The Best Interests Of The Child And Constitutional Review

Öz

The best interests of the child is a fundamental principle at the heart of contemporary children's rights law, one that positions the child not as a passive object of protection but as a rights-bearing subject. This study examines that principle from the perspective of constitutional review and seeks to demonstrate that it is not merely an abstract value but an effective standard producing concrete results in the processes of constitutional interpretation and review. The study first addresses the historical and legal transformation of the concepts of the child and children's rights; it then evaluates the conceptual and normative framework of the best interests principle in the light of the United Nations Convention on the Rights of the Child, General Comment No 14 of the Committee on the Rights of the Child, and the constitutional foundations in Turkish law. In this context, the principle's dimensions as a substantive right, a legal (interpretive) principle, and a procedural rule are explained. Finally, the principle's manifestation in constitutional review is analysed comparatively through the cases of the Turkish Constitutional Court, the European Court of Human Rights, and the United States Supreme Court, with regard to competing interests and review criteria. The study concludes that the best interests of the child functions in constitutional review both as a criterion serving the substantive balancing of interests and as a procedural safeguard guiding the reasoning of decision-making, thus constituting a rights-based and concretisable constitutional standard beyond a merely protective rhetoric.

Anahtar Kelimeler

• Best interests of the child
• children's rights
• constitutional review.

ÇOCUĞUN ÜSTÜN YARARI VE ANAYASAL DENETİMİ

Öz

Çocuğun üstün yararı ilkesi, çağdaş çocuk hakları hukukunun merkezinde yer alan ve çocuğu pasif bir koruma nesnesi olarak değil, hak sahibi bir özne olarak konumlandıran temel bir ilkedir. Bu çalışma, söz konusu ilkeyi anayasal denetim perspektifinden incelemekte ve ilkenin yalnızca soyut bir değer değil, anayasal yorum ve denetim süreçlerinde somut sonuçlar doğuran etkili bir ölçüt olduğunu ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışmada öncelikle çocuk ve çocuk hakkı kavramlarının tarihsel ve hukuksal dönüşümü ele alınmakta; ardından çocuğun üstün yararı ilkesinin kavramsal ve normatif çerçevesi, Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi ile Çocuk Hakları Komitesinin 14 No'lu Genel Yorumu ve Türk hukukundaki anayasal temeller ışığında değerlendirilmektedir. Bu bağlamda ilkenin asli bir hak, bir hukuk (yorum) ilkesi ve bir usul kuralı olma yönleri açıklanmaktadır. Son olarak ilkenin anayasal denetimdeki görünümü; Türk Anayasa Mahkemesi, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Amerikan Yüksek Mahkemesi kararları üzerinden, çatışan menfaatler ve denetim ölçütleri bakımından karşılaştırmalı olarak analiz edilmektedir. İnceleme sonucunda çocuğun üstün yararının, anayasal denetimde hem menfaatlerin maddi olarak dengelenmesine hizmet eden bir ölçüt hem de karar alma sürecinin gerekçelendirilmesini yönlendiren usulî bir güvence olarak işlev gördüğü; korumacı bir söylemin ötesinde hak temelli ve somutlaştırılabilir bir anayasal standart niteliği taşıdığı sonucuna ulaşılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuğun üstün yararı
• çocuk hakları
• anayasal denetim.

Kaynakça

1. Akyüz E, Çocuk Hukuku Çocukların Hakları ve Korunması (10. Baskı, Pegem Akademi 2025).
2. Altınbay B, ‘Çocuğun Yüksek Yararı İlkesi Bağlamında Koruyucu Aile Kurumu’ (2025) 64 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 309.
3. Atatanır H, ‘Çocukluk olgusunun ve çocuk haklarının tarihsel gelişimi’ (2022) 2(2) Uluslararası Sosyal Hizmet Araştırmaları Dergisi 205.
4. Bakırcı Hepvar SS, ‘Velayetin Kaldırılmasında Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin Rolünün İncelenmesi’ (2025) 7(2) Uluslararası Hukuk ve Sosyal Bilim Araştırmaları Dergisi 43.
5. Buss E, ‘How Do We Decide What Is in Children’s Best Interests?’ (2025) 51 Harbinger 2.
6. Çelik NH ve Kılıç Ü, Çocuk Hukuku -Seçimlik Dersler Dizisi-, (1. Baskı, Seçkin, 2025).
7. Freeman M, ‘The best interests of the child? Is the best interests of the child in the best interests of children?’ (1997) 11(3) International Journal of Law Policy and the Family 360.
8. Guštin M, ‘The Best Interest of the Child in the Jurisprudence of the European Court of Human Rights in Adoption Cases’ (2024) 2.1 Central European Academy Law Review 69.

