RELOCATİON WITH THE CHILD FOLLOWİNG DIVORCE AND ITS IMPACT ON PARENTAL RIGHTS

Öz

The relocation of a child with one parent following divorce is a significant legal issue frequently encountered in practice, directly affecting both parental custody rights and the right to establish personal contact with the child. In such cases, the parent's freedom of residence and travel, the protection of the child's best interests after relocation, and the consideration of the other parent's rights are crucial. Therefore, how to strike a fair balance between these rights and interests, and whether Turkish law provides sufficient legal protection in this regard, constitute the fundamental issues that need to be examined. To this end, this study addresses relocation with a child following divorce. First, the concepts of domicile and residence, closely related to relocation, and the Aufenthaltsort concept adopted in Swiss law are discussed; then, the systems adopted in comparative law regarding relocation are briefly examined. Finally, the situation in Turkish law and the regulation adopted by the Swiss legislator in ZGB Art. 301a are considered, and the solution that should be adopted in Turkish law is presented. Finally, the effects of relocation on custody and the right to establish personal contact with the child, and whether every relocation gives rise to these legal consequences, were evaluated.

Anahtar Kelimeler

• Residence
• Relocation
• Moving
• Custody
• Personal Relationship
• Place of Residence

BOŞANMA SONRASI ÇOCUKLA BİRLİKTE YER DEĞİŞTİRME VE YER DEĞİŞTİRMENİN EBEVEYN HAKLARINA ETKİSİ

Öz

Boşanma sonrasında çocuğun ebeveynlerinden biriyle birlikte taşınması, uygulamada sıklıkla karşılaşılan ve ebeveynlerin velayet hakkı ile çocukla kişisel ilişki kurma hakkının kullanımını doğrudan etkileyebilen önemli bir hukukî sorundur. Bu durumda ebeveynin yerleşme ve seyahat özgürlüğü, taşınma sonrasında çocuğun üstün yararının korunması ve diğer ebeveynin haklarının gözetilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla, söz konusu hak ve menfaatler arasında adil bir dengenin nasıl kurulacağı ve Türk hukukunda bu açıdan yeterli hukukî korumanın bulunup bulunmadığının incelenmesi gereken temel sorunları oluşturmaktadır. Bu amaçla çalışmada, boşanma sonrasında çocukla birlikte yer değiştirme meselesi ele alınmıştır. Bu kapsamda öncelikle yer değiştirme kavramıyla yakından ilgili yerleşim yeri ve oturma yeri kavramlarına ve İsviçre hukukunda benimsenen Aufenthaltsort kavramına değinilmiş; ardından karşılaştırmalı hukukta yer değişikliğine ilişkin olarak benimsenen sistemler kısaca incelenmiştir. Sonrasında Türk hukukundaki durum ile İsviçre kanun koyucusunun ZGB Art. 301a hükmünde benimsediği düzenleme ele alınarak Türk hukukunda meseleye ilişkin nasıl bir çözüm benimsenmesi gerektiği ortaya konulmuştur. Son olarak, taşınmanın velayet ve çocukla kişisel ilişki kurma hakkı üzerindeki etkileri ile her taşınmanın bu hukuki sonuçları doğurup doğurmadığı değerlendirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Yerleşim Yeri
• Yer Değiştirme
• Taşınma
• Velayet
• Kişisel İlişki
• Oturma Yeri (Aufenthaltsort)

