YORUM YÖNTEMLERİ ÇERÇEVESİNDE MUHTEVİYATI İTİBARIYLA YANILTICI BELGEDE MİKTAR BAKIMINDAN GERÇEĞE AYKIRILIK

Öz

Hukuk kurallarının anlamı açığa çıkarılırken, kelimelerin lafzi anlamları ile kanun koyucunun ihdas amacı arasında hukuk çerçevesinde bir denge gözetilmelidir. Vergi ceza hukukunda hazine menfaati lehine bu dengenin bozulması, evrensel ceza hukuku ilkelerinden suçta ve cezada kanunilik ilkesinin zedelenmesine yol açabilmektedir. Bu bağlamda çalışmanın odak noktasını Vergi Usul Kanunu m. 359/a-2’de düzenlenen, muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgenin tanımında yer alan “miktar” kavramının kapsamı oluşturmaktadır. Mevcut yargı kararlarında miktar lafzı, asli sözlük anlamlarının yanı sıra tutar, bedel ve meblağ gibi parasal değerleri de kapsayacak şekilde geniş yorumlanmaktadır. Bu çalışmada klasik yorum yöntemleri çerçevesinde, suçta ve cezada kanunilik ilkesi de dikkate alınarak miktar itibariyle gerçeğe aykırılığın anlamı tespit edilmektedir. Vergi Usul Kanunu m. 359/a-2 çerçevesinde miktarın, parasal ifadeleri de kapsayan bir anlam taşıyıp taşımadığının lafzi ve sistematik yorumla kesin bir biçimde ortaya konulması mümkün değildir. Amaçsal yorum yönteminde ise kanun koyucunun yerine geçme tehlikesi bulunmaktadır. Tarihi yorum yönteminden hareketle kanun koyucunun 4369 sayılı Kanunla sahte belge ile muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgeyi birbirinden ayırmaya çalışması ve bu iki belge arasındaki ayrımın taraflar arasındaki işlemin gerçek olup olmamasına dayandığı dikkate alındığında, miktar kavramının parasal değerleri kapsayacak şekilde anlamlandırılmasının mümkün olmadığı ve genişletilmesinin belirlilik ilkesini zedelediği sonucuna varılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Vergi kaçakçılığı
• muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belge
• miktar kavramı
• yorum yöntemleri
• belirlilik ilkesi

Untruthfulness in Respect of Quantity in Misleading Documents within the Framework of Interpretation Methods

Öz

While identifying the meaning of legal rules, a balance must be maintained between the literal meaning of words and the legislator's intent of enactment within the legal framework. In tax criminal law, disrupting this balance in favor of treasury interests may lead to the erosion of the principle of legality in crime and punishment. In this context, the focus of this study is the scope of the concept of “quantity” included in the definition of misleading documents as to content, as regulated under Article 359/a-2 of the Tax Procedure Law. In current judicial decisions, the term “quantity” is interpreted broadly to cover monetary values such as amount, cost, and sum, in addition to its primary dictionary meaning. In this study, the meaning of falsity in terms of quantity is determined within the framework of classical interpretation methods, while also taking into account the principle of legality in crimes and punishments. Within the framework of Article 359/a-2 of the Tax Procedure Law, it is not possible to establish definitively through literal and systematic interpretation whether “quantity” bears a meaning that also encompasses monetary expressions. In the teleological interpretation method, there is a risk of substituting the role of the legislator. Considering the historical interpretation method—where the legislator distinguished between forged documents and misleading documents as to content through Law No. 4369 based on whether the transaction between parties is genuine—it is concluded that interpreting the concept of quantity to cover monetary values is not possible and that its expansion undermines the principle of certainty.

Anahtar Kelimeler

• Tax evasion
• misleading documents as to content
• the concept of quantity
• interpretation methods
• principle of certanity

Kaynakça

1. Ağar S, ‘Sahte veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenleme veya Kullanma Suçları’ (2005) (58) Türkiye Barolar Birliği Dergisi 282.
2. Akbulut B, ‘Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenleme veya Bu Belgeyi Kullanma Suçu’ (2024) 14(1) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 3.
3. Akçaoğlu E, ‘ABD Vergi Hukukunda Özün Şekle Üstünlüğü İlkesi’ (2012) (2) Ankara Barosu Dergisi 169.
4. Akel NY, ‘Vergi Hukukunda Yorum’ (2018) 62 Maliye Araştırma Merkezi Konferansları 79.
5. Akkaya M, ‘İdari ve Adli Vergi Ceza Sistemine Eleştirel Bir Bakış’ (2008) 233 Vergi Sorunları Dergisi 29.
6. Akkaya M, Vergi Hukukunda Ekonomik Yaklaşım (Turhan Kitabevi 2002).
7. Aktaş S, ‘Hukukta Yorum Çabaları’ (2011) 15(3–4) Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1.
8. Aslanpınar B, TCK’nın Genel Hükümleri Çerçevesinde Vergi Kaçakçılığı Suçları (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2022).

