“ÇOCUĞUN AÇIK GELECEK HAKKI” VE TMK 339/3 ÇERÇEVESİNDE EBEVEYN YETKİLERİNİN SINIRLANDIRILMASI

Öz

Velayet kavramı, tarihsel süreçte değişime uğramış ve ebeveynin çocuk üzerindeki mutlak bir hakkı olduğu kabulünden uzaklaşarak çocuğunun kişiliğini, üstün yararını koruyan bir kurum haline gelmiştir. Bu kapsamda günümüzde ebeveynlere çocuğa karşı çeşitli yükümlülükler yüklenmektedir. Özellikle bu konunun odağında çocuğun açık bir geleceğe sahip olma hakkı (right to an open future) kavramı ortaya çıkmıştır. Bu ilke uyarınca ebeveynin çocukları yetiştirirken çocuğun yetişkinlik döneminde sahip olabileceği imkanları ortadan kaldırmayacak şekilde davranması ve buna aykırı müdahalelerde bulunmaması gerekmektedir. Çocuğu yetiştirme yetkisinin bir diğer sınırı da 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu madde 339/3’te yer alan “Ana ve baba, olgunluğu ölçüsünde çocuğa hayatını düzenleme olanağı tanırlar…” hükmüdür. Bu hüküm, ebeveynin velayet yetkisinin sınırını çizen genel bir norm niteliğindedir. Bu çalışmada, bu normun özel bir görünümü niteliğinde olan TMK m. 340 kapsamında ebeveyne verilen çocuğu yetiştirme yetkisinin çocuğun hayatına sınırsız müdahale etme yetkisinin olmadığı ve çocuğun olgunluğu ve açık gelecek hakkı kapsamında sınırlı bir yetki olduğu da ayrıca incelenmektedir. Bu çalışma neticesinde ebeveynin yetiştirme yetkisinin sınırını çocuğun açık gelecek hakkı ve TMK m. 339/3 uyarınca çocuğa tanınan özerklik alanının oluşturduğu, çocuğun gelecekte telafisi imkânsız yaşam tercihlerini önceden engelleyen ebeveyn kararlarının hukuka aykırı sayılacağı ve çocuğun açık gelecek hakkının korunabilmesi için gerekli tedbirlerin alınabileceği sonucuna varılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Çocuğun açık gelecek hakkı kavramı
• ebeveyn yetkileri
• çocuğun yetiştirilmesi
• çocuğun özerkliği
• velayetin kapsamı

Child's Right to an Open Future and Limiting Parental Authority Under TCC 339/3

Öz

Historically, the concept of parental custody has evolved from an absolute right of parents into an institution that safeguards the child’s personality and best interests. Within this scope, modern law imposes various obligations on parents, centered around the concept of the "right to an open future." According to this principle, parents must raise their child without eliminating future adult opportunities or engaging in conflicting interventions. Another boundary of parental authority is set forth in Article 339/3 of the Turkish Civil Code (TCC) No. 4721, stating, "Parents shall allow the child to organize their life to the extent of their maturity...". This serves as a general norm limiting custody rights. This study specifically examines how parental authority under TCC Art. 340, a specific manifestation of this general rule, does not grant unlimited interference, but remains restricted by the child's maturity and right to an open future. Consequently, this study concludes that parental authority is bounded by the child’s right to an open future and the autonomy granted under TCC Art. 339/3. Decisions prematurely blocking irreplaceable life choices are deemed unlawful, necessitating appropriate legal remedies to safeguard the child's open future.

Anahtar Kelimeler

• Child’s right to an open future
• parental authority
• child rearing
• child’s autonomy
• the scope of parental authority