Kaynakça

1. Affolter-Fringeli K/ Vogel U, ‘Art. 301a’ in Hausheer H and Walter HP (eds), Die elterliche Sorge / der Kindesschutz, Art. 296–317 ZGB – Das Kindesvermögen, Art. 318–327 ZGB – Minderjährige unter Vormundschaft, Art. 327a–327c ZGB, BK – Berner Kommentar (Stämpfli Verlag 2016) 221–242.
2. Akçaal M, ‘Velâyetin Değiştirilmesi’ (2022) 13(1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 190.
3. Akduman E, ‘Uluslararası Çocuk Kaçırmanın Hukuki Yönlerine Dair Lahey Sözleşmesi Uyarınca Koruma ve Ziyaret Hakkı’ (2020) 40(2) Public and Private International Law Bulletin 1373.
4. Akıntürk T/Ateş D, Türk Medeni Hukuku C. II Aile Hukuku (25. Baskı, Beta 2024).
5. Akıntürk T/Ateş D, Medenî Hukuk (28. Baskı, Beta 2024).
6. Akyüz E, Çocuk Hukuku: Çocukların Korunması ve Hakları (9. Baskı, Pegem Akademi 2024).
7. Alkan F, ‘Boşanma Sonrası Ortaya Çıkan Önemli Bir Sorun: Çocukla Kişisel İlişki Kurma (Kurabilme) Hakkı ve Devletin Pozitif Yükümlülükleri’ (Uluslararası Ailenin Korunması Hakkı Sempozyumu, 29–30 Nisan 2019) 1.
8. Aybay ME, Medeni Hukukta Yerleşim Yeri (Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, yayımlanmamış yüksek lisans tezi, İstanbul 2003)

