Kamu Görevlileri Hakkında Adli Soruşturma Başlatmaya Elverişli Olmayan İhbar ve Şikayetler

Öz

Türk ceza muhakemesi hukukunda, bazı kamu görevlileri hakkında 4483 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun uyarınca özel bir soruşturma usulü öngörülmüş; bu kişiler bakımından soyut ve genel nitelikteki ihbar ve şikâyetlerin dilekçenin işleme konulmaması kararı ile sonuçlandırılması benimsenmiştir. Buna karşılık, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun 6/1-c maddesi kapsamında kamu görevlisi kabul edilmekle birlikte özel soruşturma usulüne tabi olmayan kişiler yönünden 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nda düzenlenen genel soruşturma usulü uygulanmakta; bu kişiler hakkında soruşturma başlatmaya elverişli olmayan ihbar ve şikâyetler bakımından soruşturma yapılmasına yer olmadığı kararı verilmektedir (CMK md. 158/6). Bu çalışmada, kamu görevlileri hakkında yapılan ve içerikleri itibarıyla basit suç şüphesi eşiğini aşamayan ihbar ve şikâyetlerin ceza muhakemesinde nasıl değerlendirildiği incelenmektedir. Çalışmada, aynı nitelikteki bir ihbar veya şikâyetin, yalnızca kamu görevlisinin tabi olduğu usul rejimine bağlı olarak iki farklı karar türüyle sonuçlandırılması ve iki farklı yargı yoluna tâbi olmasının, ceza muhakemesinde doğurduğu sorunlar tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Kamu Görevlisi
• Dilekçenin İşleme Konulmaması Kararı
• Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı
• Basit Suç Şüphesi
• İhbar ve Şikayet

Complaints and Reports Lacking Sufficient Grounds to Initiate a Criminal Investigation against Public Officials

Öz

In Turkish criminal procedure law, a special investigative procedure is prescribed for certain public officials pursuant to Law No. 4483 on the Prosecution of Civil Servants and Other Public Officials; with respect to these persons, abstract and general reports and complaints are resolved by a decision not to process the petition. By contrast, for persons who are considered public officials within the meaning of Article 6/1(c) of the Turkish Criminal Code (Law No. 5237) but who are not subject to a special investigative procedure, the general investigative procedure regulated under the Criminal Procedure Code (Law No. 5271) applies; in relation to such persons, reports and complaints that are not sufficient to initiate a criminal investigation result in a decision not to initiate a criminal investigation (CPC Art. 158/6). This study examines how reports and complaints filed against public officials that, in terms of their content, fail to exceed the threshold of mere suspicion of an offence are assessed within criminal procedure. The study discusses the problems arising in criminal procedure from the fact that reports or complaints of the same nature may lead to two different types of decisions and be subject to two different judicial review mechanisms solely depending on the procedural regime applicable to the public official concerned.

Anahtar Kelimeler

• Public Official
• Decision Not to Process the Petition
• Decision Not to Initiate a Criminal Investigation
• Mere Suspicion of an Offence
• Report and Complaint

Kaynakça

1. ‘Adalet İstatistikleri’ (T.C. Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü 2025) Erişim tarihi: 18 Aralık 2025
2. Akbulut B, ‘Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı (CMK m. 158/6)’ (2022) 10 Ceza Hukuku ve Kriminoloji Dergisi-Journal of Penal Law and Criminology 153
3. Akyıldız A, ‘Memur Yargılamasında İdari Süreç’ (2001) 5 Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
4. Aslan OE, ‘Memurların Yargılanması Hakkında Yeni Yasa Üzerine Düşünceler’ (2000) 33 Amme İdaresi Dergisi 59
5. Aygün Eşitli E, Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığına Dair Karar (Yetkin Yayınları 2022)
6. Boz SS, Memur Yargılanmasında İzin ve İtiraz Süreci (Seçkin Yayıncılık 2014)
7. Çağlayan R, ‘Memurlar ve Di̇ğer Kamu Görevli̇leri̇ni̇n Yargılanmasına İli̇şki̇n 4483 Sayılı Kanun’un Hakkında Bi̇r Değerlendi̇rme’ (2003) VII Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 105
8. Canoğlu VC, ‘Cumhuriyet Savcısının Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı’ [2019] İzmir Barosu Dergisi 93

