ÇOCUK DÜŞÜRTME SUÇUNUN ÇOCUK HAKLARI PERSPEKTİFİNDEN DEĞERLENDİRİLMESİ

Öz

Çocuk düşürtme suçu; ceninin yaşam hakkı ile kadının sağlığı ve bedeni üzerinde tasarruf hakkının korunması ile rıza, yetki ve gebelik süresi gibi hukuki koşullar arasında hassas bir denge kuran düzenlemelerden biridir. Çalışma kapsamında, Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 99. maddesinde düzenlenen çocuk düşürtme suçu suç teorisinin temel ilkeleri çerçevesinde incelenmiş; ayrıca çocuk hakları perspektifinden de değerlendirilerek mevcut düzenlemenin uygulamada ortaya çıkardığı sorunların tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu çerçevede çalışmada; suçun düzenlenme şekli ile korunan hukuki değer açıklanarak, suçun maddi ve manevi unsurları, hukuka aykırılık unsuru, kusurluluk, hata, teşebbüs, iştirak, içtima ve özel bir zorunluluk halini düzenleyen TCK m.99/6 hükmüne ilişkin açıklamalara yer verilmiştir. Ayrıca, Türk Ceza Kanunu’nun 99. maddesinde yer alan düzenleme, Nüfus Planlaması Hakkında Kanun ve ilgili ikincil mevzuat hükümleri gibi tamamlayıcı diğer hükümlerle açıklığa kavuşturulmaya çalışılmış, doktrindeki eleştiriler ile uygulamaya yön verebilecek sorunlara yanıt aranmıştır. Çalışma neticesinde konuya ilişkin fikir ayrılıklarının ortak paydaya yaklaştırılması, daha da önemlisi kötü uygulama örneklerinin sıklığının azaltılması amacıyla birtakım öneriler sunulmuş, süreçte mağdurların korunmasına yönelik psikososyal destek hizmetlerinin etkin biçimde sunulmasının çocuk haklarının etkin biçimde korunması bakımından önem taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• çocuk düşürtme suçu
• çocuk hakları
• gebeliğin sonlandırılması
• cenin
• rıza

Kaynakça

1. Aydın M, Ceza Hukukunda Mağdur Kavramı, Mağdur Hakları ve Mağdurların Korunması (On İki Levha Yayıncılık 2023)
2. Baba Y, ‘Suç Sonucu Oluşan Gebeliğin Sonlandırılması Sürecine İlişkin Sorunlar ve Anayasa Mahkemesi Kararlarına Yansıyan Örnekleri’ (2026) 32(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 213
3. Can S, ‘Çocuk Düşürtme Suçunun Suç Sonucu Oluşan Gebelikler Açısından Değerlendirilmesi’ (2015) 1 Ankara Barosu Dergisi 81
4. Çelen Ö, ‘Ölüm Yardımı Açısından Hekimin Sorumluluğu’ (2007) 2(3-4) Erciyes Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 51
5. Çiftçioğlu CT, ‘Türk Ceza Kanunu’nda Çocuk Düşürtme ve Düşürme Suçu’ (2024) 172 Türkiye Barolar Birliği Dergisi 67
6. Dizdar E, ‘Yetkisiz Hekimlik Suçu (1219 Sayılı Kanun m. 25)’ (2019) 38 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 295
7. Dönmez B, ‘TCK’da Çocuk Düşürtme Suçu Mukayeseli Hukuk ve AİHM’nin Bakış Açısıyla Ceninin Yaşama Hakkının Sınırlandırılması’ (2007) 9(2) Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 99
8. Duran E ve Turan M, ‘Embriyonun Hukuki Durumuna Genel Bir Bakış’ (2025) 61 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 587

