BİYOLOJİK OLARAK "EBEVEYN" HUKUKEN "ÜÇÜNCÜ KİŞİ": EVLAT EDİNME SONRASI GENETİK ANA BABANIN ÇOCUKLA KİŞİSEL İLİŞKİ KURMA HAKKI

Öz

Evlat edinilen çocuğun genetik ana ve babasıyla kişisel ilişki kurup kuramayacağı, Türk aile hukukunda açık bir yasal düzenlemeye konu olmamakla birlikte hem doktrinde hem de yargı kararlarında giderek önem kazanan tartışmalı meselelerden biri halini almıştır. Bu tartışmanın temelinde, Türk Medeni Kanunu'nun benimsediği evlat edinme sisteminin kendine özgü yapısı bulunur. Zira İsviçre hukukunda kabul edilen tam evlat edinme sisteminin aksine, Türk Medeni Kanunu evlat edinme ile genetik ana ve baba ile çocuk arasındaki soybağını sona erdirmemekte; evlatlığın naklen geldiği aile kütüğü ile evlat edinenin aile kütüğü arasındaki hukuki bağın devamını öngörmektedir. Bu nedenle evlat edinme sonrasında genetik ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin hukuki akıbeti belirsizliğini korur. Bu çalışma, öncelikle evlat edinme sonrasında genetik ana ve babanın çocukla kişisel ilişki kurma hakkının devam edip etmediğini; bu hakkın kabulü halinde ise hukuki dayanağını, kapsamını ve kurulma şartlarını Türk ve İsviçre hukukları ile yargı kararları çerçevesinde incelemektedir. Çalışmada, mevcut Türk evlat edinme sisteminin bu konuda önemli sistematik sorunlar doğurduğu ortaya konulmakta ve çocuğun üstün yararını esas alan daha tutarlı bir yasal modele duyulan ihtiyaç değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• evlat edinme
• çocuk
• genetik anne ve baba
• kişisel ilişki
• çocuğun üstün yararı

BIOLOGICALLY A “PARENT,” LEGALLY A “THIRD PARTY”: THE BIOLOGICAL PARENTS’ RIGHT OF CONTACT WITH THE CHILD FOLLOWING ADOPTION

Öz

Whether an adopted child may have contact with his or her biological parents has become one of the controversial issues that has gained increasing importance in both legal scholarship and judicial decisions, although it is not expressly regulated by Turkish family law. At the heart of this debate lies the distinctive structure of the adoption system adopted by the Turkish Civil Code. Unlike the full adoption system recognised under Swiss law, the Turkish Civil Code does not terminate the legal parent-child relationship between the biological parents and the child upon adoption; rather, it provides for the continuation of the legal link between the family register from which the adoptee originates and the family register of the adoptive parent(s). For this reason, the legal status of contact between the biological parent(s) and the child after adoption remains uncertain. This study first examines whether the biological parents' right of contact with the child continues after adoption. If such a right is recognised, it further examines its legal basis, scope, and the conditions for its establishment within the framework of Turkish and Swiss law and judicial decisions. The study demonstrates that the current Turkish adoption system gives rise to significant systematic problems in this respect and evaluates the need for a more coherent legislative model based on the best interests of the child.

Anahtar Kelimeler

• adoption
• child
• biological parents
• the right of contact with th child
• best interests of the child

Kaynakça

1. Akar K, Soybağı Tespiti (Seçkin Yayınları 2015)
2. Akarslan M, Ana Hatlarıyla Çocuk Hakları ve Çocuk Hakları Mevzuatı (Alfa Yayıncılık 1998)
3. Akıntürk T ve Ateş D, Aile Hukuku (25. Baskı, Beta Yayınları 2024)
4. Akipek J, Akıntürk T ve Ateş D, Kişiler Hukuku (19. Baskı, Beta Yayıncılık 2024)
5. Akyüz E, ‘Evlat Edinmeye İlişkin Uluslararası Sözleşmeler, Çağdaş Hukuk Sistemleri ve Türk Medeni Kanunu’ içinde Prof. Dr. Hamide Topçuoğlu’na Armağan (Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları No 498, 1995) 153-169.
6. Akyüz E, ‘Velayet ve Çocuğun Korunması’ içinde Mehmet Ünal, Veysel Başpınar, Hasan Seçkin Ozanoğlu ve Süleyman Yılmaz (eds), Prof Dr Ali Naim İnan’a Armağan (Seçkin Yayıncılık 2009) 111-156.
7. Akyüz E, Çocuk Hukuku (8. Baskı, Pegem Yayıncılık 2021)
8. Akyüz E, Medeni Kanuna Göre Müşterek Hayatın Tatili, Ayrılık ve Boşanmada Çocuğun Korunması (Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları 1983)

