Error in the Qualified Cases of the Crime (TPC Art. 30/2)

Öz

Error is defined as the difference between what the perpetrator contemplates and what is realized in the external world. In other words, error is mentioned when there is a mismatch between what the perpetrator has in mind and reality. Error generally emerges in two situations. These are in the form of not knowing and knowing wrongly. Criminal responsibility regarding the institution to which the error relates is determined according to Art. 30 of the Turkish Penal Code, which is included in four paragraphs. The second paragraph of this article includes the provision to be applied in the case of error in the qualified cases of the crime. According to this, a person who falls into error regarding the realization of qualified cases of a crime that require a heavier or lesser penalty benefits from this error. If there is an error regarding only the qualified case, the perpetrator's criminal responsibility continues since there is no error in terms of the basic case of the crime. However, whether the qualified case will be applied may vary, especially depending on whether the qualified case requires a heavier or lesser penalty. In our article, after providing general explanations regarding error and the qualified cases of the crime, the institution of error in the qualified cases of the crime is discussed under separate headings according to these specific issues.

Anahtar Kelimeler

• Criminal responsibility
• error
• qualified case
• material element
• intent

SUÇUN NİTELİKLİ HÂLLERİNDE HATA (TCK M. 30/2)

Öz

Ceza hukukunda hata, failin düşündüğü ile dış dünyada gerçekleşen arasındaki farklılık olarak tanımlanmaktadır. Failin zihninden geçirdiği ile gerçeğin birbirine uymaması durumunda hatadan söz edilmektedir. Hata, genel olarak bilmemek ile yanlış bilmek şeklinde ortaya çıkmaktadır. Hatanın ilgili olduğu kurum açısından cezai sorumluluk, Türk Ceza Kanunu’nda dört fıkradan oluşan m. 30’a göre belirlenmektedir. Bu maddenin ikinci fıkrasında suçun nitelikli hâllerinde hata durumunda uygulanacak hükme yer verilmektedir. Buna göre bir suçun daha ağır veya daha az cezayı gerektiren nitelikli hâllerinin gerçekleştiği hususunda hataya düşen kişi, bu hatasından yararlanmaktadır. Yalnızca nitelikli hâle dair bir hata mevcut ise suçun temel hâli açısından bir hata söz konusu olmadığından failin cezai sorumluluğu devam etmektedir. Bununla beraber nitelikli hâlin uygulanıp uygulanmayacağı, özellikle nitelikli hâlin daha ağır ya da daha az cezayı gerektirmesine göre farklılık arz edebilmektedir. Makalemizde hata ile suçun nitelikli hâllerine dair genel açıklamalarda bulunulduktan sonra, suçun nitelikli hâllerinde hata kurumu, özellik arz eden bu hususlara göre ayrı başlıklarda ele alınmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Cezai sorumluluk
• hata
• nitelikli hâl
• maddi unsur
• kast

Kaynakça

1. Abanoz Öztürk B, ‘Türk ve Alman Ceza Hukukunda Çift Taraflı Hatanın Değerlendirilmesi’ (2023) 27 (1) AHBVÜHFD 253-282.
2. Akbulut B, ‘Kasten Öldürme Suçunun Nitelikli Halleri (TCK m. 82)’ (2020) 147 (65) AD 99-165.
3. Akbulut B, Ceza Hukuku Genel Hükümler (8. Baskı, Adalet 2021).
4. Apaydın C, ‘Ceza Hukukunda Fiili Hata’ (2017) 12 (135) THD 52-61.
5. Artuk ME, Gökcen A, Alşahin ME ve Çakır K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (18. Baskı, Adalet 2024).
6. Aydemir Kurt Ü, Ceza Hukukunda Tipiklik Hatası (Adalet 2024).
7. Aydın D, ‘Uluslararası Ceza Mahkemesi Roma Statüsü’nde Suçun Manevi Unsuru ve Hata’ (2012) 4 (27) FHD 20-23.
8. Bağlar YE, ‘Kan Gütme Saiki ile Kasten Öldürme Suçu’ (2022) (50) TAAD 41-78.

