TÜRK MEDENİ KANUNU’NUN 338. MADDESİNE GÖRE ÜVEY EBEVEYNİN HAK VE YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Öz

Toplumsal yapının değişmesinin ve özellikle boşanmaların artışının ardından üvey ebeveyn ile çocuk ilişkisinin önemi her geçen gün artmıştır. Zira yeniden evlenen kişilerin daha önceden sahip olduğu çocuklarının yeni aileye katılımıyla üvey ebeveyn-çocuk ilişkisi kurulmakta ve bu ilişkinin yapısı hem çocuk bakımından hem de ailenin huzuru bakımından önem taşımaktadır. Üvey ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkiyi açıkça ortaya koyan tek düzenleme ise 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) velayete ilişkin hükümlerinden m. 338’de yer almaktadır. “Üvey çocuklar” başlığını taşıyan bu hükümden üvey ebeveynin çocuğa ilişkin hak ve yükümlülüklerine ulaşılmaktadır. Bununla birlikte, esasen hüküm temelini evlilik birliğinde eşlerin birbirine yardım yükümlülüğünden alır. Bu kapsamda üvey ebeveynin eşin velayet hakkını kullanmasına yardımcı olması, çocuğa gerekli ilgi ve özeni göstermesi, zorunlu hallerde de çocuğun ihtiyaçları için onu temsil etmesi gerekmektedir. Çalışmamızın amacı, çocuğun menfaatini gözetme esasıyla TMK m. 338 uyarınca üvey ebeveynin hak ve yükümlülüklerini ayrıntılı ele almaktır. Bu kapsamda öncelikle üvey ebeveyn ile çocuk arasındaki ilişkinin hukuki niteliği, TMK m. 338’in amacı ve diğer eşin çocuğunun evlat edinilmesinden farkına da yer verilerek ortaya koyulmaktadır. Ardından TMK m. 338 düzenlemesinin kapsamı çeşitli başlıklar altında ayrıntılı şekilde incelenmektedir. Son olarak üvey ebeveyn-çocuk ilişkisinin sona ermesi neden ve sonuçlarıyla açıklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Üvey çocuk
• Üvey ebeveyn
• Yardım yükümlülüğü
• TMK m. 338

The Rights and Obligations of a Stepparent under Article 338 of the Turkish Civil Code

Öz

Changing social dynamics and, particularly, the increase in divorce rates have made the relationship between stepparents and children increasingly important. As individuals who remarry bring their children from previous marriages into their new families, a stepparent-child relationship is established, and the nature of this relationship is important not only for the child but also for the well-being and stability of the family. The only legal provision that explicitly regulates the relationship between a stepparent and a child is contained in Article 338 of the Turkish Civil Code No. 4721 (TCC), among the provisions regarding custody. This provision is entitled “Stepchildren” and it addresses the rights and obligations of a stepparent in relation to the child. However, the provision is essentially grounded in the spouses’ obligation to assist one another within the marriage. In this context, the stepparent is required to assist the spouse in exercising parental authority, to provide the child with the necessary care and attention, and, where necessary, to represent the spouse in matters relating to the child’s needs. This study aims to examine in detail the rights and obligations of a stepparent under Art. 338 of TCC in light of the best interests of the child. In this context, the legal nature of the relationship between the stepparent and the child is first examined, together with the purpose of Art. 338 of the TCC and its distinction from the adoption of the other spouse’s child. Subsequently, the scope of Art. 338 of the TCC is examined in detail under different headings. Finally, the reasons for and consequences of the termination of the stepparent-child relationship are discussed.

Anahtar Kelimeler

• Art. 338 of the TCC
• Stepchild
• Stepparent
• Obligation to support

Kaynakça

1. Affolter-Fringeli K ve Vogel U, ‘ZGB Art. 299’ içinde: Heinz Hausheer ve Hans Peter Walter (ed.), Die elterliche Sorge / der Kindesschutz, Art. 296-317 ZGB - Das Kindesvermögen, Art. 318-327 ZGB - Minderjährige unter Vormundschaft, Art. 327a-327c ZGB Schweizerisches Zivilgesetzbuch BK - Berner Kommentar (Stämpfli Verlag AG 2016)
2. Akıntürk T ve Ateş D, Aile Hukuku (25. Baskı, Beta Yayıncılık 2024)
3. Akyüz E, Çocuğun Haklarının ve Güvenliğinin Korunması (MEB Yayınları 2000)
4. Akyüz E, Çocuk Hukuku (10. Baskı, Pegem Akademi 2025)
5. Ateş D, ‘İsviçre Hukukundaki Gelişmeler Işığında Ana Babanın Ergin Çocuğun Bakım ve Eğitim Giderlerini Karşılama Yükümlülüğü’ (2021) 12 (47) TAAD 179-214
6. Baygın C ve Nar A, Medeni Hukuk Dersleri-II Aile Hukuku (Yetkin Yayınları 2025)
7. Breitschmid P, ‘ZGB Art. 299’ içinde: Ruth Arnet, Peter Breitschmid ve Alexandra Jungo (ed.), Personen- und Familienrecht Art. 1–456 ZGB - Partnerschaftsgeset CHK - Handkommentar zum Schweizer Privatrecht (Schulthess Juristische Medien AG 2023)
8. Canarslan G, ‘Üvey Çocuklara Özen ve İlgili Gösterilmesi Yükümlülüğü ile Üvey Çocukların Temsili’ (2025) 83 (3) İstanbul Hukuk Mecmuası 892-912