9. Aydoğdu M, Çağdaş Hukuki Gelişmeler Işığında Evlat Edinme (2. Baskı, Adalet 2010)
10. Baktır Çetiner S, Velayet Hukuku (Yetkin Yayıncılık 2000)
11. Baygın C, ‘Evlat Edinmenin Sonuçları’ (2003) 7(3–4) Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 627-650.
12. Baygın C, Soybağı Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2010)
13. Büchler A ve Clausen S, ‘Fortpflanzungsmedizin und Kindeswohl! Kindeswohl und Fortpflanzungsmedizin?’ (2014) 15 FamPra.ch 231-273.
14. Ceylan E, Türk ve İsviçre Hukukunda Boşanmanın Hukuki Sonuçları (Galatasaray Üniversitesi Yayınları, 2006)
15. Ceylan, E, Türk ve İsviçre Hukukunda Velayet Hakkı ve Hukuki Sonuçları (Leges Yayınevi 2019)
16. Cottier M, ‘Art. 273’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023)
17. Cottier M, ‘Art. 274’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023)
18. Cottier M, ‘Art. 274a’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023)
19. Cottier M, ‘Art. 296’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023).
20. Cottier M, ‘Art. 298’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023)
21. Cottier M, ‘Art. 301’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023)
22. Cottier M, ‘Impulsions des instruments de protection des droits humains de l’ONU en matière d’égalité et de protection contre les discriminations pour le droit de la famille suisse’ (2021) 140(II) Revue de droit suisse 119-189.
23. Çağlayan Aygün G, Karşılaştırmalı Hukuk Bakımından Evlat Edinme ve Sonuçları (1. Baskı, Yetkin Yayınları 2020)
24. Çelikel S, Boşanmanın Çocuklara İlişkin Hukuki Sonuçları (Adalet Yayınevi 2012)
25. Doğan G, ‘Çocuk İle Kişisel İlişki Kurabilme Hakkı’ içinde Prof. Dr. Ergon A. Çetingil ve Prof. Dr. Rayegan Kender’e 50. Birlikte Çalışma Yılı Armağanı (Çizgi Basım 2007) 529-536
26. Droz-Sauthier G ve Zermatten J, ‘L’enfant sujet de droit et droits des parents: conflits choisis’ (2023) 4 Revue de la protection des mineurs et des adultes 283- 313
27. Droz-Sauthier G, ‘Autorité parentale, autodétermination de l’enfant et intervention de l’État : quelle juste mesure ?; analyse de l’arrêt du Tribunal fédéral 5A_375/2023’ Newsletter DroitMatrimonial.ch (Mart 2024) Erişim Tarihi 04.08.2026
28. Dural M, Öğüz MT ve Gümüş MA, Aile Hukuku (20. Baskı, Filiz Kitabevi 2025)
29. Elçin-Grassinger EG, ‘Çocuğun Menfaati Gereği Görüşünün Alınmaması Gereken Durumlar’ içinde İlkay Engin (ed), Prof. Dr. Rona Serozan’a Armağan, Cilt I (On İki Levha Yayıncılık 2010) 823-847
30. Er A, 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu Hükümlerine Göre Küçüklerin Evlat Edinilmesi (1. Baskı, Filiz Kitabevi 2020)
31. Erlüle F, ‘Çocuk İle Kişisel İlişki Kurulması’ (2010) 16(1–2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 217–248
32. Feyzioğlu FN, Aile Hukuku (2. Baskı, Fakülteler Matbaası 1979)
33. Fountoulakis C, Macheret L ve Paquier N, ‘Résumé des jurisprudences fédérales en droit de la famille / V.–VIII’ içinde Christiana Fountoulakis ve Alexandra Jungo (eds), Symposium en droit de la famille – Famille et argent (Schulthess Éditions Romandes 2022)
34. Frogneux N, ‘The Weight of Truth in New Families’ içinde Jehanne Sosson, Geoffrey Willems ve Gwendoline Motte (eds), Adults and Children in Postmodern Societies: A Comparative Law and Multidisciplinary Handbook (Intersentia 2019) 641-656
35. Gençcan ÖU, Boşanma Hukuku (Yetkin Yayınları 2006)
36. Gençcan ÖU, Hısımlık Hukuku (1. Baskı, Yetkin Yayınları 2018)
37. Gençcan ÖU, Velayet Hukuku (Yetkin Yayınları 2015)
38. Hatemi H ve Serozan R, Aile Hukuku (Filiz Kitabevi 1993)
39. Hatemi H, Aile Hukuku (7. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2019)
40. Hauser A, ‘Le critère de l’intérêt supérieur de l’enfant dans le cadre du droit aux relations personnelles du parent d’intention – respectivement du parent social – sur l’enfant de son ex-compagne’ Newsletter DroitMatrimonial.ch (Eylül 2025) Erişim Tarihi 01.07.2026
41. Hauser A, ‘Représentation de l’enfant devant le Tribunal fédéral dans le cadre de la procédure de séparation de ses parents: analyse de l’arrêt du Tribunal fédéral 5A_178/2024’ Newsletter DroitMatrimonial.ch (Kasım 2024) Erişim Tarihi 04.08.2026
