The Age Threshold for Democratic Participation: The Constitutional Dilemma Between the Child’s Right to Participate and the Right to Vote

Öz

This study examines the constitutional dilemma between the child’s right to participate and the fixed age threshold of eighteen prescribed for the right to vote, within the framework of the principle of proportionality. Contemporary legal systems increasingly recognize the child as an active rights-holder, marking a departure from the traditional protectionist paradigm. This understanding is grounded in Article 12 of the UN Convention on the Rights of the Child, which establishes the right to participate, and Article 5, which enshrines the principle of the child’s evolving capacities. However, a genuine dilemma exists between these flexible principles, which support the child’s participation in decision-making, and the rigid eighteen-year rule of Article 67 of the 1982 Constitution. The study addresses this dilemma through the principle of proportionality. It demonstrates that the fixed age threshold satisfies suitability only partially, insofar as political maturity is concerned, while failing to satisfy necessity and proportionality in the strict sense. To remedy this disproportionality, the study discusses, as alternatives to directly lowering the voting age, Rehfeld’s model of fractional voting and the proposal to lower the voting age to sixteen for local elections, evaluating the justifications underlying each alternative separately. It further argues that mechanisms such as children’s parliaments, the right to petition, and an independent children’s ombudsman would strengthen the child’s position within decision-making processes, provided they are rendered binding. The study proposes a constitutional guarantee for an independent children’s ombudsman and concludes that, under these conditions, such mechanisms may be regarded as a viable constitutional solution.

Anahtar Kelimeler

• Child’s right to participation
• evolving capacities
• right to vote
• principle of proportionality

DEMOKRATİK KATILIMIN YAŞ EŞİĞİ: ÇOCUĞUN KATILIM HAKKI İLE SEÇME HAKKININ ANAYASAL İKİLEMİ

Öz

Bu çalışma, çocuğun katılım hakkı ile seçme hakkının kullanımında öngörülen sabit 18 yaş sınırı arasındaki anayasal ikilemi ölçülülük ilkesi çerçevesinde incelemektedir. Çağdaş hukuk sistemleri, çocuğu kendi yaşamını etkileyen süreçlerde aktif bir hak öznesi olarak kabul etmeye yönelmiştir. Bu eğilim, geleneksel korumacı yaklaşımdan belirgin bir kopuşu işaret etmektedir. Bu hukuki anlayışın temelini, Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin 12. maddesindeki katılım hakkı ile 5. maddesindeki çocuğun gelişen kapasitesi ilkesi oluşturur. Ancak çocukların karar süreçlerine katılımını destekleyen bu esnek ilkeler ile 1982 Anayasası’nın 67. maddesindeki katı 18 yaş kuralı arasında gerçek bir çatışma bulunmaktadır. Çalışmada söz konusu çatışma ölçülülük ilkesi çerçevesinde ele alınmakta ve sabit yaş sınırının, hedeflenen siyasi olgunluğun tespiti bakımından elverişlilik unsurunu ancak kısmen karşıladığı, gereklilik ve orantılılık unsurlarını ise karşılamadığı ortaya konmaktadır. Ölçülülük denetiminde tespit edilen bu dengesizliği gidermek amacıyla çalışmada, seçme yaşının doğrudan indirilmesi yerine Rehfeld’in kesirli oy hakkı modeli ve yerel seçimlerde seçme yaşının 16’ya indirilmesi önerisi tartışılmakta, her iki alternatifin gerekçeleri ayrı ayrı değerlendirilmektedir. Bunlara ek olarak çocuk meclisleri, dilekçe hakkı ve müstakil bir çocuk ombudsmanlığı gibi katılım mekanizmalarının çocuğu karar süreçlerinde daha güçlü bir konuma taşıyacağı ifade edilmektedir. Ancak bu mekanizmaların bağlayıcı hale getirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu çerçevede özellikle bağımsız bir çocuk ombudsmanlığının anayasal güvenceye kavuşturulması önerilmekte; ancak bu koşulların sağlanması halinde söz konusu mekanizmalar anayasal bir çözüm olarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Çocuğun katılım hakkı
• gelişen kapasite ilkesi
• seçme hakkı
• ölçülülük ilkesi

Destekleyen Kurum

Destekleyen kurum yoktur.

Etik Beyan

Bu makale Etik Kurul iznine tabi değildir.

