Justifying the Child’s Best Interests in Custody Disputes: Risk–Child Voice–Social Investigation Matrix

Öz

Custody disputes are family law proceedings that directly affect children’s living arrangements, continuity of care, safety, relationships with their parents, and participation in decision-making. The best interests of the child constitute a fundamental standard under the Turkish Civil Code provisions governing custody and its modification, parent–child contact, and child protection, as well as under child-rights norms; however, the principle acquires judicial significance only when it is justified in light of the circumstances of the individual case. This study combines doctrinal and normative legal analysis with interdisciplinary conceptual synthesis. It draws on national and international literature whose full texts were available for verification, legislation, institutional guidance, and selected decisions of the Turkish Constitutional Court and Court of Cassation. The article argues that the best-interests standard can be concretized by differentiating risks, interpreting the child’s voice in context, explaining the basis and limitations of social investigation findings, and linking those findings to legal reasoning. The Risk–Child Voice–Social Investigation Matrix is proposed as an illustrative analytical framework that supports rather than replaces judicial discretion and integrates social work knowledge into legal reasoning in a child-centred, risk-sensitive, and reviewable manner. The model also seeks to strengthen the transparency and traceability of the reasoning process.

Anahtar Kelimeler

• Custody
• best interests of the child
• social investigation report
• judicial reasoning
• voice of the child
• risk assessment
• social work
• forensic social work.

Destekleyen Kurum

This study received no financial support from any institution, organization or funding body.

Etik Beyan

This study is a conceptual-normative review and does not involve the collection of primary data from human participants. Therefore, it does not fall within the scope of research requiring ethics committee approval. All sources used in the study have been cited in accordance with scholarly citation standards, and the principles of publication ethics have been observed.

Teşekkür

There is no acknowledgement statement for this study.

VELAYET UYUŞMAZLIKLARINDA ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARININ GEREKÇELENDİRİLMESİ: RİSK–ÇOCUK SESİ–SOSYAL İNCELEME MATRİSİ

Öz

Velayet uyuşmazlıkları, çocuğun yaşam düzeni, bakım sürekliliği, güvenliği, ebeveynleriyle ilişkisi ve karar sürecine katılımı üzerinde doğrudan sonuçlar doğuran aile hukuku yargılamalarıdır. Çocuğun üstün yararı, Türk Medeni Kanunu’nun velayetin düzenlenmesi ve değiştirilmesi, kişisel ilişki ve çocuğun korunmasına ilişkin hükümleri ile çocuk hakları normlarında temel değerlendirme ölçütüdür ancak ilkenin yargısal işlev kazanması, somut olayın özellikleri üzerinden gerekçelendirilmesine bağlıdır. Bu çalışma, doktrinel ve normatif hukuk incelemesini disiplinlerarası kavramsal sentezle birleştirmektedir. Tam metni doğrulanabilen ulusal ve uluslararası literatür, mevzuat, kurumsal rehberler ile seçilmiş Anayasa Mahkemesi ve Yargıtay kararları birlikte değerlendirilmiştir. Çalışma, üstün yararın risklerin ayrıştırılması, çocuğun sesinin bağlam içinde değerlendirilmesi, sosyal inceleme bulgularının dayanak ve sınırlılıklarının açıklanması ve bu bulguların hukuki gerekçeye aktarılması yoluyla somutlaştırılabileceğini ileri sürmektedir. Bu amaçla geliştirilen Risk–Çocuk Sesi–Sosyal İnceleme Matrisi, hâkimin takdir yetkisini ikame etmeyen, sosyal hizmet bilgisini hukuki muhakemeye çocuk merkezli, riske duyarlı ve denetlenebilir biçimde taşıyan örnekleyici bir analitik çerçeve olarak önerilmektedir. Model, gerekçelendirme sürecinin açıklığını ve izlenebilirliğini güçlendirmeyi de amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Velayet
• çocuğun üstün yararı
• sosyal inceleme raporu
• hukuki gerekçelendirme
• çocuğun sesi
• risk değerlendirmesi
• sosyal hizmet
• adli sosyal hizmet.

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir kurum, kuruluş veya fon tarafından desteklenmemiştir.

