Assessment on the Rights of Turkish Citizens After the Court of Justice of the European Union’s Soysal Judgment and Beyond

Öz

In this study, rights of Turkish citizens in terms of Free Movement of Services with the perspective of “No Visa Europe” are elaborated on which is taken under consideration in terms of “Chapter 3: Right of Establishment and Free Movement of Services” within Turkey’s process of accession negotiations to the European Union. Firstly, legal situation regarding rights of Turkish citizens are examined. In this scope, although the provisions in 1963 Ankara Agreement and 1970 Additional Protocol are of essential importance, it is determined that the judgments of the Court of Justice of the European Union are of basic guidance. Due to this, the relevant CJEU landmark Soysal judgment and other judgments of importance are analysed in this scope. Relavant to the issue, the “Re-admission Agreement” is also taken into consideration which is pronounced together with the works in terms of the “Visa Liberalization Dialogue”; reflections on the the rights of Turkish citizens with respect to the Free Movement of Services are elaborated on. In this context, it is concluded that the main issue to ensure rights of Turkish citizens in practice in the framework of Free Movement of Services in scope of “No Visa Europe” is to increase consciousness about the issue and pursue necessary legal routes to defend rights.

Anahtar Kelimeler

• European Union Turkey Relationship
• Internal Market
• Free Movement of Services
• Ankara Agreement
• Additional Protocol
• Visa Liberalization Dialogue
• No Visa Europe

AVRUPA BİRLİĞİ ADALET DİVANI’NIN SOYSAL KARARI VE SONRASINDA TÜRK VATANDAŞLARININ HAKLARI ÜZERİNE BİR DEĞERLENDİRME

Öz

Çalışmada, Türkiye’nin Avrupa Birliği üyeliği sürecinde devam etmekte olan katılım müzakerelerinde “Fasıl 3: İş Kurma Hakkı ve Hizmet Sunumu Serbestisi” altında ele alınmakta olan Hizmetlerin Serbest Dolaşımı konusunda “Vizesiz Avrupa” perspektifiyle, Türk vatandaşlarının hakları üzerinde durulmaktadır. Öncelikle, konu hakkında Türk vatandaşlarının haklarına ilişkin hukuki durum incelenmektedir. Bu anlamda, 1963 Ankara Antlaşması ve 1970 Katma Protokol hükümleri temel önemde olmakla beraber, konu hakkındaki Avrupa Birliği Adalet Divanı kararlarının yol gösterici nitelikte olduğu tespit edilmektedir. Bu yüzden, Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın konu hakkındaki “kırılma noktası” niteliğindeki Soysal Kararı ve sonraki önem taşıyan kararları bu çerçevede analiz edilmektedir. Konuyla ilgili olarak, son dönemde “Vize Serbestisi Diyaloğu” anlamındaki çalışmalarla birlikte dile getirilen “Geri Kabul Antlaşması” üzerinde de durulmakta; konunun Türk vatandaşlarının Hizmetlerin Serbest Dolaşımı anlamındaki hakları açısından yansımaları da ele alınmaktadır. Bu çerçevede, Hizmetlerin Serbest Dolaşımı çerçevesinde “Vizesiz Avrupa” konusunda Türk vatandaşlarının haklarının uygulamada sağlanması açısından temel hususun, konu hakkında farkındalığın artması ve hakların savunulması için gereken hukuki girişimlerin yapılması olduğu sonucuna varılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Avrupa Birliği Türkiye İlişkileri
• İç Pazar
• Hizmetlerin Serbest Dolaşımı
• Ankara Antlaşması
• Katma Protokol
• Vize Serbestisi Diyaloğu
• Vizesiz Avrupa

Kaynakça

1. Bilgin AA ve Pierluigi S, ‘One Step Forward, Two Steps Back: Legal Arguments on the Visa-Free Travel of Turkish Citizens to the EU’ (2019) 16 (61) Uluslararası İlişkiler 75-95.
2. Akçay B ve Özçelik GB, Lizbon Antlaşması Sonrası Avrupa Birliği: Serbest Dolaşım ve Politikalar (Seçkin 2012).
3. Toprakseven CM, ‘Leyla Ecem Demirkan Judgment: Fading Hopes for Visa-Free Europe’ (2013) 6 USAK Y.B. Pol.&Int’l Rel 241-244.
4. Nas Ç, ‘Türkiye-AB İlişkilerinde Geri Kabul ve Vize Serbestliği: Hareketliliğin Yönetimi’ (2015) 23 (2) Marmara Avrupa Araştırmaları Dergisi 169-186.
5. Kaya G, ‘Avrupa Birliği ve Türkiye Ortaklık Hukukunda Hizmet Alıcılarının Durumu: Avrupa Birliği Adalet Divanı’nın Demirkan Davası’ (2015) 17 (2) D.E.Ü Hukuk Fakültesi Dergisi 189-232.
6. Can H, Avrupa Birliği’nin Kurucu Andlaşmaları (Adalet 2009).
7. Can H ve Sarıaslan S, Avrupa Birliği’nin Yargısal Koruma Sistemi ve Türk Şirketlerinin Durumu (Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonu 2011)
8. Özkan I, ‘Türk Vatandaşlarının Avrupa Ülkelerine Giriş Hakkı ve Vize Sorunu’ (2007) 9 Özel Sayı DEÜ Hukuk Fakültesi Dergisi 409-446.