Kaynakça

1. Aebi-Müller RE., ‘Elterliche Sorge: Betreuungsrecht – Betreuungspflicht – Aufenthaltsbestimmungsrecht / I. - III.’ in Elterliche Sorge, Betreuungsunterhalt, Vorsorgeausgleich und weitere Herausforderungen Symposium zum Familienrecht (eds. Alexandra Jungo, Christiana Fountoulakis), (Schulthess Juristische Medien AG 2018).
2. Affolter-Fringeli K ve Vogel U, ‘Art 296’ in Die elterliche Sorge / der Kindesschutz, Art. 296-317 ZGB - Das Kindesvermögen, Art. 318-327 ZGB - Minderjährige unter Vormundschaft, Art. 327a-327c ZGB Berner Kommentar (eds. Heinz Hausheer, Hans Peter Walter), (Stämpfli Verlag AG 2016)
3. Akbulut PE, ‘Ayırt Etme Gücünden Yoksunluğun Borçlar Hukukunda Hukuki İşlem Ehliyeti Bakımından Sonuçları ve Özellik Arz Eden Haller’ (2025) 15(1) Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 407-432
4. Akıntürk T ve Ateş D, Medeni Hukuk (Beta 2023).
5. Akyüz E, Çocuk Hukuku, Çocukların Hakları ve Korunması (Pegem Akademi 2021)
6. Algan M, Anayasa Hukukunda Çocuk Hakları (On İki Levha Yayıncılık 2021).
7. Antalya G ve Topuz M, Medeni Hukuk, C. 1 (Seçkin Yayıncılık 2024).
8. Aydos OS, ‘Ayırt Etme Gücü Ekseninde Yaş Etkeni’ (2025) iç Kardelen Kıraç Tokabaş, Dilara Zorlutuna, Egemen Işık, Murat Akdi, Sema Aydın, Murat Topuz, Pelin Çavdar Lokumcu, Ekin Şentürk, Ege Türel, Işıl Yelkenci ve Ertuğrul Doğan Erzengin (Edr.) Prof. Dr. O. Gökhan Antalya’ya Meslekte 50. Yıl Armağanı (On İki Levha Yayıncılık 2025) 703-711