9. Ekici M ve Çelik Başbozkurt Ö, ‘Suç Sonucu Oluşan Gebeliğin Sonlandırılmasına İlişkin Düzenlemenin (TCK m. 99/6) Belirsizliği ve Yarattığı Sorunlar’ (2025) 63 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 97
10. Erdem DÖ, ‘Çocuk Düşürtme Düzenlemesi’ (2016) 65(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1637
11. Erdem MR, Tezcan D ve Önok RM, Teorik ve Pratik Ceza Özel Hukuku (21. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2023)
12. Erdoğan O, Rızanın Ceza Hukuku Sorumluluğu Üzerindeki Etkisi (Seçkin Yayıncılık 2021)
13. Erman S ve Özek Ç, Ceza Hukuku Özel Bölüm: Kişilere Karşı İşlenen Suçlar (Dünya Yayınevi 1994)
14. Genç FU, ‘Yardımla Üreme Yöntemleri ve Ceza Sorumluluğu’ (Yayımlanmamış Doktora Tezi, Hacı Bayram Veli Üniversitesi 2020)
15. Gülşen R, ‘Suç Sonucu Oluşan Gebeliğin Sona Erdirilmesi (TCK m. 99/son)’ in Tıp Ceza Hukukunun Güncel Sorunları: V. Türk-Alman Tıp Hukuku Sempozyumu (28 Şubat–1 Mart 2008) (Türkiye Barolar Birliği Yayınları 2008)
16. Hafızoğulları Z ve Özen M, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler: Kişilere Karşı Suçlar (US–A Yayıncılık 2022)
17. Hakeri H, Tıp Ceza Hukuku (5. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
18. Işık B, ‘Suç Sonucu Meydana Gelen Gebeliğin Sonlandırılmaması Pratiği Olarak Anayasa Mahkemesinin R.G ve C.Ö Kararları’ (2025) 14(27) Anayasa Hukuku Dergisi 195
19. Karasaç EG, ‘Ceninin Yaşama Hakkı’ (2022) 71(3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1051
20. Kayalı D, ‘Milletlerarası Taşıyıcı Annelik Sonucu Doğan Çocuğun Soybağına Uygulanacak Hukuk’ (2024) 44(1) Public and Private International Law Bulletin 221
21. Keskin Kiziroğlu S, ‘Türk Ceza Hukukunda Çocuk Düşürtme, Düşürme ve Kısırlaştırma Suçları’ (2013) 19(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 165
22. Kitapçıoğlu T, ‘Türk Ceza Kanunu’nda Çocuk Düşürtme Suçu’ (2012) 18(1) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi 297
23. Korkmaz F, ‘Çocuk Düşürme Suçunda Mağdurun Kim Olduğu Sorunu ve Ceninin Hukuki Niteliği’ (2024) 59 Türkiye Adalet Akademisi Dergisi 273
24. Öntan Y, Ceza Hukukunda Davranış ve Netice (Doktora Tezi, Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü 2020)
25. Özbek VÖ, Doğan K ve Bacaksız P, Türk Ceza Hukuku Özel Hükümler (19. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
26. Özgenç İ, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (20. Bası, Seçkin Yayıncılık 2024)
27. Şahin C ve Göktürk N, Ceza Muhakemesi Hukuku (15. Bası, Seçkin Yayıncılık 2024)
28. Türk Dil Kurumu, ‘Güncel Türkçe Sözlük’ www.sozluk.gov.tr (Erişim Tarihi: 15 Aralık 2024)
29. Uyumaz A ve Avcı Y, ‘Türk Hukuku’nda Gebeliğin Sonlandırılması’ (2016) 7(1) İnönü Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 579
30. Ünver Y, ‘Ceza Hukukunda Hukuksal Değer’ (çev Barış Erman) (2003) 8 Hukuk Felsefesi ve Sosyolojisi Arkivi 113
31. Ünver Y, ‘Türk Ceza Hukuku Açısından Çocuk Düşürtme ve Düşürme Suçları’ (2009) 6(2) Yeditepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 173
32. Üzülmez İ ve Koca M, Türk Ceza Hukuku Genel Hükümler (17. Baskı, Seçkin Yayıncılık 2024)
33. Yılmaz C, ‘Çocuk Düşürtme ve Düşürme Suçları’ (Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi 2019)
34. Yılmaz E, Ceza ve Ceza Muhakemesi Hukukunda Mağdur (Adalet Yayınevi 2024)
35. 7406 sayılı Türk Ceza Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun, RG 27 Mayıs 2022/31848
36. Ceza Muhakemesi Kanunu, Kanun No 5271
37. Çocuk Koruma Kanunu, Kanun No 5395
38. Nüfus Planlaması Hakkında Kanun, Kanun No 2827
39. Organ ve Doku Alınması, Saklanması, Aşılanması ve Nakli Hakkında Kanun, Kanun No 2238
40. Türk Ceza Kanunu, Kanun No 5237
41. Türk Medeni Kanunu, Kanun No 4721
42. Rahim Tahliyesi ve Sterilizasyon Hizmetlerinin Yürütülmesi ve Denetlenmesine İlişkin Tüzük, RG 18.12.1983/18255
43. AYM, C.Ö. Başvurusu, B No 2020/26150, 2 Kasım 2023
44. AYM, R.G. Başvurusu, B No 2017/31619, 23 Temmuz 2020
45. Yargıtay CGK, E 2015/136, K 2018/98, 13 Mart 2018
46. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E 2021/14225, K 2023/902, 23 Şubat 2023
47. Yargıtay 9. Ceza Dairesi, E 2023/11407, K 2023/8711, 20 Aralık 2023
48. Yargıtay 14. Ceza Dairesi, E 2014/6532, K 2017/965, 27 Şubat 2017
49. Yargıtay 14. Ceza Dairesi, E 2017/968, K 2021/3117, 21 Nisan 2021
50. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Çocuğun Dinlenilme Hakkına İlişkin 12 No.lu Genel Yorum (2009) CRC/C/GC/12
51. Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Komitesi, Çocuk Haklarının Ergenlik Döneminde Uygulanmasına İlişkin 20 No.lu Genel Yorum (2016) CRC/C/GC/20
52. UNICEF Türkiye, ‘Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’ https://www.unicef.org/turkiye/%C3%A7ocuk-haklar%C4%B1na-dair-s%C3%B6zle%C5%9Fme (Erişim Tarihi: 20 Ağustos 2026)