Kaynakça

1. Akboğa Algan M, ‘Çocuğun Anayasal Hakları’ İçinde Ömer Korkut ve Seda Baş (ed), Çocuk Hukuku Genel Esaslar ve Güncel Meseleler (Adalet Yayınevi 2024) 35-92.
2. Akyüz E, Çocuk Hukuku Çocuk Haklarının Korunması (7. Baskı Pegem Akademi 2020).
3. Alexy R, A Theory of Constitutional Rights (Oxford University Press 2002) 47-49.
4. Algan B, İnsan Hakları Kavramsal ve Kuramsal Çerçeve (Adalet Yayınevi 2023).
5. Algan M, Anayasa Hukukunda Çocuk Hakları (On İki Levha Yayıncılık 2021).
6. Aliefendioğlu, Y, ‘Temsili Demokrasinin ‘Seçim’ Ayağı’ (2005) 60 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 71-96.
7. Anayurt Ö, Anayasa Hukuku Genel Kısım (Temel İlkeler, Kavram ve Kurumlar) (7. Baskı Seçkin Yayıncılık 2024).
8. Ankara Büyükşehir Belediyesi, ‘Çocuk Meclisi’ https://www.ankara.bel.tr/hizmetler/cocuk-hizmetleri/cocuk-meclisi Erişim Tarihi: 28.08.2026.