9. Baş E, ‘Türk Ceza Hukukunda Canavarca His’ (2021) 23 (1) DEÜHFD 383-429.
10. Bayraktar K, Keskin Kiziroğlu S, Yıldız AK, Memiş Kartal P, Altunç S, Bostancı Bozbayındır G, Erman B, Eroğlu Erman F, Kurt G ve Sınar H, Özel Ceza Hukuku Cilt II Kişilere Karşı Suçlar (On İki Levha 2017).
11. Birtek F, ‘Kasten Öldürmeye Teşebbüs ve Kasten Yaralama Suçlarının Manevi Unsur Bakımından Ayırt Edilmesi’ (2009) 58 (2) AÜHFD 231-279.
12. Bostancı Bozbayındır G, ‘Müşterek Faillikte Sınırın Aşılması ve Şahısta Hata’ (2019) 17 (202) LHD 4203-4262.
13. Canoğlu VC, ‘Türk Ceza Kanunu’nda Akrabalık Bağı’ (2025) 83 (2) İstanbul Hukuk Mecmuası 828-856.
14. Centel N, Zafer H ve Çakmut Ö, Kişilere Karşı İşlenen Suçlar Cilt:I (5. Baskı, Beta 2021).
15. Değirmenci O, ‘Askerî Ceza Kanununda Düzenlenen Ortak Nitelikli Haller’ (2014) 9 (100) THD 24-34.
16. Demiral Bakırman B, Şahsi Cezasızlık Sebepleri ve Cezada İndirim Yapılmasını Gerektiren Şahsi Sebepler (On İki Levha 2023).
17. Demirbaş T, Ceza Hukuku Genel Hükümler (19. Baskı, Seçkin 2024).
18. Demirel H, ‘Ceza Hukukunda Bilmeme ve Hata’ (1955) 12 (3) AÜHFD 100-110.
19. Dursun S ve Bozbayındır AE, ‘Ceza Hukukunda Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Manevi Unsurları Meselesi’ (2016) 73 (1) İÜFHM 63-90.
20. Dülger MV, Ceza Hukuku Genel Hükümler (2. Baskı, Seçkin 2023).
21. Dülger MV, Özkan O ve Bakdur M, ‘Ceza Hukukunda Hata ve Hataya Bağlanan Sonuçlar’ (2021) 12 (45) TAAD 227-263.
22. Erem F, ‘Adam Öldürme’ (1953) 10 (1) AÜHFD 33-91.
23. Erem F, ‘Teammüd’ (1980) 37 (14) AÜHFD 15-31.
24. Erem F, ‘Türk Ceza Kanunu Hükümlerine Göre Hukukî ve Fiilî Hata’ (1947) 38 (1) AD 9-20.
25. Gökcan HT ve Artuç M, Türk Ceza Kanunu Şerhi 1. Cilt (Adalet 2021).
26. Gökcen A ve Balcı M, ‘Kasten Öldürme Suçu (TCK M. 81)’ (2011) 17 (1-2) MÜHF-HAD 95-218.
27. Göktürk N, Haksızlık Yanılgısının Ceza Sorumluluğuna Etkisi (Seçkin 2016).
28. Gülşen R, ‘Malvarlığına Karşı Suçlar Açısından Akrabalık Bağının Etkisi (TCK m. 167)’ içinde: Mahmut Koca (edt), Prof. Dr. Mehmet Emin Artuk’a Armağan (Seçkin 2020) 469-485.
29. Güngör D, ‘Ceza Hukukunda Kural Üzerinde Hata’ (2007) (68) TBBD 135-160.
30. Güngör D, Ceza Hukukunda Fiil Üzerinde Hata (Yetkin 2007).
31. Hafızoğulları Z ve Özen M, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (12. Baskı, US-A 2019).
32. Hakeri H ve Tekin D, Tartışmalı Sorularla Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (2. Baskı, Adalet 2022).
33. Hakeri H, Ceza Hukuku (28. Baskı, Adalet 2023).
34. Hakeri H, Kasten Öldürme Suçları (2. Baskı, Seçkin 2007).
35. İba H, Ceza Hukukunda Hukuka Uygunluk Nedenlerinin Maddi Unsurlarında Hata (Seçkin 2023).
36. İçel K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (7. Baskı, Beta 2023).
37. Kangal ZT, ‘Göçmen Kaçakçılığı Suçu’ (2019) 21 (Özel Sayı) DEÜHFD 221-277.
38. Karaaslan R, ‘Ceza Hukukunda Şahısta Hata ve Hedefte Sapma’ (2019) 18 (2) GSÜHFD 215-315.
39. Karakehya H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Adalet 2022).
40. Karakurt A, ‘Türk Ceza Kanunu’nda Hata’ (2009) 4 (10) CHD 109-155.
41. Kaymaz S, ‘5237 Sayılı Türk Ceza Kanuna Göre İştirak Halinde İşlenen Suçlarda Nitelikli Hallerin Diğer Suç Ortaklarına Geçişi Sorunu’ (2012) 16(2) AHBVÜHFD 117-68.
42. Kılıç A, ‘5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu m. 142/2-a’daki Kişinin Ölümüne İlişkin Nitelikli Halin Değerlendirilmesi’ (2020) 26 (1) MÜHF-HAD 146-160.
43. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Seçkin 2024).
44. Koç Z, ‘Rızanın Varlığında Hatanın Cinsel Saldırı Suçu Bakımından Değerlendirilmesi’ (2020) 15 (42) CHD 229-273.
