Antik Yunan Mitolojisinde Kötülük Anlayışı: Homeros Destanlarında Bir İnceleme

Öz

Homeros’un eserleri, Antik Yunan düşüncesinin ve mitolojik evren tasavvurunun temel kaynakları arasındadır. Homeros’un İlyada ve Odysseia destanları, yalnızca kahramanlık anlatıları değil, aynı zamanda dönemin tanrı-insan ilişkisini yansıtan derin mitolojik metinlerdir. Homeros’un anlatılarında kötülük, basit bir ahlaki sapma ya da kötü niyetin ürünü olmaktan ziyade tanrılar, kader ve insan doğasının iç içe geçtiği karmaşık bir güç olarak tasvir edilir. Bu makalede Homeros’un kötülük anlayışı mitolojik, kozmik ve etik boyutlarıyla incelenecektir. Homeros’un eserleri temel alınarak mitolojide kötülüğün nasıl kodlandığı bu kötülüğün hem insan hem tanrı dünyasındaki yansımaları ve etik sorgulamaları irdelenecektir. Homeros’un destanları, kötülüğü ahlaki bir yargıdan önce kozmik ve trajik bir gerçeklik olarak kurgular. Tanrılar, kader ve insan arasındaki etkileşim, kötülüğün çok katmanlı ve kaçınılmaz doğasını ortaya koyar. Bu yönüyle Homeros, kötülüğün anlaşılmasında hâlâ güncel bir perspektif sunar, kötülük yaşamın doğal, dramatik ve bazen de yaratıcı bir unsurudur. Homeros’ta tanrıların kötülükle ilişkisi klasik teistik anlayışların çok dışında, özgün ve çelişkili bir yapı sunar. Homeros’un tanrıları, insan gibi davranan, duygusal, çıkarcı ve çoğu zaman ahlaki sorumluluk taşımayan varlıklardır. Bu yönleriyle tanrılar, ilahi düzenin değil, mitolojik karmaşanın taşıyıcısıdır. Tanrılar tarafından gerçekleştirilen müdahaleler ise çoğu zaman doğrudan ya da dolaylı kötülüklere yol açar. Tanrılar ve insanlar arasındaki ilişki kötülüğün kaynağını belirlemeyi karmaşıklaştırır. İnsanlar kimi zaman özgür iradeleriyle eylemlerde bulunurken kimi zaman da tanrısal yönlendirmelerin etkisi altındadır. Bu nedenle Homeros’un evreninde kötülük ne yalnız tanrılara ne de yalnızca insanlara ait bir olgudur, aksine her iki tarafın da sorumluluğunu paylaşarak oluşturduğu bir gerçekliktir. Bu bağlamda tanrıların doğrudan ya da dolaylı biçimde neden oldukları acılar savaşlar ve felaketler, kötülüğün kaynağına dair kadim sorulara ışık tutar.

Anahtar Kelimeler

• Tanrı
• Antropomorfizm
• Kötülük
• Homeros
• İlyada
• Odysseia

The Concept of Evil in Ancient Greek Mythology: A Study in Homer’s Epics

Öz

Homer’s works are among the fundamental sources of Ancient Greek thought and the mythological universe concept. Homer’s Iliad and Odyssey are not only heroic narratives, but also profound mythological texts reflecting the god-human relationship of the period. In Homer’s narratives, evil is depicted as a complex force in which gods, fate and human nature are intertwined, rather than a simple moral deviation or the product of bad intentions. This article will examine Homer’s understanding of evil in terms of its mythological, cosmic and ethical dimensions. Based on Homer’s works, how evil is coded in mythology, the reflections of this evil in both the human and god worlds and ethical questions will be examined. Homer’s epics construct evil as a cosmic and tragic reality before a moral judgment. The interaction between gods, fate and humans reveals the multi-layered and inevitable nature of evil. In this respect, Homer still offers a current perspective in understanding evil, evil is a natural, dramatic and sometimes creative element of life. In Homer, the relationship between gods and evil presents a unique and contradictory structure that is far beyond classical theistic understandings. Homer’s gods are beings who behave like humans, are emotional, self-interested, and often lack moral responsibility. In these respects, the gods are the carriers of mythological chaos, not divine order. The interventions made by the gods often lead to evil, either directly or indirectly. The relationship between gods and humans complicates determining the source of evil. Sometimes humans act with their own free will, while sometimes they are under the influence of divine guidance. For this reason, in Homer’s universe, evil is neither a phenomenon that belongs only to gods nor to humans, but rather a reality that both parties share responsibility for. In this context, the pain, wars, and disasters that the gods cause directly or indirectly shed light on ancient questions about the source of evil.