9. Aydoğdu Y, Seçim Sistemleri ve Türkiye (Adalet Yayınevi 2015).
10. Aykanat T ve Korkmaz S, ‘Osmanlı Hukukunda Seçimler’ (2024) 13(2) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 847-875.
11. Bahadır Z, ‘BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme Çerçevesinde Medeni Usul Hukuku Bakımından Çocuğun Katılım Hakkı’ (2023) (70) Adalet Dergisi 213-254.
12. Bajpai A, Child Rights in India: Law, Policy, and Practice (Oxford University Press 2003).
13. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 5 (2003): Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’nin Uygulanmasına Yönelik Genel Önlemler (Maddeler 4, 42 ve 44, Paragraf 6).
14. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Genel Yorum No.7 (2005): Erken Çocukluk Döneminde Çocuk Haklarının Uygulanması.
15. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 12 (2009): Çocuğun Görüşlerinin Dinlenilmesi Hakkı.
16. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Genel Yorum No. 20 (2017): Ergenlikte Çocuk Haklarının Uygulanması.
17. Cabannes Y, ‘Children and Young People Build a Participatory Democracy in Latin American Cities’ (2005) 15(2) Children, Youth and Environments 185–210.
18. Code of Good Practice in Electrol Matters, Venice Commission Council of Europe Strasbourg 2025.
19. Cook P, ‘Against a Minimum Voting Age’ (2013) 16(3) Critical Review of International Social and Political Philosophy 439-458.
20. Daly A, ‘Children, Autonomy and the Courts Beyond the Right to be Heard’ (2018) 3 Stockholm Studies in Child Law and Children’s Rights 1-467.
21. Daly A, ‘Assessing Children’s Capacity: Reconceptualising our Understanding through the UN Convention on the Rights of the Child’ (2020) 28(3) The International Journal of Children’s Rights, 471-499.
22. Eichhorn J and Bergh J (eds.), Lowering the Voting Age to 16: Learning from Real Experiences Worldwide (Springer Nature 2019). 
23. Eichhorn J and Huebner C, ‘Longer‐Term Effects of Voting at Age 16: Higher Turnout Among Young People in Scotland’ (2025) 13 Politics and Governance 1-18.
24. Ekingen E, ‘Uluslararası Hukukta Çocuk Haklarının Korunması’ İçinde Ömer Korkut ve Seda Baş (ed), Çocuk Hukuku Genel Esaslar ve Güncel Meseleler (Adalet Yayınevi 2024) 93-140.
25. Ekiz S, ‘Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi Kapsamında Çocuğun Katılım Hakkı’ (2021) 86(2) İzmir Barosu Dergisi 194-233.
26. Erbay E, ‘Çocukların Katılım Hakkı. Üzerine Bir Türkiye Değerlendirmesi’ 2013 2(1) İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 38-54.
27. Erenc O, ‘Lowering the Voting Age from Children’s Rights Perspective’ (2018) Advanced LL.M. Thesis Leiden Law School Netherlands.
28. European Parliamentary Research Service (EPRS), ‘Voting Age for European Elections’ (June 7 2023) https://epthinktank.eu/2023/06/07/voting-age-for-european-elections/ Erişim Tarihi: 28.08.2026
29. Evliyaoğlu SA, ‘Çocuk ve Anayasa Üzerine Değerlendirmeler’ İçinde Türkiye Çocuk Yıllığı 2023-100 Yılın Çocukluk Tarihi, (Çocuk Vakfı Yayınları 2024) 178-189.
30. Federle KH, ‘Rights Flow Downhill’(1994) 2(4) International Journal of Children’s Rights, 343-368.
31. Freeman M, ‘The Limits of Children’s Rights’ in Michael Freeman and Philip Veerman (eds) The Ideologies of Children’s Rights (Martinus Nijhoff Publishers 1992) 29-36.
32. Gören Z, ‘Çocuğun Temel Hakları’ (1998) 15 Anayasa Yargısı 113-176.
33. Gören Z, ‘Çocukların Temel Haklarının Anayasal Garantisi’ (2012) (22) İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 45-105.
34. Güner Yaşar G, ‘Anayasal Bir Hak Olarak Dilekçe Hakkının Etkinliğinin Değerlendirilmesi’ (2023) 25(2) Anakara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi 789-822.
35. Hamilton VE, ‘Democratic Inclusion, Cognitive Development, and the Age of Electoral Majority’ (2011) 77(4), 2012, Brooklyn Law Review, 1449-1516.
36. Hazar Z, İnsan Hakları Çatışmalarının Dengelenmesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Uygulaması (Adalet Yayınevi 2021).
37. İnan AN, ‘Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ (1995) 44(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 765-778.
38. İnan S, ‘Çocuk Vatandaş-Gürbüz Çocuktan Hakbilir Çocuğa’ İçinde Türkiye Çocuk Yıllığı 2023-100 Yılın Çocukluk Tarihi (Çocuk Vakfı Yayınları 2023) 7-89.
39. İpek E ve Ortakaya Üİ, ‘Sayılarla Türkiye’nin 2000 Sonrası Çocuk Karnesi’ İçinde Türkiye Çocuk Yıllığı 2023-100 Yılın Çocukluk Tarihi (Çocuk Vakfı Yayınları 2024) 2311-2406.
40. İsbir B, ‘Temsili Demokrasi Anlayışına Göre Yerel Yönetimlerde Özerklik’ 2010 11 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1571-1599.
41. Karacan O, ‘Çocuklar ve Hak Özneliği’ İçinde Ömer Korkut ve Seda Baş (ed) Çocuk Hukuku Genel Esaslar ve Güncel Meseleler (Adalet Yayınevi, 2024) 701-711.
42. Keskinsoy Ö ve Kaya SB, 2021, ‘Anayasa Mahkemesi Kararlarını Biçimlendirme Çabası Olarak Yorum’ (2021) 11(1) Hacettepe HFD 63-105.