45. Koparan MR, ‘TCK Genel Hükümler Ceza Sorumluluğunu Kaldıran ve Azaltan Sebepler’ (2006) (64) TBBD 337-367.
46. Kurt Kılıç E, ‘Kasten Öldürme Suçunun Tasarlayarak İşlenmesi Nitelikli Haline İlişkin Yargıtay Ceza Genel Kurulu’nun 2016/486 E., 2021/56 K., 25.02.2021 Künyeli Kararının Değerlendirilmesi’ (2022) 1 (1-2) KİD 181-212.
47. Mahmutoğlu FS ve Karadeniz S, Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler Şerhi (2. Baskı, Beta 2021).
48. Merki D, ‘Türk Ceza Hukukunda Sapma’ (2013) 8 (2) EÜHFD 515-530.
49. Okuyucu Ergün G, ‘Görevi Kötüye Kullanma Suçu’ (2009) (82) TBBD 1-31.
50. Olgun E, ‘Kasten Öldürme Suçunun Türk-Alman Karşılaştırmalı Ceza Hukuku Bakımından İncelenmesi’ (2013) 19 (2) MÜHF-HAD 1631-1666.
51. Özbek VÖ, ‘Türk Ceza Kanununda Hata (m. 30)’ (2008) 3 (7) CHD 83-99.
52. Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (19. Baskı, Seçkin 2024).
53. Özbek VÖ, Doğan K, Meraklı S, Bacaksız P ve Başbüyük İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Seçkin 2024).
54. Özen M ve Köksal A, ‘Göreve İlişkin Sırrın Açıklanması Suçu’ (2020) 69 (1) AÜHFD 189-232.
55. Özen M, Ceza Hukuku Genel Hükümler Dersleri (9. Baskı, Adalet 2024).
56. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (20. Baskı, Seçkin 2024).
57. Öztürk B ve Erdem MR, Uygulamalı Ceza Hukuku ve Güvenlik Tedbirleri Hukuku (24. Baskı, Seçkin 2024).
58. Sarıgül AT, ‘Ceza Hukukunda Hata Kavramı ve Suçun Maddi Unsurlarında Hatanın Ceza Sorumluluğuna Etkisi’ (2019) 14 (2) EÜHFD 664-692.
59. Sarıtaş E ve Algan Canseven H, ‘Şahsi Cezasızlık Sebeplerinin Maddi Şartlarında Hata’ (2023) 11 (1) CHKD 1-25.
60. Soyaslan D, Ceza Hukuku Genel Hükümler (10. Baskı, Yetkin 2022).
61. Sözüer A, ‘Ön Söz Yerine Türk Ceza Hukuku Reformu’ (2013) 71 (1) İÜHM 1-21.
62. Şen E ve Akpınar S, ‘Ceza Hukukunda Hata’ (2021) 16 (180) THD 1560-1569.
63. Şenol C, ‘5237 Sayılı Türk Ceza Kanuna Göre Suçun Maddi ve Nitelikli Unsurlarında Hata (TCK m. 30/1,2)’ (2018) 13 (38) CHD 113-145.
64. Tan M, Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler (Seçkin 2011).
65. Taner T, Ceza Hukuku Umumî Kısım (3. Basım, İsmail Akgün 1953).
66. Tezcan D, Erdem MR ve Önok RM, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku (22. Baskı, Seçkin 2023).
67. Tokdemir S, ‘Yargıtay Ceza Genel Kurulunun 2013/9-104 Esas, 2014/216 Karar ve 29.4.2014 Tarihli Kararı Çerçevesinde Türk Ceza Kanununun 85’inci Maddesinin İkinci Fıkrası Özelinde Ortaya Çıkan Hukuki Sorunların Değerlendirilmesi’ (2023) 29 (1) MÜHF-HAD 140-187.
68. Toroslu N ve Toroslu H, Ceza Hukuku Genel Kısım (26. Baskı, Savaş 2021).
69. Tulay ME, ‘Suçun Cezayı Artıran Nitelikli Hallerinde Hatanın Ceza Sorumluluğuna Etkisi Üzerine Bir Değerlendirme Yargıtay CGK 2020/1-433 E., 2023/28 K., 26.01.2023’ (2024) 3 (1-2) KİD 91-102.
70. Tulay ME, Ceza Hukukunda Şahısta veya Konuda Hata (Adalet 2022).
71. Tunç K, Ceza Hukukunda Kastı Engelleyen Hata (Adalet 2020).
72. Turan E ve Otacı C, Genel Hükümlerle Bağlantılı Olarak Kasten İnsan Öldürme Suçları (5. Baskı, Seçkin 2024).
73. Yaşar Y ve İçer Z, ‘The Concept of “Good Faith” In Criminal Law’ (2019) 7 (2) CHKD 255-274.
74. Yavuz HA, ‘Türk Ceza Hukukunda Haksızlık Hatası (TCK m. 30/4) (Teoride ve Güncel Yargıtay Uygulamasında)’ (2021) 12 (46) TAAD 201-254.
75. Yerdelen E, ‘Ceza Hukukunda Yorum Hatası (Der Subsumtionsirrtum)’ (2014) 9 (25) CHD 69-101.
76. Yokuş Sevük H, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (4. Baskı, Adalet 2022).
77. Zafer H, Ceza Hukuku Genel Hükümler TCK M. 1-75 (8. Baskı, Beta 2021).