TÜRK CEZA HUKUKUNDA KUSURLULUK PRENSİBİ VE ‘SUÇA SÜRÜKLENEN ÇOCUK’ KAVRAMININ TEORİK UYUMSUZLUĞU

Yıl 2026, Sayı: 65, 151 - 164, 20.01.2026

Burak Taş

https://doi.org/10.54049/taad.1864133

Öz

5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun benimsediği kusura dayalı modern ceza dogmatiği ile çocuk adalet sisteminin sosyal koruma odaklı yaklaşımı arasında ortaya çıkan uyumsuzluk, teorik tutarlılık açısından ciddi problemler yaratmaktadır. Karşılaştırmalı hukuk perspektifi ile, uluslararası alanda ‘hukukla ihtilaf halindeki çocuk’ veya ‘çocuk suçlu’ gibi terimlerin tercih edildiğini, ancak Türk hukukundaki ‘sürüklenme’ ifadesinin kusur teorisini doğrudan sorgulatan özgün bir nitelik taşıdığı görülmektedir. Çalışma, öncelikle ceza hukukunun, sorumluluğu failin iradi ve kınanabilir eylemine dayandıran normatif kusur esasını ele almaktadır. Ardından, ‘suça sürüklenme’ kavramının, suçu bireyin kontrolü dışındaki sosyolojik, çevresel ve psikolojik faktörlere bağlayan deterministik doğasını kriminolojik perspektiften incelemektedir. Bu iki farklı paradigmanın; iradenin muğlaklaştırılması, sorumluluğun bireyden sisteme kaydırılması ve normatif-deskriptif anlam çatışması gibi temel noktalarda birbiriyle çeliştiği savunulmaktadır. Sonuç olarak, ‘suça sürüklenen çocuk’ kavramının koruyucu felsefesi değerli olmakla birlikte, ceza dogmatiğiyle olan uyumsuzluğunun hukuki belirsizlik yarattığı ve bu gerilimin giderilmesi için ‘muhakeme sürecindeki çocuk’ gibi daha nötr ve teknik bir terminolojinin benimsenmesi gerektiği önerilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk , çocuk suçlu , suça sürüklenen çocuk , kusurluluk , irade yeteneği

Etik Beyan

Bu makale Etik Kurul iznine tabi değildir

Theoretical Inconsistency of the Principle of Culpability in Turkish Criminal Law and the Concept of ‘Children Pushed to Crime’

Öz

The incompatibility between the modern criminal dogma based on culpability adopted by the Turkish Criminal Code No. 5237 and the social protection-oriented approach of the juvenile justice system creates serious problems in terms of theoretical consistency. From a comparative law perspective, it is observed that terms such as ‘juvenile in conflict with the law’ or ‘juvenile delinquent’ are preferred internationally, but the term ‘being pushed’ in Turkish law has a unique quality that directly questions the theory of culpability. The study first examines the normative culpability principle of criminal law, which bases responsibility on the perpetrator’s intentional and blameworthy act. It then examines the deterministic nature of the concept of ‘being pushed to crime,’ which links crime to sociological, environmental, and psychological factors beyond the individual’s control, from a criminological perspective. It is argued that these two different paradigms contradict each other on fundamental points such as the obscuring of will, the shift of responsibility from the individual to the system, and the normative-descriptive meaning conflict. In conclusion, while the protective philosophy of the concept of ‘juvenile pushed to crime’ is valuable, its incompatibility with criminal dogma creates legal uncertainty, and it is suggested that a more neutral and technical terminology such as ‘juvenile in the judicial process’ should be adopted to resolve this tension.

Anahtar Kelimeler

Juvenile , juvenile delinquent , children pushed to crime , culpability , willpower

Etik Beyan

This article is not subject to Ethics Committee permission.

Kaynakça

• Agnew R, ‘Pressured Into Crime: General Strain Theory’ Criminological Theory: Past to Present (Francis T. Cullen and Robert Agnew ed., Oxford University Press 2011)
• Forkosch MD, ‘Determinism and the Law’ (1971) 60(2) Kentucky Law Journal 350
• Hilgendorf E ve Valerius B, Alman Ceza Hukuku Genel Kısım (çev Salih Oktar, 2. baskı, Yetkin Yayınları 2021)
• Hume D, An Enquiry concerning Human Understanding (Peter Millican ed, Oxford University Press 2007)
• İçel K, Ceza Hukuku Genel Hükümler II (5. Baskı, Beta Yayınevi, 2013)
• Jehle JM, Lewis C ve Sobota P, ‘Dealing with Juvenile Offenders in the Criminal Justice System’ (2008) 14(2) European Journal on Criminal Policy and Research 237
• Jones OM, ‘Causes of Juvenile Delinquency’ (1922) 96(13) The Journal of Education 350
• Kant I, The Critique of Pure Reason (Paul Guyer ve Allen W. Wood trans./ed., 2. Baskı, Cambridge University Press, 2025)
• Katoğlu T, Ceza Hukukunda Hukuka Aykırılık (1.Baskı, Seçkin Yayınları, 2003)
• Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (15. Baskı, Seçkin Yayınları 2022)
• Kunter N, Suçun Kanunî Unsurları (Köksal Bayraktar vd. haz., 2. Bası, Der Yayınları 2022)
• Lahey BB, Waldman ID ve McBurnett K, ‘The Development of Antisocial Behavior: Criminological Theory: Past to Present (4. Baskı, Francis T. Cullen ve Robert Agnew ed., Oxford University Press 2011)
• Liefaard T ‘Child-friendly Justice and Procedural Safeguards For Children in Criminal Proceedings: New Momentum for Children in Conflict with the Law?’ (2020) 8(2) Bergen Journal of Criminal Law and Criminal Justice 1
• Mahmutoğlu FS ve Karadeniz S, Türk Ceza Kanunu Genel Hükümler Şerhi (İkinci Baskı, Beta Yayıncılık 2021)
• McMickens CL, Jackson N, Williams K, Reese L, Hardeman LS ve Vinson SY, ‘Justice-Involved Youth: Support for Community and Family Interventions’ (2024) 33(4) Child and Adolescent Psychiatric Clinics of North America 557
• Önder A, Ceza Hukuku Dersleri (Filiz Kitabevi 1992)
• Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (20. Bası, Seçkin Yayınları 2024)
• Rhodes EC, ‘Juvenile Delinquency’ (1939) 102(3) Journal of the Royal Statistical Society 384
• Siegel LJ ve Welsh BC, Juvenile Delinquency: Theory, Practice, and Law (Eleventh Edition, Wadsworth Cengage Learning, 2012)
• Toroslu N, Toroslu H, Ceza Hukuku Genel Kısım (25. Baskı, Savaş Yayınevi 2019)
• Turner J, ‘Compatibilism and the Free Will Defense’ (2013) 30(2) Faith and Philosophy 125
• United Nations Children’s Fund (UNICEF), ‘Child Protection Information Sheet: Children in Conflict with the Law’ (UNICEF 2006) <https://childhub.org/sites/default/files/library/attachments/325_390_EN_original.pdf>
• Williams GL, Criminal Law: The General Part (Second Edition, Stevens and Sons Limited 1961)
• Youth, Rights & Justice, ‘Changing Language in the Juvenile Justice System’ (Youth, Rights & Justice, 2021) <https://youthrightsjustice.org/621-2/>