9. Başaran Yavaşlar F, ‘Vergi Ceza Hukuku’ndaki Değişim Süreci ve Bu Sürecin Vergi Ceza Sistemine Etkileri’ (2008) 233 Vergi Sorunları Dergisi Erişim Tarihi 12 Nisan 2026.
10. Batı M, Vergi Hukuku (5. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025).
11. Bayraklı HH ve Bozdağ A, ‘Vergi Mükellefiyeti Kapsamında Düzenlenen Belgelerde ‘Miktar’ ve ‘Meblağ’ Kavramları ve Gerçeğe Aykırı Olmasının Cezai Sonuçları’ (2021) 7(2) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 255.
12. Bilici N, Vergi Hukuku (42. Baskı, Savaş Yayınevi 2017).
13. Birsenoğul H, Vergi Hukukunda Yorum (Yetkin Yayınevi 2019).
14. Biyan Ö ve Yılmaz G, Vergi Ceza Hukukunda Yanıl(t)ma (Adalet Yayınevi 2024).
15. Candan T, Vergisel Kabahatler ve Suçlar (5. Baskı, Yetkin Yayınları 2022).
16. Cengiz A ve Kılık Ö, Türk Vergi Hukukunda Naylon Fatura Suçları (Vedat Kitapçılık 2017).
17. Çitil B, Vergi Hukukunda Sahte Fatura Suçları (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2021).
18. Erdem T, ‘Sahte ya da Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Kullanma ve Düzenleme Suçları’ (2010) 267 Vergi Sorunları Dergisi 105.
19. Geçer AE, Vergi Usul Kanunu’nda Sahte Belge ve Muhteviyatı İtibari ile Yanıltıcı Belge Düzenleme ve Kullanma Suçları (Adalet Yayınevi 2021).
20. Gökçay ŞE, Vergi Hukukunda Ekonomik Yaklaşım İlkesinin Kapsamı, Niteliği ve Sınırları (On İki Levha Yayıncılık 2018).
21. Gözler K, Hukuka Giriş (13. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2016).
22. Gül YE, ‘Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin Kararlarında Yararlandığı Klasik ve Özgün Yorum Yöntemleri’ (2018) 18(36) Sosyal Ekonomik Araştırmalar Dergisi 215.
23. Gümüşkaya G, Vergi Hukukunda İspat (On İki Levha Yayıncılık 2024).
24. Güneş G, Verginin Yasallığı İlkesi (4. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2014).
25. Hakeri H, Ceza Hukuku Genel Hükümler (24. Baskı, Adalet Yayınevi 2021).
26. Işıktaç Y, Hukuk Başlangıcı (Filiz Kitabevi 2010).
27. İçel K, Ceza Hukuku Genel Hükümler (Beta Basım Yayın Dağıtım 2021).
28. İşsevenler OV, ‘Yazarın Haklarından Metin Haklarına: Yapıt Olarak Hukuk ve Yorum’ (2023) 72(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 547.
29. Kaneti S, Ekmekci E, Güneş G, Kaşıkcı M, Vergi Hukuku (2. Baskı, Filiz Kitabevi 2021).
30. Karakoç Y, ‘Anayasal Vergilendirme İlkeleri Üzerine Bir Değerlendirme’ (2013) 15 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Özel Sayı) 1259.
31. Karakoç Y, Genel Vergi Hukuku (7. Baskı, Yetkin Yayınları 2014).
32. Karakoç Y, Vergi Ceza Hukuku (2. Baskı, Yetkin Yayınları 2019).
33. Karakoç Y, ‘Vergi Ceza Hukukuna İlişkin Tespit ve Öneriler’ Prof. Dr. Nami Çağan Anısına Armağan (Atılım Üniversitesi Yayınları 2020) 321.
34. Karataş Durmuş N, ‘Vergi Hukukunda İspat ve Delil’, (2014) 18(3-4) Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 505.
35. Kaşıkcı M ve Rençber A, Vergi Ceza Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2023).
36. Kazasker G, ‘Vergi Ceza Hukukunda Kanunîlik İlkesine İlişkin Bir Anayasa Mahkemesi Kararı Üzerine Düşünceler’ (2014) 16 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 4785.
37. Kırbaş S, Vergi Hukuku (20. Baskı, Siyasal Kitabevi 2015).
38. Kızılot Ş ve Kızılot Z, Kaçakçılık Suçları ve Naylon Fatura İhtilafları (3. Baskı, Yaklaşım Yayıncılık 2010).
39. Koca M ve Üzülmez İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (13. Baskı, Adalet Yayınevi 2020).