42. İnal N, Örnek Kararlarla Açıklamalı Nüfus, Babalık, Evlat Edinme, Yabancı Kararların Tenfizi, Velayet, Vesayet Davaları (Adalet Yayınevi 2001)
43. İnan AN, Çocuk Hukuku (Ankara Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yayınları 1968)
44. Jordan K, Analyse critique de réformes choisies en droit de la famille du point de vue de l’égalité et de l’interdiction de la discrimination : autorité parentale et entretien de l’enfant (Schulthess Verlag 2025).
45. Kara E, Aile Hukukunda Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar (Yetkin Yayınları 2025)
46. Karaca H, Velayetin Kapsamı ve Hükümleri (Seçkin Yayıncılık 2015)
47. Kaya C, Türk Hukukunda Evlat Edinme (1. Baskı, Beta Yayıncılık 2009)
48. Keskin A, Boşanma Davaları, Cilt-I (Seçkin Yayınları 2017)
49. Kılıçoğlu AM, Aile Hukuku (7. Baskı, Turhan Kitabevi 2024)
50. Köprülü B ve Kaneti S, Aile Hukuku (Özdem Kardeşler Matbaası 1985–1986)
51. Leuba A, Meier P ve Papaux van Delden ML, Droit du divorce: causes, effets, procédure (Stämpfli 2021)
52. Meier P ve Stettler M, Droit de la filiation (6. Baskı, Schulthess 2019)
53. Meier P, ‘Art 264’ içinde Pascal Pichonnaz, Bénédict Foëx ve Christiana Fountoulakis (eds), Commentaire Romand, Code Civil I (2. Baskı, Helbing Lichtenhahn 2023)
54. Oğuzman K ve Dural M, Aile Hukuku (2. Baskı, Filiz Kitabevi 1988)
55. Öcal Apaydın B ve Hışım S, ‹Türk Aile Hukukunda Çocuğun Katılım Hakkı› içinde Aslı Makaracı, Seda Öktem Çevik ve Gülen Sinem Tek (eds), Türk Medeni Kanunu Hükümlerinin Çocuk Hakları ile Uyumlaştırılması (1. Baskı, Seçkin Yayınevi 2021) 285-325
56. Özdemir H ve Ruhi AC, Çocuk Hukuku (1. Baskı, On İki Levha Yayıncılık 2016)
57. Özdemir SO, ‹Boşanma Davalarında Çocuklara İlişkin Kararlar Bakımından Çocuğun Dinlenme Hakkı› içinde Prof. Dr. Hüseyin Hatemi’ye Armağan, Cilt II (Vedat Kitapçılık 2009) 1219-1242
58. Öztan B, Aile Hukuku (6. Baskı, Turhan Kitabevi 2015)
59. Papaux van Delden ML, ‘Autorité parentale conjointe : une réforme critiquée’ (2014) 32(5) Plaidoyer 32-40.
60. Polat O, Çocuk Hakları (Analiz Yayınları 1997)
61. Reiser A, ‘Autorité parentale, garde, relations personnelles: comment obtenir l’exécution des jugements, de lege lata?’ içinde Christiana Fountoulakis, Pascal Pichonnaz ve Alexandra Rumo-Jungo (eds), Droit de la famille et nouvelle procédure (Schulthess 2012) 197-262
62. Ruhi AC, Türk Hukukunda Evlat Edinme ve Evlat Edinme ile İlgili Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye’de Tanınması (1. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2002)
63. Schabas WA, The European Convention on Human Rights: A Commentary (Oxford University Press 2016)
64. Serdar İ, ‘Kişisel İlişki Kurma Hakkı’ (2007) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Prof. Dr. Ünal Narmanlıoğlu’na Armağan Özel Sayısı) 739-781
65. Serozan R, ‘Çocuğun Kişi Varlığının Aile Hukuku Alanında Korunmasında Yetersizlikler’ içinde Prof. Dr. Kenan Tunçomağ’a Armağan (İÜHF Eğitim, Öğretim ve Yardımlaşma Vakfı Yayını No 4, 1997) 381-406
66. Serozan R, ‘Yeni Medeni Kanunun Çocuklara (Soybağı Hukukuna ve Çocuk Haklarına) İlişkin Düzenlemesi’ içinde Arslan Kaya (ed), Bilgi Toplumunda Hukuk: Ünal Tekinalp’e Armağan, Cilt II (Beta Yayınları 2003) 499-516.
67. Serozan R, Çocuk Hukuku (2. Baskı, Vedat Kitapçılık 2005)
68. Serozan R, Medeni Hukuk: Genel Bölüm/Kişiler Hukuku (8. Baskı, Vedat Kitapçılık 2018)
69. Tekinay SS, Türk Aile Hukuku (7. Baskı, Fakülteler Matbaası 1990).
70. Usta S, Velayet Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2016)
71. Velidedeoğlu HV, Türk Medeni Hukuku Aile Hukuku, Cilt-II (5. Baskı, Nurgök Matbaası 1965)
72. Yılmaz C, ‘Yargıtay Kararları Işığında Çocukla Kişisel İlişki Kurulması’ (2015) 35(1) Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 103- 141
73. Zermatten J, Droits de l’enfant (Saint-Augustin 2004)
74. Zorlutuna D, İsviçre Medeni Kanunu ile Karşılaştırmalı Olarak Türk Hukukunda Küçüklerin Evlat Edinilmesi (Seçkin 2024)