9. Bahadır Z, ‘BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme Çerçevesinde Medenî Usûl Hukuku Bakımından Çocuğun Katılım Hakkı’ (2023) 70 Adalet Dergisi 213-254
10. Baygın C ve Nar A, Medeni Hukuk Dersleri-I Başlangıç Hükümleri ve Kişiler Hukuku (Yetkin Yayınları 2022)
11. Berki Ş, ‘Romada Aile Hukuku’ (1957) 14(1) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 111-121
12. Bou-Habib P ve Olsaretti S, ‘Autonomy and Children’s Well-Being’ iç Alexander Bagattini ve Colin Macleod (Edr.), The Nature of Children’s Well-Being: Theory and Practice (Springer Science+Business Media Dordrecht 2015) 15-33
13. Chen J, ‘The Right to Self-Development: An Addition to the Child’s Right to an Open Future’ (2016) 47(4) Journal of Social Philosophy
14. Cornock MA, ‘Fraser guidelines or Gillick competence?’ (2007) 1(3) Journal of Children’s and Young People’s Nursing 142-142
15. Coşkun Çuvaloğlu F, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi Sisteminde Medeni Yargılamada Çocuğun Katılım Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2023)
16. Çelebi Ö, Vesayet Altına Alınan Küçüğün Katılım Hakkı (On İki Levha Yayıncılık 2025)
17. Çetiner S, ‘Velayet Müessesinin Tarihi Gelişimi ve Hukuki Niteliği’ (2017) 14 Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Prof. Dr. Şeref Ertaş’a Armağan 25-46
18. Dede İ, Çocuğun Velayet İlişkisinden Doğan Kişi Varlığı Zararlarının Tazmini (On İki Levha Yayıncılık 2019)
19. Demircioğlu HR, ‘Velayet ‘Müessessesi’nin Niteliğini Hak-Yüküm(lülük) İkileminin Dışında Yeniden Düşünmek’ (2025) 11(1) Bahçeşehir Üniversitesi Hukuk Fakültesi 49-88
20. Dural M ve Öğüz T, Türk Özel Hukuku Cilt II Kişiler Hukuku (Filiz Kitabevi 2022)
21. Dural M, Öğüz T ve Gümüş MA, Türk Özel Hukuku, Cilt III, Aile Hukuku (Filiz Kitabevi 2025).
22. Dworkin G, ‘The Nature of Autonomy’ (2015) Nordic Journal of Studies in Educational Policy 7-14
23. Ekiz S, ‘Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesi Kapsamında Çocuğun Katılım Hakkı’ (2024) 89(2) İzmir Barosu Dergisi 267-316
24. Elçin EG, ‘Çocuğun Menfaati Gereği Çocukla İlgili Uyuşmazlıklarda Görüşünün Alınmaması Gereken Durumlar’ iç Evgen Gülçin Elçin ve Arzu Genç Arıdemir (edr) Çocuk Hakları Çalışmaları – I – (On İki Levha Yayıncılık 2017)
25. Elçin Grassinger EG, Türk Medeni Kanununda Yer Alan Velayet Hükümleri Kapsamında Küçüğün Kişilik Varlığının Korunması İçin Tedbirler (On İki Levha Yayıncılık 2009)
26. Erdem M ve Dede İ, ‘Türk Medeni Kanunu Kapsamında Çocuğun Eğitim Hakkı ve Bu Hakkın Sınırlarına İlişkin Değerlendirmeler’ iç Aslı Makaracı Başak, Seda Öktem Çevik ve Gülen Sinem Tek (Edr.) Türk Medeni Kanunu Hükümlerinin Çocuk Hakları ile Uyumlaştırılması (Seçkin Yayıncılık 2021) 251-267
27. Erkan ve Yücer İ, ‘Ayırt Etme Gücü’ (2011) 60(3) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 485-522
28. Feinberg J, ‘The Child’s Right to an Open Future’ iç Joel Feinberg (ed), Freedom and Fulfillment: Philosophical Essays (Princeton University Press 1992)
29. Gayretli Aydın S, ‘Çocuğun Kişiliği ve Ehliyeti’ iç Ömer Korkut ve Seda Baş (Edr.) Çocuk Hukuku Genel Esaslar (Adalet Yayınevi 2025) 135-172
30. Genç Arıdemir A, ‘Evlilik Birliğinin Boşanma ile Sona Ermesi Halinde Çocuğun Hukuki Durumu’ iç Evgen Gülçin Elçin ve Arzu Genç Arıdemir (edr) Çocuk Hakları Çalışmaları -I- (On İki Levha Yayıncılık 2017)
31. Gülhan A, ‘BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme’de Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin Kapsamı ve İşlevleri’ (2025) 8(2) Uluslararası Akademik Birikim Dergisi 218-227
32. Hatemi H ve Kalkan Oğuztürk B, Aile Hukuku (Vedat Kitapçılık 2013).
33. Hatemi H, Medeni Hukuk’a Giriş (On İki Levha Yayıncılık 2021).
34. Helvacı S, Gerçek Kişiler (Legal Yayıncılık 2021)
35. Herbots K ve Put J, ‘The Participation Disc: A Concept Analysis of (a) Child (‘s Right to) Participation’ (2015) 23 International Journal of Children’s Right 154-188
36. Herzig CA, ‘Das Kind in den familienrechtlichen Verfahren’ iç Peter Gauch (Edr.) AISUF - Arbeiten aus dem Iuristischen Seminar der Universität Freiburg Schweiz (Schulthess Juristische Medien AG 2012) 47-66
37. İpek A, ‘Çocuk Haklarının Gelişimi ve Karşılaştırmalı Olarak Anayasal Açıdan Değerlendirilmesi’ (2012) 20(1) Selçuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 151-173
38. Karakaş FT, Kişiye Sıkı Sıkıya Bağlı Haklar (Turhan Kitabevi 2015)
39. Karaman E, Velayet Hakkı Bağlamında Çocuğun Üstün Yararı İlkesinin Anayasal Değerlendirmesi (On İki Levha Yayıncılık 2023)