43. Korkmaz Çetin N ve Demirkaya S ‘Katılım Hakkı Bağlamında Aile Mahkemelerinde Çocukların Dinlenilmesi Usûlü’ (2025) 22(2) Çağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 97-115.
44. Kozanoğlu G ‘İdarenin Denetlenmesi Çocuk Ombudsmanlığının Önemi’ İçinde Ömer Korkut ve Seda Baş (ed) Çocuk Hukuku Genel Esaslar ve Güncel Meseleler (Adalet Yayınevi 2024) 785-811.
45. Köküsarı İ, Anayasal Hakların Çatışması (Adalet Yayınevi 2020).
46. Gerison Lansdown, Promoting Children’s Participation in Democratic Decision-Making (Innocenti insights 2001).
47. Lansdown G, The Evolving Capacities of the Child (Innocenti Research Centre 2005).
48. Lecce S, ‘Should Democracy Grow up? Children and Voting Rights’ (2009) 9(4) IntergenerationalJustice Review 133-139.
49. Lundy L, ‘‘Voice’ is not Enough: Conceptualising Article 12 of the United Nations Convention on the Rights of the Child’ (2007) 33(6) British Educational Research Journal 927-942.
50. Merey Z, ‘Çocukların Katılım Hakkı’ İçinde Türkiye Çocuk Yıllığı 2023-100 Yılın Çocukluk Tarihi, (Çocuk Vakfı Yayınları 2024) 397-408.
51. Metin Y, Ölçülülük İlkesi: Karşılaştırmalı Bir Anayasa Hukuku İncelemesi (Seçkin Yayıncılık 2002).
52. Metin, Y. ‘Anayasa Mahkemesinin Norm Denetimi Kararlarında Hukuk Devletinin Unsuru Olarak Ölçülülük İlkesi’ (2023) 40(1) Anayasa Yargısı 333-370.
53. Munn N, ‘Political Inclusion as a Means of Generating Justice for Children’ (2020) 3 Ethics, Politics &Society 111, 105-128.
54. Nelkin DK, ‘What Should the Voting Age Be?’(2020) 8(2) Journal of Practical Ethics 1-29.
55. Öcal Apaydın B ve Hışım S, ‘Türk Aile Hukukunda Çocuğun Katılım Hakkı’ İçinde Aslı Makaracı Başa, Seda Öktem Çevik ve Gülen Sinem Tek (ed) Türk Medeni Kanunu Hükümlerinin Çocuk Hakları ile Uyumlaştırılması (Seçkin Yayıncılık 2021) 285-323.
56. Önen SM ve Ergüzel E, ‘İskandinavya Çocuk Ombudsmanlığı Sistemi ve Türkiye’ye Uygulanabilirliği’ (2021) 7(14) Ombudsman Akademik 33-65.
57. Pew Research Center, ‘How Elections Work Around the World’ (2020) https://www.pewresearch.org/short-reads/2020/10/30/from-voter-registration-to-mail-in-ballots-how-do-countries-around-the-world-run-their-elections/, Erişim Tarihi: 28.08.2026.
58. Rehfeld, A ‘The Child as Democratic Citizen’ (2011) 633(1) The Annals of the American Academy of Political and Social Science 141-166.
59. Sarkarand J and Mendoza B, ‘Bolivia’s Children’s Parliament: Bringing Participation to the National Stage’ (2005) 15(2) Children, Youth and Environments 227–244.
60. Serozan R, Çocuk Hukuku (İkinci Basıdan Tıpkı Bası Vedat Kitapçılık 2017).
61. Sezer A, ‘Seçme Hakkının Yaş Bakımından Sınırlanması ve Osmanlı-Türkiye Anayasacılığındaki Evrimi’ (2021) 27(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 983-1012.
62. Sohn D, ‘Lowering The Voting Age Isn’t Enough: Why Civic Education Matters’ (2026) Policy Studies 1-17
63. Sütken E, ‘Roma Aile Hukukunda Patria Potestas’ (2019) 5(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 67-100.
64. Syracuse University, Middle Eastern Studies Program, ‘Voting Age’ Iran Data Portal https://irandataportal.syr.edu/voting-age Erişim Tarihi: 28.08.2026.
65. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Çocuk hizmetleri Genel Müdürlüğü, ‘Çocuk Hakları Rehberi’ https://aileyili.gov.tr/media/nc1fcqii/çocuk-hakları-rehberi.pdf Erişim Tarihi: 28.08.2026.
66. Teziç E, Anayasa Hukuku (Genel Esaslar) (15. Bası Beta Basım Yayım Dağıtım 2012).
67. Tuncer Kazancı İ, ‘Hukuki Dinlenilme Hakkı ve Çocuğun Katılma Hakkı Bağlamında Yargılamada Çocuğun Dinlenilmesi” (2023) 9(1) AndHD 57-80.
68. Türkoğlu Üstün K, ‘Çocuğun İdari Karar Alma Süreçlerine Katılım Hakkı’ İçinde Ersin Erdoğan, Belkıs Vural Çelenk ve Özgün Özyüksel (ed) Türk Hukukunda Çocuk (Yetkin Yayınları 2022) 37-76.
69. Varadan S, ‘The Principle of Evolving Capacities under the UN Convention on the Rights of the Child’ (2019) 27(2) International Journal of Children’s Rights 306-338.
70. Veerman PE, The Rights of the Child and the Changing Image of Childhood (Martinus Nijhoff Publishers 1992) 17-18.
71. Voting Age by Country 2026, World Population Review https://worldpopulationreview.com/country-rankings/voting-age-by-country Erişim Tarihi: 28.08.2026.
72. Wall J, ‘Why Children and Youth Should Have the Right to Vote: An Argument for Proxy-Claim’ (2014) 24(1) Children, Youth and Environments 108-123.
73. Wall J, Give Children The Vote on Democratizing Democracy (Bloomsbury Academy 2021).
74. Yıldırım SN, Bir Siyasi Hak Olarak Seçme Hakkının Niteliği (Adalet Yayınevi 2019).
75. Yıldız M, ‘Çocuğa Yönelik Ayrımcılığın Önlenmesinde Ders Kitapları ve Eğitim Araçlarının Rolü’ İçinde 1. Türkiye Çocuk Hakları Kongresi-Yetişkinler Kitabı Cilt 1 (Çocuk Vakfı Yayınları 2011) 161-170.
76. Yılmaz Coşkun S, Anayasal Hakların Çatışması (Adalet Yayınevi 2023).