Anahtar Kelimeler

• God, Anthropomorphism, Evil, Homer, Iliad, Odyssey

Kaynakça

1. Acıl, Baki Burak. ‘İlyada ve Homeros’un Gözüyle Yunan Dini’. BELGÜ (Ardahan Üniversitesi İnsani Bilimler ve Edebiyat Fakültesi Dergisi), no. Özel Sayı, 2023, pp. 61–69.
2. Alpyağıl, Recep. Gelen-Eksel ve Çağdaş Metinlerle Din Felsefesine Dair Okumalar. İz yay., 2011.
3. Arendt, Hannah. Eichmann in Jerusalem. The Viking Press, 1963.
4. Aristoteles. Metafizik. Translated by Ahmet Arslan, Sosyal yay., 1996.
5. Arslan, Ahmet. İlkçağ Felsefe Tarihi: Sokrates Öncesi Yunan Felsefesi. 6th ed., vol. 1, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2014.
6. Aydın, Mehmet S. Din Felsefesi. 13th ed., İzmir İlâhiyat Vakfı yay., 2014.
7. Badiou, Alain. Etik Kötülük Kavrayışı Üzerine Bir Deneme. Translated by Tuncay Birkan, Metis yay., 2006.
8. Bernstein, Richard J. Radikal Kötülük Bir Felsefi Sorgulama. Translated by Nil Erdoğan and Filiz Denztekin, Varlık yay., 2002.

9. Bozbuğa, Hande Nur. ‘Kötülüğün Sıradanlaşması: Gazze Soykırımı Örneği’. Diyanet İlmî Dergi, no. 61/1, 2025, p. ss. 275-296.
10. Cevizci, Ahmet. Felsefe Sözlüğü. Paradigma yay., 1999.
11. Çağıl, Orhan Münir. ‘Edebi Bir Problem Olarak Hayır ve Şer Tezadı Ruhun Ebediliği ve Hukuk İdesi’. İ.Ü.H.F. Mecmuası, vol. 23, no. 3–4, 1958, pp. 381–440.
12. Çağrıcı, Mustafa. ‘Şer’. İslam Ansiklopedisi, vol. 38, TDV Yayınları, 2010, https://islamansiklopedisi.org.tr/ser--kotuluk. Çınar, Aliye. Felsefeye Giriş. Emin, 2010.
13. Çilingir, Lokman. ‘Ksenophanes: Tanrı ve Doğa Üzerine’. Temaşa Dergisi, no. 16, Dec. 2021, pp. 137–51.
14. Davenport-Hines, Richard. Gotik- Aşırılık, Dehşet, Kötülük ve Yıkımın Dört Yüz Yılı. Translated by Hakan Gür, Dost Kitabevi, 2005.
15. Dilek, Yeşim. ‘İlyada, Odysseia ve Theogonia Işığında Antik Yunan’da Tanrıların Kadere Etkisi ve Özgür İrade Kavramı’. Dil ve Edebiyat Araştırmaları (DEA), no. 25, Bahar 2022, pp. 379–410.
16. Eagleton, Terry. Kötülük Üzerine Bir Deneme. Translated by Şenol Bezci, İletişim, 2012.
17. Eliade, Mircea. Mitlerin Özellikleri. Translated by Sema Rifat, Alfa, 2014.
18. Eraslan, Yunus. ‘Kelâm Düşüncesinde Antropomorfik Tanrı Tasavvurları’. Kader, vol. 20, no. 1, June 2022, pp. 134–59.
19. Homeros. İlyada. Translated by Sema Sandalcı, İlgi Kültür Sanat yay., 2016.
20. ---. Odysseia. Translated by Azra Erhat-A. Kadir, 9th ed., Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2019.
21. Keller, James A. ‘The Problem of Evil and The Attributes of God’. International Journal for Philosophy of Religion, vol. 26/3, Dec. 1989, pp. 155–71.
22. Kıraatî, Muhsin. Emr-i Mâruf ve Nehy-i Münker. Translated by İsmail Bendideya and Cafer Bendideya, Kevser yay., 2004.
23. Ksenophanes. Fragmanlar. Translated by G. Gurur Sev, Pinhan yay., 2019.
24. Nietzsche, Friedrich Wilhelm. The Birth of Tragedy: Out of the Spirit of Music. Edited by Michael Tanner, Translated by Shaun Whiteside, Penguin Books, 1993.
25. Poidevin, Robin Le. Ateizm: İnanma, İnanmama Üzerine Bir Tartışma. Translated by Abdullah Yılmaz, Ayrıntı yay., 2000.
26. Taş, Enes. ‘Felsefe-Din İlişkisinin Sıfır Noktası: Homeros’tan Aristoteles’e Antik Yunan’da Din’. İslam Medeniyeti Araştırmaları Dergisi, vol. 9, no. 1, June 2024, pp. 60–84.
27. Topaloğlu, Aydın. Teizm Ya Da Ateizm: Tanrıtanımazlığın Felsefi Boyutları. Kaknüs, 2001.
28. Vernant, Jean-Pierre. Myth and Thought among the Greeks. Routledge-Kegan Paul, 1983.
29. Weil, Simone. Waiting for God. Translated by Emma Craufurd, Harper-Colophon Books, 1973.
30. Yaran, Cafer Sadık. Bilgelik Peşinde Din Felsefesi Yazıları. Ensar yay., 2011.
31. ---. Din Felsefesine Giriş. Dem yay., 2012.
32. Yasa, Metin. Tanrı ve Kötülük. Elis, 2003.