9. Bala N/Ebsim Y, ‘The 2021 Canadian Parenting Reforms: Is Shared Parenting the New Normal?’ (2022) Queen’s University Faculty of Law Research Paper Series 2022-001.
10. Baygın C, Soybağı Hukuku (On İki Levha 2010).
11. Bérénos YM, ‘Time to Move on? The International State of Affairs with Respect to Child Relocation Law’ (2012) 8(1) Utrecht Law Review 1.
12. Bertschi N/Maranta L, ‘«Wir ziehen um?!» – wenn Eltern über den Aufenthaltsort des Kindes streiten’ (2017) FamPra.ch 649.
13. Birinci-Uzun T, ‘Türk Medenî Kanunu’na Göre Velâyetin Kullanılması ve Çocuğun Yüksek (Üstün) Yararı İlkesi Doğrultusunda Boşanmada ve Evlilik Dışı İlişkide Birlikte Velâyet Modeli’ (2016) 6(1) Hacettepe Hukuk Fakültesi Dergisi 135.
14. Bölükbaşı Ö, ‘Karşılaştırmalı Hukuka Göre Birlikte Velayet Kararlarında Hakimin Dikkate Alabileceği Bazı Esaslar ve Türk Hukukunda Uygulanabilirliği’ (2021) 157 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 317.
15. Börü L/Parlak-Börü Ş, ‘Çocuk Teslimi ve Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına İlişkin Mahkeme Kararlarının Yerine Getirilmesi: Karşılaştırmalı Hukuk ve 7343 Sayılı Kanun’un Getirdiği Değişiklikler Çerçevesinde Değerlendirmeler’ (2022) 71(3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1227.
16. Budzikiewicz L, ‘§ 1687 Ausübung der gemeinsamen Sorge bei Getrenntleben’ in Jauernig O and others (eds), Jauernig Bürgerliches Gesetzbuch (19th edn, CH Beck 2023).
17. Büchler A/Clausen S, ‘Die elterliche Sorge – Entwicklungen in Lehre und Rechtsprechung’ [2018] FamPra.ch 1.
18. Büchler A/Clausen S, ‘Art. 301a’ in Fankhauser R (ed), FamKomm Scheidung, vol I: ZGB (4th edn, Stämpfli Verlag 2022) 1032–1071.
19. Cantineni L/Biderbost Y, ‘Reform der elterlichen Sorge aus Sicht der Kindes- und Erwachsenenschutzbehörde (KESB) – erste Erfahrungen und Klippen’ (2015) Die Praxis des Familienrechts (FamPra.ch) 771.
20. Ceylan E, Türk İsviçre Hukukunda Boşanmanın Hukuki Sonuçları (Galatasaray Üniversitesi Yayınları 2006).
21. Christener-Trechsel C/ Herzig CA, ‘Arbeitskreis 10: Herausforderung Mobilität bei gemeinsamer elterlicher Sorge: Der sogenannte Zügelartikel – Versuch einer Auslegeordnung’ in Fankhauser R and Büchler A (eds), Neunte Schweizer Familienrechtstage, 18./19. Januar 2018 in Basel, FamPra.ch-Schriftenreihe zum Familienrecht, vol 25 (Stämpfli Verlag 2018) 229.
22. Çelebi Ö, ‘Cinsiyet Eşitliği ve Çocuğun Üstün Yararının Kesişim Noktası Olarak Boşanmada Velayetin Düzenlenmesi’ (2021) 79(1) İstanbul Hukuk Mecmuası 27.
23. Demircioğlu HR, ‘Boşanmada Ortak (Birlikte) Velayetin Kabulü Sonrası Türk Hukukundaki Durum Üzerine Eleştirel Bir Değerlendirme’ (2024) 59 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 301.
24. Dural M/Öğüz T, Türk Özel Hukuku Cilt II: Kişiler Hukuku (23. Baskı, Filiz Kitabevi 2022)
25. Dural M/Öğüz T/Gümüş MA, Türk Özel Hukuku C. III Aile Hukuku (20. Baskı, Filiz Kitabevi 2025).
26. Elçin-Grassinger G, Türk Medeni Kanununda Yer Alan Velâyet Hükümleri Kapsamında Küçüğün Kişi Varlığının Korunması İçin Alınacak Tedbirler (On İki Levha 2009).
27. Erdem E, ‘Yerleşim Yerine İlişkin Bazı Tespit ve Değerlendirmeler’ (2023) 9(17) Beykent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 41.
28. Erdoğan İ/Keskin AD, Türk Medeni Hukuku (Başlangıç Hükümleri Kişiler Hukuku) (3. Baskı, Gazi Kitabevi 2020)
29. Erlüle F, ‘Çocukla Kişisel İlişki Kurulması’ (2010) 16(3–4) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 217.
30. Erlüle F, ‘Yargıtay Kararları Çerçevesinde Velayetin Kullanılması Kendisine Bırakılmayan Tarafın Çocuğu Ziyaret Hakkı’ (2018) 9(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 259.
31. Erlüle F, İsviçre Medeni Kanunu’nda Yapılan Değişiklikler Işığında Boşanmada Birlikte Velayet (Yetkin 2019).
32. Gayretli-Aydın S, ‘7343 Sayılı Kanun’un Çocuk Teslimi, Çocukla Kişisel İlişki Kurulmasına ve Velayetin Değiştirilmesine İlişkin Getirdiği Yenilikler’ (2022) 187 Terazi Hukuk Dergisi 15.
33. Geiser T, ‘Umsetzung der gemeinsamen elterlichen Sorge durch die Gerichte’ (2015) AJP 1099.
34. Geiser T, ‘Zum sogenannten “Zügelartikel” (Art. 301a ZGB)’ (2017) Zeitschrift für Kindes- und Erwachsenenschutz 87.