9. Göçmen İ, Avrupa Birliği Maddi Hukuku: İç Pazar (Seçkin 2017)
10. Groenendijk K ve Guild E, Visa Policy of Member States and the EU Towards Turkish Nationals After Soysal ( İktisadi Kalkınma Vakfı 2010)
11. Töre N, Uluslararası Göç Hukuku (Turhan 2016)
12. Ekşi N, Türkiye Avrupa Birliği Geri-Kabul Antlaşması (Beta 2016)
13. Smismans S, ‘The European Union’s Fundamental Rights Myth’ (2010) 48 (1) Journal of Common Market Studies 45-66.
14. 1963 Ankara Andlaşması‑ http://www.ab.gov.tr/files/ardb/ankara_anlasmasi.pdf erişim: 18.05.2026
15. 1970 Katma Protokol- http://www.ab.gov.tr/files/ardb/katma_protokol.pdf erişim: 18.05.2026
16. Ortaklık Konseyi 1/80 Sayılı Karar‑ https://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/okk_tur.pdf erişim: 18.05.2026
17. Avrupa Konseyi Helsinki Zirvesi’nin Türkiye ile ilgili paragrafları-http://www.mfa.gov.tr/helsinki-zirvesi-10-11-aralik-1999.tr.mfa erişim: 18.05.2026
18. Avrupa Konseyi Brüksel Zirvesi kararı‑ http://www.mfa.gov.tr/bruksel-zirvesi--16-17-aralik-2004.tr.mfa erişim: 18.05.2026
19. 2008 Katılım Ortaklığı Belgesi‑ http://www.ab.gov.tr/files/AB_Iliskileri/AdaylikSureci/Kob/Turkiye_Kat_Ort_Belg_2007.pdf erişim: 18.05.2026
20. 2008 Ulusal Programı-http://www.ab.gov.tr/42260.html erişim: 07.01.2026 erişim: 18.05.2026
21. 2025 İlerleme Raporu-https://www.ab.gov.tr/ilerleme-raporlari_46224.html erişim: 18.05.2026
22. 539/2001 no.lu tüzük-http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2001:081:0001:0007:EN:PDF erişim: 18.05.2026
23. Avrupa İkamet Sözleşmesi- https://www.tbmm.gov.tr/tutanaklar/TUTANAK/TBMM/d18/c025/tbmm18025076ss0126.pdf erişim: 18.05.2026
24. Avrupa Birliği-Türkiye Geri-Kabul Andlaşması (Resmi Gazete T. 2.8.2014 S. 29076)- http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/08/20140802.htm&main=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/08/20140802.htm erişim: 18.05.2026
25. Müzakerelerin mevcut durumu- https://www.ab.gov.tr/katilim-muzakerelerinde-mevcut-durum_65.html erişim: 18.05.2026
26. Vize Serbestisi Diyaloğu- https://www.ab.gov.tr/51819.html erişim: 18.05.2026
27. İçişleri Bakanlığı Göç İdaresi Başkanlığı ve Ülkemizdeki Geçici Koruma Altındaki Suriyeli Sayısı- https://www.goc.gov.tr/gecici-korumamiz-altindaki-suriyeliler erişim: 18.05.2026
28. Avrupa Komisyonu “Guidelines on the Movement of Turkish Nationals Crossing the External Border of EU Member States In Order To Provide Services Within the EU”-“Temel İlkeler” metni- https://www.udiregelverk.no/contentassets/2556a521347d4408ac3c5cd8160fa7f5/vch_annex06_2013.01.10.pdf erişim: 18.05.2026
29. Mehmet Soysal, İbrahim Savatlı v. Bundesrepublik Deutchland, joined party: Bundesagentur für Arbeit, 19 Şubat 2009, https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=74024&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=9585699 erişim: 18.05.2026
30. Leyla Ecem Demirkan v. Bundesrepublik Detschland, 24 Eylül 2013, C-221/11; https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=142081&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1082425 erişim: 18.05.2026
31. Naime Doğan v. Bundesrepublik Deutchland, 10.07.2014, C-138/13; https://curia.europa.eu/juris/document/document.jsf?text=&docid=154828&pageIndex=0&doclang=en&mode=lst&dir=&occ=first&part=1&cid=1578077 erişim: 18.05.2026
32. Graziana Luisi and Giuseppe Carbone v. Ministero del Tesero, 31.01.1984, Joined Cases 286/82 and 26/83; Kararın metni için bkz. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:61982CJ0286 erişim: 18.05.2026