Etik Beyan

Bu çalışma, insan katılımcılardan birincil veri toplanmasına dayanmayan kavramsal-normatif bir inceleme niteliğindedir. Bu nedenle etik kurul izni gerektiren bir araştırma kapsamında değildir. Çalışmada yararlanılan tüm kaynaklar bilimsel atıf kurallarına uygun biçimde gösterilmiş; yayın etiği ilkelerine riayet edilmiştir.

Teşekkür

Bu çalışma kapsamında teşekkür beyanı bulunmamaktadır.

Kaynakça

1. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası, 2709 sayılı Kanun, RG 9 Kasım 1982, Sayı 17863 (Mükerrer)
2. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu, RG 8 Aralık 2001, Sayı 24607
3. 4787 sayılı Aile Mahkemelerinin Kuruluş, Görev ve Yargılama Usullerine Dair Kanun, RG 18 Ocak 2003, Sayı 24997
4. 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun, RG 20 Mart 2012, Sayı 28239
5. 7188 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG 24 Ekim 2019, Sayı 30928
6. 7343 sayılı İcra ve İflas Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun, RG 30 Kasım 2021, Sayı 31675
7. Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Yönetmeliği, RG 30 Nisan 2021, Sayı 31470
8. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme, 20 Kasım 1989, 1577 UNTS 3