9. Centel N ve Zafer H, Ceza Muhakemesi Hukuku (22. Baskı, Beta Basım Yayım Dağıtım AŞ 2024)
10. Dülger MV ve Taşkın ŞC, Ceza Muhakemesi Hukuku (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
11. Erdoğdu A, ‘Memurin Muhakematı Hakkındaki Kanunun Kaldırılması Özleminde Olanlar’ (1963) 34 İdare Dergisi 57
12. Gökcan HT ve Artuç M, Kamu Görevlisi ve Özel Soruşturma Usulleri (Memur Yargılaması) (Gözden Geçirilmiş 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2008)
13. Güngör D, 5237 ve 5271 Sayılı Kanunlar Işığında Şikâyet Kurumu (Yetkin Yayınları 2009)
14. Karahan B, ‘4483 Sayılı Kanun Uyarınca İtiraz Merciinin “İdari̇” Niteliği̇ Sorunu’ (2024) 14 Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 418
15. Kılıç Y, Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararı (Adalet Yayınevi 2023)
16. Kızılarslan H, ‘Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararları (SYOK) ve Bu Kararların Ceza Muhakemesi̇ Sistematiği̇ Açısından İrdelenmesi̇’ [2019] Türkiye Barolar Birliği Dergisi 59
17. Malkoç İ, Açıklamalı-Gerekçeli Memur Yargılaması (Sözkesen Matbaacılık 2000)
18. Mumcu U, ‘Türk Hukukunda Memurların Yargılanması’ 28 1971
19. Nuhoğlu A, ‘Soruşturmaya Yer Olmadığı Kararının Ceza Muhakemesindeki Yeri’ Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (T.C. Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Yayınları 2022)
20. Onar SS, İdare Hukuku İdari Teşkilat-Amme İdarelerinin Vazife Salahiyetlleri-Amme Hizmetlerinin Temşiyet Tarzları (İstanbul Bozkurt Matbaası 1934)
21. Özbek VÖ, Doğan K and Bacaksız P, Ceza Muhakemesi Hukuku (17th edn, Seçkin Yayıncılık 2025)
22. Özen M ve Köksal A, ‘Suçsuzluk Karinesi Bağlamında Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı’ (2019) 68 Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 261
23. Öztürk B ve diğerleri, Nazari ve Uygulamalı Ceza Muhakemesi Hukuku (Güncellenmiş 10. Baskı, Seçkin 2024)
24. Pınar İ, 4483 Sayılı Kanun’a Göre Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri Hakkında Ceza Soruşturması (Seçkin Yayıncılık 2009)
25. ——, Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri Hakkında Disiplin ve Ceza Soruşturması Ile Yükseköğretim Öğrencileri Hakkında Disiplin Soruşturması Esasları (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025)
26. Şahin C ve Göktürk N, Ceza Muhakemesi Hukuku (16. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025)
27. Şahin İ, ‘4483 Sayılı Kanun’da Öngörülen Ön İnceleme Görevlisinin Yetkileri̇ ve Bu Çerçevede İzin Sisteminin Gerekliliği̇ Hakkında Değerlendirme’ (2015) XIX Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 249
28. Selçuk, Sami, Kamu Görevlilerinin Yargılanması (Yetkin Yayınları 2017)
29. Şenol C, ‘Soruşturma Yapılmasına Yer Olmadığı Kararı (CMK m.158 f.6)’ (2024) 3 İstanbul Hukuk Mecmuası 749
30. Tozman Ö, ‘Türk Hukukunda Memurların Yargılanması’ (Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Dicle Üniversitesi 2001)
31. Tural U, Ceza Muhakemesi Hukukumuzda Yeni Bir Karar Türü Olarak Soruşturmaya Yer Olmadığına Dair Karar (Legal Yayıncılık 2019)
32. Türkiye Büyük Millet Meclisi, ‘Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu’
33. ——, ‘Türk Ceza Kanunu Tasarısı ve Adalet Komisyonu Raporu (1/593)’
34. Yenisey F, ‘Lekelenmeme Hakkı ve Masumiyet Karinesi’ Masumiyet Karinesi ve Lekelenmeme Hakkı Sempozyumu (TC Adalet Bakanlığı Ceza İşleri Genel Müdürlüğü Yayınları 2022)
35. Yenisey F ve Nuhoğlu A, Ceza Muhakemesi Hukuku (13. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025)
36. Yurtcan E ve İrtiş B, Memur Suçları ve Yargılaması (Yetkin Yayınları 2023)
37. Zeybek Cebeci E, ‘İdarenin İhbar veya Şikâyetin İşleme Konulmaması Kararı Verme Yetkisi Üzerine Bir Değerlendirme’ (2023) 29 Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1053
38. Zeyneloğlu A, ‘Memurin Muhakematı Hakkında Kanun’un Anayasaya Aykırılık Derecesi’ (1962) 53 Adalet Dergisi 766