35. Günal N/Küçükgüngör E, ‘Roma Hukukunda İkametgâh (Domicilium) Kavramı’ (1997) 47(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 121.
36. Günay M, ‘6284 Sayılı Kanuna Göre Koruyucu ve Önleyici Tedbirler’ (2012) 3(10) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 647.
37. Güven K, ‘Türk Hukukunda Evliliğin Sona Ermesi Halinde ve Evlilik Dışı İlişkide Velayet Hakkının Geldiği Son Nokta: Ortak Velayet’ (2018) 4(1) Başkent Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 11
38. Hennemann C, ‘§ 1687 Ausübung der gemeinsamen Sorge bei Getrenntleben’ in Säcker FJ, Rixecker R, Oetker H and Limperg B (eds), Münchener Kommentar zum Bürgerlichen Gesetzbuch, vol 10 (9th edn, CH Beck 2024).
39. İnce N, ‘Karşılaştırmalı Hukukta ve Türk Hukukunda Evlilik Birliğinin Boşanma ile Sona Ermesi Durumunda Birlikte Velâyet’ (2018) 9(34) Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 189.
40. Kılıçoğlu AM, Aile Hukuku (8. Baskı, Turhan Kitabevi 2025).
41. Kurt LM, ‘Boşanma Durumunda Birlikte (Ortak) Velâyet’ (2018) 9(2) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 15.
42. Meyer K, ‘Wegzug mit Kind’ (2017) AJP 823
43. Oğuzman K/Seliçi Ö/Oktay-Özdemir S, Kişiler Hukuku (Gerçek ve Tüzel Kişiler) (18. Baskı, Filiz Kitabevi 2019).
44. Öcal-Apaydın B, ‘İsviçre Medeni Kanunu’nun Velayete İlişkin Hükümlerinde Değişiklik Yapılması ve Ortak Velayetin Kural Olarak Benimsenmesi’ (2016) 11(145–146) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 631
45. Özer-Taşkın Ö, ‘Velayet Hakkının Kullanılması, Velayetin Değiştirilmesi’ (2020) 6(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 239.
46. Öztan B, Aile Hukuku (6. Baskı, Turhan Kitabevi 2015).
47. Öztan B, Kişiler Hukuku: Gerçek Kişiler (11. Baskı, Yetkin Yayınları 2021).
48. Öztan B/Öztan F, ‘Boşanmada Birlikte Velâyet ve Birlikte Velâyetin Uygulanmasına İlişkin Modeller’ (2020) 5(1) Çankaya Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2569.
49. Rake C, ‘§ 1687 Ausübung der gemeinsamen Sorge bei Getrenntleben’ in Henrich P, Althammer G and others (eds), Johannsen/Henrich/Althammer Familienrecht (7th edn, CH Beck 2020)
50. Schwenzer I/Cottier M, ‘Art. 301a’ in Geiser T/Fountoulakis C (eds), Basler Kommentar Zivilgesetzbuch I: Art. 1–456 ZGB (6th edn, Helbing Lichtenhahn 2018).
51. Serdar İ, ‘Kişisel İlişki Kurma Hakkı’ (2007) 9 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi (Özel Sayı) 739).
52. Serdar İ, ‘Mukayeseli Hukuk Işığında Birlikte Velâyetin Kullanılmasının Değerlendirilmesi’ (2020) 19(2) İstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 267–307.
53. Serozan R, Çocuk Hukuku (2. Basıdan Tıpkı Bası, Vedat Kitapçılık 2017).
54. Serozan R, Medeni Hukuk Genel Bölüm/Kişiler Hukuku (6. Baskı, Vedat Kitapçılık 2015).
55. Taşatan C, ‘Velayetin Değiştirilmesi’ (2022) 28(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 387.
56. Usta S, ‘Çocuğun Yerleşim Yeri Edinme Hakkı ve “Bir İstisna”’ (2012) 1 Ankara Barosu Dergisi 87.
57. Uzun-Kazmacı Ö, ‘Evlilik Dışında Velayetin Birlikte Kullanılması’ (2018) 6(1) Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 171.
58. Vardar-Hamamcıoğlu G, Türk Medeni Kanunu’na Göre Yerleşim Yeri (İstanbul 2009).
59. Vardar-Hamamcıoğlu G, ‘Çocuğun Yerleşim Yeri’ (2015) 1 Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 39.
60. Veit M/Fink J, ‘§ 1687 Ausübung der gemeinsamen Sorge bei Getrenntleben’ in Hau W and Poseck R (eds), BeckOK BGB (78th edn, CH Beck 2025, updated 1 August 2025).
61. Yağcıoğlu B, ‘İsviçre ve Alman Hukuku ile Karşılaştırmalı Olarak Anne-Babanın Kendisine Bırakılmayan Çocuk Hakkında Bilgilendirilme ve Bilgi Alma Hakkı’ (2026) 75(2) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1333–1400.
62. Yılmaz C, ‘Yargıtay Kararları Işığında Çocukla Kişisel İlişki Kurulması’ (2015) 35(1) Public and Private International Law Bulletin 103.
63. Yılmaz C, Velayet Hukuku (Özellikle İsviçre Medeni Kanunu’ndaki 01.07.2014 Tarihli “Velayet Hukuku Revizyonu” ile 01.01.2017 “Çocuk Nafakasına İlişkin Revizyon”lar Kapsamında) (Seçkin 2023).
64. Yücel Y, Türk Medeni Hukukunda Boşanma Hâlinde Velayet, Çocukla Kişisel İlişki Kurulması ve Çocuğun Soyadı (On İki Levha 2018).
65. Ziyan A, Velayet İlişkisi Bağlamında Çocuğun Ebeveyni Tarafından Temsili (On İki Levha 2019).