9. Çocuk Haklarının Kullanılmasına İlişkin Avrupa Sözleşmesi, RG 1 Şubat 2001, Sayı 24305
10. 11 Nolu Protokol ile Değişik İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşmeye Ek 7 Nolu Protokolün Onaylanmasının Uygun Bulunduğuna Dair Kanun, Kanun No 6684, RG 25 Mart 2016, Sayı 29664, Ek 7 No.lu Protokol, m 5 (Türkiye bakımından yürürlük: 1 Ağustos 2016)
11. M.M.E. ve T.E. Başvurusu, B No 2013/2910, Anayasa Mahkemesi, 5 Kasım 2015
12. Hilal Erdaş Başvurusu, B No 2018/27658, Anayasa Mahkemesi, 6 Ekim 2021
13. M.Ö. Başvurusu, B No 2019/36657, Anayasa Mahkemesi, 19 Ekim 2023
14. Özgür Özmen Başvurusu, B No 2021/17601, Anayasa Mahkemesi, 10 Aralık 2024
15. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E 2016/20353, K 2017/544, T 17 Ocak 2017
16. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E 2016/25093, K 2017/95, T 9 Ocak 2017
17. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E 2021/10606, K 2022/1746, T 24 Şubat 2022
18. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E 2022/1224, K 2022/3860, T 20 Nisan 2022
19. Abik Y, ‘Türk Medeni Kanunundaki Hükümler ve Çocuk Hukukundaki Temel İlkeler Çerçevesinde Velayette Çocuğun Yararı’ in Prof. Dr. Şener Akyol’a Armağan (Filiz Kitabevi 2011) 1–73
20. Akay O, Bayrı Mengilli D, Cebeci F and Urhan G, ‘Çocuk Çizimlerinin Ekolojik Yaklaşımla İlişkisinin Sosyal Hizmet Bağlamında Değerlendirilmesi’ (2023) 4(1) Sosyal Politika ve Sosyal Hizmet Çalışmaları Dergisi 111
21. Akçaal M, ‘Velâyetin Değiştirilmesi’ (2022) 13(1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 190
22. Albayrak H and Bulut E, ‘Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına Dair İlamların veya Tedbir Kararlarının Uygulanması’ (2025) 16(62) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 297
23. Alminde S, ‘Listening to Children: A Childist Analysis of Children’s Participation in Family Law Cases’ (2024) 13(3) Social Sciences 133
24. American Psychological Association, ‘Guidelines for Child Custody Evaluations in Divorce Proceedings’ (1994) 49 American Psychologist 677
25. Association of Family and Conciliation Courts, Model Standards of Practice for Child Custody Evaluation (AFCC 2006)
26. Aydos S and Köksal-Akyol A, ‘Velayet Kararlarında Yürütülen Süreç: Uzmanlar Ne Düşünüyor? Ne Yapıyor?’ (2020) 31(3) Toplum ve Sosyal Hizmet 904
27. Barlow A and Ewing J, Children’s Voices, Family Disputes and Child-Inclusive Mediation: The Right to Be Heard (Bristol University Press 2024)
28. Birinci Uzun T, ‘Türk Medenî Kanunu’na Göre Velâyetin Kullanılması ve Çocuğun Yüksek (Üstün) Yararı İlkesi Doğrultusunda Boşanmada ve Evlilik Dışı İlişkide Birlikte Velâyet Modeli’ (2016) 6(1) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 135
29. Bow JN and Quinnell FA, ‘A Critical Review of Child Custody Evaluation Reports’ (2002) 40(2) Family Court Review 164
30. Börü L and Parlak Börü Ş, ‘Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin Mahkeme Kararlarının Yerine Getirilmesi: Karşılaştırmalı Hukuk ve 7343 Sayılı Kanun’un Getirdiği Değişiklikler Çerçevesinde Değerlendirmeler’ (2022) 71(3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1227
31. Bronfenbrenner U, ‘Ecological Models of Human Development’ in T Husen and T N Postlethwaite (eds), International Encyclopedia of Education (2nd edn, vol 3, Elsevier 1994) 1643
32. Buz S, Düzyurt K and Sağlam M, ‘Aile Mahkemesinde Çalışan Sosyal Çalışma Görevlilerinin Sosyal İnceleme Raporlarına İlişkin Değerlendirmeleri: Ankara Adliyesi Örneği’ (2015) 26(2) Toplum ve Sosyal Hizmet 7
33. Bülbül İ and Kaygusuz S, ‘Sosyal İnceleme Raporları Üzerinden Boşanma Sürecindeki Bireylere İlişkin Bir Değerlendirme: Adana Aile Mahkemesi Örneği’ (2022) 2(1) Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 67
34. Cafcass, Understanding Why a Child Does Not Want to Spend Family Time with a Parent: A Guide to Assessment (Version 2, Cafcass 2025)
35. Ceylan E, ‘Türk Medeni Kanunu’nda Çocuğun Korunmasıyla İlgili Güncel Yargıtay Kararlarının Değerlendirilmesi’ (2017) 19 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 349
36. Council of Europe, Guidelines of the Committee of Ministers of the Council of Europe on Child-Friendly Justice (adopted 17 November 2010, Council of Europe Publishing 2011)
37. Çelebi Ö, ‘Cinsiyet Eşitliği ve Çocuğun Üstün Yararının Kesişim Noktası Olarak Boşanmada Velayetin Düzenlenmesi’ (2021) 79(1) İstanbul Hukuk Mecmuası 27
38. Çelik C, ‘Velayetin Kaldırılması’ (2005) 54(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 255
39. Demir R, ‘Türk Medeni Kanunu’na Göre Çocuğun Kişiliğinin Korunması’ (2019) 9(2) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 271
40. Demir R, ‘Türk Medeni Kanunu’na Göre Çocukla Kişisel İlişki Kurulması’ (2020) 25(42) Dicle Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 169
41. Demircioğlu HR, ‘Boşanmada Ortak (Birlikte) Velayetin Kabulü Sonrası Türk Hukukundaki Durum Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme’ (2024) 15(59) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 301