40. Mahmutoğlu FS ve Karadeniz S, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler Şerhi (2. Baskı, Beta Basım Yayın Dağıtım 2021).
41. Mutluer K ve Dayanç Kuzeyli N, Vergi Ceza Hukuku (İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları 2019).
42. Narter R ve Sarıcaoğlu E, ‘Türk Vergi Hukukunda Vergi Kabahatlerinde ve Suçlarında İçtima’ (2013) 17(1-2) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 73.
43. Oğuzman MK ve Barlas N, Medeni Hukuk (26. Baskı, Vedat Kitapçılık 2020).
44. Ok A, ‘2978 Sayılı Yasadan Faydalanmak Amacıyla Sahte veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Kullanma Suç Mudur?’ (2005) 1(5) Legal Mali Hukuk Dergisi 1257.
45. Ok N ve Gündel A, Açıklamalı-İçtihatlı Ceza Mahkemelerinin Görevine Giren Vergi Kaçakçılığı Suçları (Seçkin Yayıncılık 2002).
46. Oktar SA, ‘Kaçakçılık Suçları Üzerine Düşünceler’ (2000) 144 Vergi Sorunları Dergisi 75.
47. Oktar SA, Vergi Hukuku (13. Baskı, Türkmen Kitabevi 2018).
48. Öncel M, Kumrulu A, Çağan N, Göker C, Vergi Hukuku (33. Baskı, Turhan Kitabevi 2024).
49. Öncü K, ‘Sahte Faturanın Vergi Usul Kanunu’ndaki Şartları Taşımaması Sebebiyle Düzenlenmemiş Sayılması’ (2019) 370 Vergi Sorunları Dergisi 150.
50. Özcan O, Vergi Suçları (Seçkin Yayıncılık 2015).
51. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (21. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2025).
52. Pehlivan O, Vergi Hukuku (Celepler Matbaacılık 2014).
53. Saban N, ‘Vergi Usul Kanunu’nda Yer Alan Karinelerde Aksini İspat’ (1992) 22(82-83) Danıştay Dergisi 5.
54. Saban N, Vergi Hukuku (11. Baskı, Beta Basım Yayın Dağıtım 2011).
55. Sarıcaoğlu E, Türk Vergi Hukukunda Vergi Suç ve Kabahatleri Bakımından Yorum ve İspat (Adalet Yayınevi 2017).
56. Saygılıoğlu N, ‘Vergi Hukukunda Yorum Biçimi’ (1987) 79 Vergi Dünyası Dergisi Erişim Tarihi 7 Nisan 2026.
57. Sümer SY, ‘Kanunîlik İlkesi Bağlamında Sahte veya Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenleme ve Kullanma Suçlarında Manevi Unsur’ (2023) 81(1) Ankara Barosu Dergisi 149.
58. Şenyüz D, Yüce M, Gerçek A, Vergi Hukuku (16. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2025).
59. Şenyüz D, Vergi Ceza Hukuku (10. Baskı, Ekin Basım Yayın Dağıtım 2017).
60. Taş M, ‘Faturada Satış Bedelinin Düşük Gösterilmesi Yanıltıcı Belge Düzenlendiği Anlamına Gelir Mi?’ (2007) 178 Yaklaşım Dergisi 25.
61. Taşdelen A, ‘Vergi Kabahatlerinin Anayasal Temelleri Üzerine Düşünceler’ (2010) 59(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 767.
62. Taşkan YZ, Vergi Hukuku (8. Baskı, Adalet Yayınevi 2025).
63. Ümit C, Vergi Ceza Hukukunda Defter, Kayıt ve Belgeleri Gizleme, Sahte Belge Düzenleme ve Kullanma Suçları (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2023).
64. Ünal E, ‘Vergi Usul Kanununun 359’uncu Maddesinin b Fıkrasında Düzenlenen Vergi Kaçakçılığı Suçu’ (2021) 27(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1260.
65. Üstün ÜS, ‘Maliye Bakanlığının Vergi Kabahatlerini Belirleme Yetkisi’ (2011) 15(1–2) Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 25.
66. Yaltı B, Vergi Yükümlüsünün Hakları (Beta Basım Yayın Dağıtım 2006).
67. Yiğit U, Vergi Kaçakçılığı Suçları ve Diğer Hürriyeti Bağlayıcı Cezalar (Beta Basım Yayın Dağıtım 2004).
68. Yüce M, Vergi Kaçakçılığı Suçu (Sahte Belge ve Muhteviyatı İtibariyle Yanıltıcı Belge Düzenleme ve Kullanma Suçu) ve Yargılama Usulü (Adalet Yayınevi 2018).