9. Coskun-Ivanovic T, Fortsetzungsfamilien im Recht - Recht auf Fortsetzung der Familie? (Schulthess Juristische Medien AG 2023)
10. Dede İ, Çocuğun Velayet İlişkisinden Doğan Kişi Varlığı Zararlarının Tazmini (On İki Levha Yayıncılık 2019)
11. Dural M, Öğüz T ve Gümüş MA, Türk Özel Hukuku Cilt III Aile Hukuku (19. Baskı, Filiz Kitabevi 2024)
12. Erdem M ve Makaracı Başak A, Aile Hukuku (2. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
13. Ganbari HK, Konut ve Çatılı İşyeri Kiralarında Yeniden Kiralama Yasağı (TBK m. 355) (On İki Levha Yayıncılık 2024)
14. Güzel S, Eğitim Nafakası (On İki Levha Yayıncılık 2023)
15. Hegnauer C, Grundriss des Kindesrechts (Stämpfli Verlag 1999)
16. Karaman E, Velayet Hakkı Bağlamında Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin Anayasal Değerlendirmesi (On İki Levha Yayıncılık 2023)
17. Kılıçoğlu AM, Aile Hukuku (8. Baskı, Turhan Kitabevi 2025)
18. Koçoğlu S, Boşanmanın Çocuk Açısından Sonuçları (Beta Basım Yayım 2018)
19. Kutoğlu T, Üvey Ailede Hukuki İlişkiler (Seçkin Yayıncılık 2018)
20. Kutoğlu T, ‘Ana Baba Olmanın Hukuki Sorumluluğu’ (2025) 11 (1) BÜHFD 113-175
21. Maranta L, ‘ZGB Art. 299’ içinde: Jolanta Kren Kostkiewicz, Stephan Wolf, Marc Amstutz ve Roland Fankhauser (ed.), ZGB Kommentar Schweizerisches Zivilgesetzbuch OFK - Orell Füssli Kommentar (Orell Füssli Verlag AG 2021)
22. Öztan B, Aile Hukuku (6. Baskı, Turhan Kitabevi 2015)
23. Reyhani Yüksel S, Velayet Hakkı ve Anayasal Sınırları (Legal Yayıncılık 2020)
24. Reyhani Yüksel S, ‘Çocuğun Vücut Bütünlüğünün Velayet Hakkı Sahibi Anne ve/veya Babaya Karşı Korunması’ içinde: Sibel Özel, Hatice Selin Pürselim, Özlem Karaman Coşgun ve Hanife Doğrusöz Koşut (ed.), Özel Hukukun Güncel Sorunları ve Anayasa’nın Özel Hukuka Etkisi (On İki Levha Yayıncılık 2022)
25. Ruhi C ve Ruhi AC, Velayet Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2017)
26. Schwenzer I ve Cottier M, ‘ZGB Art. 299’ içinde: Thomas Geiser ve Christiana Fountoulakis (ed.), Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I (Helbing Lichtenhahn Verlag 2022)
27. Serdar İ, ‘Kişisel İlişki Kurma Hakkı’ (2007) 9 (Özel Sayı) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 739-781
28. Serozan R, Çocuk Hukuku (2. Baskı, Vedat Kitapçılık 2017)
29. Serozan R, Başoğlu B ve Kapancı B, ‘Aile Hukukunun Özellikleri, İlkeleri ve Gelişimi’ (2016) 15 (2-2) (Özel Sayı) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 531-560
30. Sinanoğlu A, Türk Medeni Kanunu’na Göre Çocuk ile Kişisel İlişki Kurma Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2020)
31. Şahin Şengül E, Fiili Ayrılık Nedeniyle Boşanma (On İki Levha Yayıncılık 2022)
32. Taşatan C, Çocuk Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2025)
33. Türkmen A, ‘Eğitim Nafakası (TMK m. 328/III)’ (2013) 8 (Özel Sayı) Yaşar Üniversitesi Dergisi Prof. Dr. Aydın Zevkliler’e Armağan 2707-2764
34. Usta S, Velayet Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2016)
35. Yılmaz C, Velayet Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2023)
36. Yünlü S, ‘Nafaka Yükümlülüklerinin Çatışması’ (2025) 16 (64) TAAD 1-30