42. Dikmen A and Cankurtaran Ö, ‘Güçlenme Yaklaşımı Bağlamında Adli Sosyal Hizmet Uzmanlarının Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulması Uygulamasına İlişkin Deneyimleri’ (2026) 37(2) Toplum ve Sosyal Hizmet 397
43. Dimopoulos G, ‘Writing Family Law Judgments for Children’ (2025) 48(2) Melbourne University Law Review 385
44. Dural M, Öğüz T and Gümüş MA, Türk Özel Hukuku Cilt III: Aile Hukuku (Gözden geçirilmiş 17. bası, Filiz Kitabevi 2022)
45. Erlüle F, ‘Alman, Avusturya ve İsviçre Medeni Kanunlarında Yapılan Revizyonlar ve Boşanmadan Sonra Birlikte Velayetin Kural Haline Gelmesi’ (2021) 18(2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 555
46. European Commission, The Lundy Model of Child Participation (European Commission 2022)
47. Family Justice Council, Guidance on Responding to a Child’s Unexplained Reluctance, Resistance or Refusal to Spend Time with a Parent and Allegations of Alienating Behaviour (Family Justice Council 2024)
48. Forslund T, Hammarlund M and Granqvist P, ‘Admissibility of Attachment Theory, Research and Assessments in Child Custody Decision-Making? Yes and No!’ (2021) 2021(180) New Directions for Child and Adolescent Development 125
49. Gerdts-Andresen T, ‘A Scoping Review of When and How a Child’s View Is Weighted in Decision-Making Processes in Law Proceedings’ (2021) 129 Children and Youth Services Review 106197
50. Gürbüz N and Kırlıoğlu M, ‘Aile ve Çocuk Mahkemelerinde Çalışan Meslek Elemanlarının Sosyal Hizmet Uzmanlarına Bakış Açısının İncelenmesi’ (2022) 33(2) Toplum ve Sosyal Hizmet 483
51. International Federation of Social Workers, ‘Global Definition of Social Work’ (2014) erişim 17 Ağustos 2026
52. Kayma D, ‘Velayet Değerlendirme’ (2023) 14(38) Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi 474
53. Kesen NF and Bilgin Ö, ‘Adli Sistem İçerisinde Sosyal Çalışmacıların Bilirkişilik Uygulamaları’ (2023) 37(2) Adli Tıp Dergisi 39
54. Kesen NF and Bilgin Ö, ‘Sosyal Çalışmacıların Bilirkişilik Uygulamalarının Hâkimlerin Bakış Açısıyla Değerlendirilmesi’ (2023) 34(2) Toplum ve Sosyal Hizmet 469
55. Koçak S, ‘Sosyal Hizmette Çevre Kavramındaki Değişim’ (2023) 23(61) Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi 807
56. Korkmaz Çetin N and Demirkaya S, ‘Katılım Hakkı Bağlamında Aile Mahkemelerinde Çocukların Dinlenilmesi Usûlü’ (2025) 22(2) Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 97
57. Lundy L, ‘In Defence of Tokenism? Children’s Right to Participate in Collective Decision-Making’ (2018) 25(3) Childhood 340
58. Meier JS, ‘U.S. Child Custody Outcomes in Cases Involving Parental Alienation and Abuse Allegations: What Do the Data Show?’ (2020) 42(1) Journal of Social Welfare and Family Law 92
59. Mendes JAA and Ormerod TC, ‘Making Sense Out of Uncertainty: Cognitive Strategies in the Child Custody Decision-Making Process’ (2024) 15 Frontiers in Psychology 1387549
60. Özer Taşkın Ö, ‘Velayet Hakkının Kullanılması, Velayetin Değiştirilmesi’ (2020) 6(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 239
61. Öztürk BC, ‘Birlikte Velayette Gönüllülük Prensibinin Yeri ve Anayasa Mahkemesi Kararının Değerlendirilmesi’ (2022) 71(3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1017
62. Sheehy E and Boyd SB, ‘Penalizing Women’s Fear: Intimate Partner Violence and Parental Alienation in Canadian Child Custody Cases’ (2020) 42(1) Journal of Social Welfare and Family Law 80
63. Sullivan MJ, Pruett MK and Johnston JR, ‘Parent-Child Contact Problems: Family Violence and Parental Alienating Behaviors Either/Or, Neither/Nor, Both/And, One in the Same?’ (2024) 62(1) Family Court Review 68
64. Sweeney A, Filson B, Kennedy A, Collinson L and Gillard S, ‘A Paradigm Shift: Relationships in Trauma-Informed Mental Health Services’ (2018) 24 BJPsych Advances 319
65. Taşatan C, ‘Velayetin Değiştirilmesi’ (2022) 28(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 387
66. Tisdall EKM, ‘Subjects with Agency? Children’s Participation in Family Law Proceedings’ (2016) 38(4) Journal of Social Welfare and Family Law 362
67. Türkmen A, ‘Çocuğun Kişisel İlişki Kurma Hakkı’ (2020) 26(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 1126
68. UN Committee on the Rights of the Child, General Comment No 12: The Right of the Child to Be Heard (20 July 2009) UN Doc CRC/C/GC/12
69. UN Committee on the Rights of the Child, General Comment No 14: The Right of the Child to Have His or Her Best Interests Taken as a Primary Consideration (29 May 2013) UN Doc CRC/C/GC/14
70. Wågby Gräfe A, ‘Experiences of Children’s Formal and Lived Participation in Family Law Proceedings’ (2025) 32(2) Childhood 230
71. Yüksel Doğan R and Aytekin Ç, ‘Ekolojik Sistem Kuramı Çerçevesinden Ebeveyn Yabancılaşmasına Genel Bir Bakış’ (2021) 13(3) Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar 551