انعكاسات القراءات في ترجمات معاني القرآن في العهد الجمهوري: سورة البقرة نموذجًا
Öz
يحتلُّ علم القراءات موقعًا بالغ الأهمية في فهم القرآن الكريم؛ إذ يُعدّ فاعلًا حاسمًا في تثبيت ألفاظه ونقلها الموثوق. إن وجود كلمات ذات قراءات مختلفة في القرآن يزيد من أهمية هذا العلم، لما يُفضي إليه من اختلاف في المعاني. ومن ثمّ، فإنّ علم القراءات يؤثّر تأثيرًا مباشرًا في علم التفسير ونشاط الترجمة (الـمَعاني).وفي الآونة الأخيرة، لوحِظ ازدياد الأنشطة الهادفة إلى فهم القرآن، وخصوصًا في إن وجود كلمات ذات قراءات مختلفة في القرآن يزيد من أهمية هذا العلم، لما يُفضي إليه من اختلاف في المعاني. ومن ثمّ، فإنّ علم القراءات يؤثّر تأثيرًا مباشرًا في علم التفسير ونشاط الترجمة (الـمَعاني).مجال ترجمة المعاني (المعاني). وقد ثبت أن الاهتمام بهذا المجال آخذٌ في التزايد المطرد خلال القرن الأخير، بل يتطور بوتيرة متسارعة. وتمتاز ترجمة المعاني باختصارها مقارنةً بالتفسير، مما يجعل المعاني المنقولة عن ألفاظ القرآن في الترجمة أكثر دقةً وحساسية.وقد بدأت حركة الترجمة إلى اللغة التركية منذ أواخر العهد العثماني، وازدادت في عهد الجمهورية. ويهدف هذا البحث إلى الكشف عن انعكاسات اختلاف القراءات في الترجمات المنشورة خلال العهد الجمهوري. وفي هذا السياق، تمّت محاولة استخلاص هذه النتائج من خلال دراسة سورة البقرة. في الأعمال المختارة من ترجمات القرآن الكريم التي أُلِّفت منذ إعلان الجمهورية إلى يومنا هذا، تم السعي إلى تحديد انعكاسات اختلافات القراءات في السورة. ونظرًا لهيمنة قراءة عاصم، فقد وُجد في البداية أنّ آثار اختلافات القراءات من حيث المعنى كانت نادرة. ومنذ خمسينيات القرن العشرين، لوحظ أنّ اختلافات القراءات بدأت تكتسب أهمية متزايدة. أما في عصرنا الحاضر، فقد شوهد أنّ هذه الاختلافات حاولت أن تُعكس بصورة خاصة في جانب المعنى.
Anahtar Kelimeler
Reflections of Recitations in Translations of the Republican Era: The Example of Surah Al-Baqarah
Öz
The science of Qirā’āt (Qur’ânic recitation) holds a highly significant role in understanding the Qur’ān. This is because the science of Qirāat serves as a decisive factor in the verification of the text. The existence of words in the Qur’ān that are recited differently makes the key role of Qirāat even more critical, as these differences can lead to variations in meaning. In this regard, the science of Qirāat directly influences both the field of tafsîr (exegesis) and the practice of rendering translations of the Qur’ān (ma‘nâ or “meaning” translations). In recent times, there has been a noticeable acceleration in translation efforts aimed at understanding the Qur’ān. Interest in such translation activities has been consistently increasing over the past century and continues to grow rapidly. Translation (meâl) efforts generally express meaning with fewer words compared to tafsīr. Because of this characteristic, the meanings attributed to Qur’ânic words in translations become more critical than in tafsîr works. The inclination toward Turkish translations of the Qur’ân, which began in the late Ottoman period, continued with increasing momentum during the Republican era. This study aims to reveal how qirâat variations are reflected in the translations (meâls) published during the Republican period. In the selected works of Qur’ân transla-tions written from the proclamation of the Republic to the present day, efforts have been made to identify the reflections of qirāat differences in the surah. Due to the dominance of the ʿÂsım recitation, traces of qirâat differences in terms of meaning were rarely encountered at the begin-ning. From the 1950s onward, it has been observed that qirâat variations gradually gained impor-tance. In recent times, however, these differences have particularly been reflected in the meaning.
Anahtar Kelimeler
Kırâatların Cumhuriyet Dönemi Meâllerine Yansımaları: Bakara Sûresi Örneği
Öz
Kırâat ilmi, Kur’ân-ı Kerîm’in anlaşılması bakımından çok mühim bir işleve sahiptir. Zira Kırâat ilmi, lafzın sübûtu noktasında belirleyici aktör konumundadır. Kur’ân’da farklı okunan kelimelerin var oluşu, kırâat ilminin üstlendiği kilit rolü daha kritik hale getirmektedir. Çünkü bu du-rum, anlam itibariyle farklı sonuçlara ulaşılmasına sebep olmaktadır. Kırâat ilmi, bu mânada tefsir ilmine ve meâl faaliyetine doğrudan etki etmektedir. Son zamanlarda Kur’ân’ın anlaşılma-sına dönük faaliyetler noktasında meâl ameliyesinin de ivme kazandığı görülmektedir. Bu faali-yete duyulan ilginin son yüzyılda sürekli arttığı ve artan bir hızla gelişme gösterdiği tespit edil-mektedir. Meâl faaliyeti, mânayı tefsire nazaran daha az kelimeyle ifade etmektedir. Bu özelliği sebebiyle Kur’ân kelimelerine verilen mâna, tefsire kıyasla daha kritik olmaktadır. Osmanlının son dönemlerinde başlayan Türkçe meâl yönelimi, cumhuriyet döneminde artarak devam etmiş-tir. Çalışmamız, cumhuriyet döneminde neşredilen meâllerde kırâat farklılıklarının yansımalarını ortaya koymayı amaçlamıştır. Bu anlamda ele alınan Bakara sûresi özelinde bu tespitler, yapıl-maya çalışılmıştır. Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar yazılmış olan meâller içerisinden seçilen eserlerde kırâat ihtilaflarının sûredeki yansımaları saptanmaya çalışılmıştır. Âsım kırâatinin egemen olması sebebiyle başlangıçta kırâat ihtilaflarının izlerine mana itibariyle az rastlanılmıştır. 1950’li yıllardan itibaren kırâat farklılıklarının giderek önem kazandığı görülmüştür. Günümüze gelindiğinde ise bu farklılıkların özellikle manaya yansıtılmaya çalışıldığı müşahede edilmiştir.
Anahtar Kelimeler