9. Hazar Z, ‘İnsan Hakları Çatışmalarının Çözümlenmesinde Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin İşlevi: Türk Anayasa Mahkemesi Kararları Çerçevesinde Bir Değerlendirme’ (2022) 26(2) Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 647.
10. Karaaslan E, ‘Çocuk İçin Bir Bakış: “Çocuğun Üstün Yararı” ile “Dinlenilme Hakkı” Kavramlarının AİHM ve İç Hukukumuzda Görünümü’ (2020) 94(4) İstanbul Barosu Dergisi 79.
11. Kinkelly U., ‘Protecting children’s rights under the ECHR: the role of positive obligations’ (2010) 61 N. Ir. Legal Q. 245.
12. Murphy PU, ‘Approaches of the ECtHR and the US Supreme Court to the Conflict between” The Best Interests of the Child and Parents’ Rights” on the Home Education (Homeschooling)’ (2024) 59 Rev. Eur. & Comp. L. 257.
13. Öztürk F, Yeni Anayasa İçin Yol Haritası (3. Baskı, Filiz Kitabevi 2021).
14. Sormunen M, ‘Understanding the best interests of the child as a procedural obligation: the example of the European Court of Human Rights’ (2020) 20.4 Human Rights Law Review 745.
15. Stolzenberg EJ, ‘Tribes, States, and Sovereigns’ Interest in Children’ (2023) 102 NCL Rev. 1093.
16. Şirin MC, ‘Çocuğun Yararı Gözüyle Çocuğun Yüksek Yararı İlkesine Bakış’ (2019) 2 Çocuk ve Medeniyet 219.
17. Zorlu SE, ‘Günümüz ve İslam Hukukunda Çocuk Hakları Karşılaştırmalı Bir İnceleme’ (2013) 21(2) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 125.
18. Zorlu SE ve Bilgin S, ‘Çocuk hakları, tarihî gelişimi ve çocuk suçluluğu’ (2024) 23(2) Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 763.
19. ‘Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ erişim 15 Nisan 2026.
20. ‘Convention on the Rights of the Child’ erişim 15 Nisan 2026.
21. 14 Nolu Genel Yorum erişim 18 Nisan 2026.
22. erişim 18 Nisan 2026.
23. erişim 23 Mart 2026.
24. Türk Dil Kurumu erişim 20 Nisan 2026.
25. Ayşegül Pervane Başvurusu, Başvuru No 2017/37155, 30.09.2020.
26. C.K. Başvurusu, Başvuru No 2016/3114, 18.07.2019.
27. Dalga Eda Yıldırım ve Özgün Yıldırım Başvurusu, Başvuru No 2014/5974, 26.12.2017.
28. Figen Güneştaş ve Diğerleri Başvurusu, Başvuru No 2014/18376, 26.10.2017.
29. Marcus Frank Cerny Başvurusu, Başvuru No 2013/5126, 02.07.2015.
30. Murat Atılgan Başvurusu, Başvuru No 2013/9047, 07.05.2015.
31. R.Ç. Başvurusu, Başvuru No 2018/6688, 24.02.2021.
32. Serpil Toros Başvurusu, Başvuru No 2013/2016, 09.03.2016.
33. Şükran İrge Başvurusu, Başvuru No 2016/8660, 07.11.2019.
34. Konrad ve Diğerleri/ Almanya, B. No: 35504/03, 11/09/2006.
35. León Madrid v Spain, B.No: 30306/13, 26/10/2021.
36. Macatė v Lithuania, B. No: 61435/19, 23/01/2023.
37. Neulinger and Shuruk v Switzerland, B. No: 41615/07, 6/7/2010.
38. Parfitt v United Kingdom, B. No: 18533/21, 20/04/2021.
39. Schwizgebel v Switzerland, B. No: 25762/07, 10/06/2010.
40. Strand Lobben and Others v Norway B. No: 37283/13, 10/09/2019.
41. Wunderlich/ Almanya, B. No: 18925/15, 10/01/2019.
42. Haaland v Brackeen 599 US ___ (2023).
43. In re Gault 387 US 1 (1967).
44. Pierce v Society of Sisters 268 US 510 (1925).
45. West Virginia State Board of Education v Barnette 319 US 624 (1943).
46. Wisconsin v Yoder 406 US 205 (1972).