40. Koçhisaroğlu C, ‘Kusur İşleme Ehliyeti Olarak Ayırt Etme Gücünün Haksız Eylem Alanında Derecelendirilmesi’ (2004) 53(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 1-17
41. Kurtoğlu HG, Roma Hukukunda Suç ve Ceza, (Seçkin Yayıncılık 2017).
42. Lotz M, ‘Feinberg, Mills, and the Child’s Right to an Open Future’ (2006) 37(4) Journal of Social Philosophy 537-551
43. Nart S, Ayırt Etme Gücünden Yoksun Kimselerin Hukuki Sorumluluğu (Hakkaniyet Sorumluluğu) (Adalet Yayınevi 2014)
44. Oğuzman MK ve Barlas N, Medeni Hukuk Giriş Kaynaklar Temel Kavramlar (On İki Levha Yayıncılık 2023).
45. Oğuzman MK, Seliçi Ö ve Oktay Özdemir S, Kişiler Hukuku (Filiz Kitabevi 2021)
46. Okur Gümrükçüoğlu S, ‘Osmanlı Hukuk Uygulamasında Kadının Çocuğu Üzerindeki Velayet ve Vesayet Hakkı’ 2022 12(1) Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi
47. Oktay Özdemir S, ‘Boşanma Davalarında Çocuklara İlişkin Kararlar Bakımından Çocuğun Dinlenme Hakkı’ iç Prof. Dr. Hüseyin Hatemi’ye Armağan II. Cilt (Vedat Kitapçılık 2009) 1219-1242
48. Öcal Apaydın B ve Hışım S, ‘Türk Aile Hukukunda Çocuğun Katılım Hakkı’ iç Aslı Makaracı Başak, Seda Öktem Çevik ve Gülen Sinem Tek (Edr.) Türk Medeni Kanunu Hükümlerinin Çocuk Hakları ile Uyumlaştırılması (Seçkin Yayıncılık 2021) 285-323
49. Özcan Büyüktanır BG, Çocuğun Kişilik Hakkı ve Çocuğun Kişilik Hakkının Hukuka Aykırı Filllere Karşı Korunması (Yetkin Yayınları 2019)
50. Özdemir H ve Ruhi AC, Çocuk Hukuku (Ders Kitabı) (On İki Levha Yayıncılık 2024).
51. Özen Çolak NB, ‘Ebeveynlerin Sosyal Medyada Çocukları Üzerinden Elde Ettikleri Kazancın Çocuk Malları Kapsamında İncelenmesi’ (2025) 16(61) 531-562
52. Öztan B, Aile Hukuku (Turhan Kitabevi 2015)
53. Reyhani Yüksel S, Velayet Hakkının Anayasal Sınırları (Legal Yayıncılık 2016)
54. Sağlam İ ve Tuğ Levent G, ‘Sınırlı Ehliyetsiz Küçüğün Ayırt Etme Gücünün Tespitinde Uluslararası Esasların Katılım Hakkı Çerçevesinde Değerlendirilmesi’ iç Işıl Yelkenci, Fulya Erlüle, Ege Türel, İpek Sağlam, Egemen Işık, Başak Görgeç, Ekin Şentürk ve Dilara Zorlutuna (Edr.) Prof. Dr. Serap Helvacı’nın Anısına Armağan (On İki Levha Yayıncılık 2024) 723-768.
55. Rafique H, ‘Implementation of Child Right to Participation under UN Convention: Myth and Reality’ (2019) 26 Journal of Political Studies 1-17
56. Serozan R, ‘Çocuğun Kişi Varlığının Aile Hukuku Alanında Korunmasında Yetersizlikler’ iç Prof. Dr. Kenan Tunçomağ’a Armağan (Beta Basım Yayım Dağıtım 1997) 381-406
57. Serozan R, Çocuk Hukuku (Vedat Kitapçılık 2017)
58. Serozan R, Medeni Hukuk (Vedat Kitapçılık 2018)
59. Söğütlü Ö, Roma Özel Hukuku, (Seçkin Yayıncılık 2025).
60. Sütken E, ‘Roma Aile Hukukunda Patria Potestas’ (2019) 5 (1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 67-100
61. Şenocak Z, ‘Küçüğün Tıbbi Müdahaleye Rızası’ (2001) 50(4) Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 65-80
62. Şenol AN, ‘Sünnet ve Çocuğun Menfaati’ (2019) 25(2) Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Araştırmaları Dergisi Prof. Dr. Ferit Hakan Baykal Armağanı 1337-1357
63. Tahiroğlu B ve Erdoğmuş B, Roma Hukuku Dersleri (Der Yayınları 2016)
64. Tandoğan H, Türk Mesuliyet Hukuku (Vedat Kitapçılık 2010)
65. Tisdall EKM, Morrison F ve Warburton J, ‘Challenging Undue Influence? Rethinking Children’s Participation in Contested Child Contact’ (2021) 43 Journal of Social Welfare and Family Law 8-22
66. Tuncer Kazancı İ, ‘Hukukî Dinlenilme Hakkı ve Çocuğun Katılma Hakkı Bağlamında Yargılamada Çocuğun Dinlenilmesi’ (2023) 9(1) Anadolu Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 57-80
67. Umur Z, Roma Hukuku Ders Notları (Beta Yayıncılık 2010)
68. Usta S, Velayet Hukuku (On İki Levha Yayıncılık 2016)
69. Yıldırım Altun Ü, Velayet Hakkının Kötüye Kullanılması (Adalet Yayınevi 2025)
70. Yılmaz C, Velayet Hukuku (Seçkin Yayıncılık 2023)
71. Young R, Personal Autonomy: Beyond Negative And Positive Liberty (Taylor & Francis 2017)
72. Yücel Ö, Çocuğun Kayyım Tarafından Temsili (Turhan Kitabevi 2023)
73. Yücel Ö, Ayırt Etme Gücünden Yoksun Kişiler Adına Alınan Tıbbi Kararlarda Özerklik Hakkının Korunması ve Hasta Talimatları (Seçkin Yayıncılık 2018)
74. Yücel Ö, ‘Çocuğun Yüksek (Üstün) Yararı Bağlamında Çocuğun İradesi’ (2013) 2, Ufuk Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 117-137
75. Yünlü S, ‘Soybağının Hükümleri: Genel Hükümler ve Tanıma’ iç Metin İkizler ve Özlem Tüzüner (Edr.) Medeni Hukuk II Aile Hukuku (Adalet Yayınevi 2024) 378-416
76. Ziyan A, Velayet İlişkisi Bağlamında Çocuğun Ebeveyni Tarafından Temsili (On İki Levha Yayıncılık 2019).