Araştırma Makalesi

Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998)

Cilt: 9 Sayı: 2 30 Ekim 2025
PDF İndir
TR AR EN

Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998)

Öz

Bu makale, Islah Gusmian’ın perspektifinden hareketle, Yeni Düzen olarak bilinen Orde Baru Endonezya’sında (1966-1998) yapılan tefsir çalışmalarını meşruiyet, rekabet ve söylem mücadelesi ekseninde incelemektedir. Çalışmada, Endonezya’nın bu zaman zarfındaki tecrübesine dayanarak tefsir ilminin klasik dönemdeki “ilahi muradın/kelamın keşfi ve beyanı” amacından uzaklaşarak modern dönemde siyasal ve toplumsal kimliğin inşasında çok boyutlu bir araçsallığa doğru evrildiği tespit edilmiştir. Bu noktada Islah Gusmian’ın “Tafsir Bungkam” (Sessiz Tefsir), “Tafsir Gincu” (Süslenmiş/Makyajlı Tefsir) ve “Tafsir Kritis” (Eleştirel Tefsir) şeklindeki kavramsallaştırması oldukça önemlidir. Zira bu dönemde kaleme alınan tefsirler; kimi zaman tarihe gömülü bir sessizliği temsil etmiş, kimi zaman devlet ideolojisiyle tam bir uyum içinde rejime açık destek sunmuş, kimi zaman ise rejime ve mevcut gidişata karşı eleştirel bir tutum sergilemiştir. Bu çeşitlilik, söz konusu dönem-deki tefsir çalışmalarının gramatik veya filolojik metinlerin ötesine geçerek güncel sosyo-politik ve kültürel meselelerle iç içe gelişmesine neden olmuştur. Böylece tefsir, meşruiyet, rekabet ve söylem mücadelesinin merkezinde yer alan bir alan hâline gelmiş; devlet-toplum ilişkileri, iktidar pratikleri ve kimlik müzakereleriyle çok katmanlı bir yapıya bürünmüştür. Orde Baru döneminde ortaya çıkan tefsir literatürü, bir yandan devletin ideolojik aygıtını pekiştiren bir araç, öte yandan alternatif düşünce ve çözüm arayışlarına kapı aralayan bir platform işlevi görmüştür. Bu nedenle makalede, söz konusu dönemdeki tefsir çalışmaları, çağdaş Endonezya’da bilgi üretimi, otorite inşası ve toplumsal dönüşüm süreçleriyle sürekli etkileşim hâlinde bulunan “dinamik pratikler bütünü” olarak değerlen-dirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. Abduh, Muhammed. Tefsiru’l-menâr. Mısır: el-Heyetu’l-Misriyyetu'l-Âmme li’l-Kütüb, 1990.
  2. Abror, Indal. “Tafsir Al-Qur’an Versi Orde Baru”. Esensia 4/1 (2003), 17–28.
  3. Aman – M.Pd. Sejarah Indonesia masa Kemerdekaan 1945-1998. Cakarta: Ombak, 2015.
  4. Asa, Syu’bah. Dalam Cahaya Al-Qur’an: Tafsir Ayat-ayat Sosial Politik. Cakarta: Gramedia, 2000.
  5. Assyaukanie, Luthfi. Ideologi Islam dan Utopia Tiga Model Negara Demokrasi di Indone-sia. Cakarta: Freedom Institute, 2011.
  6. Awwaliyyah, Neny Muthiatul. “Studi Tafsir Nusantara: Tafsir al-Huda, Tafsir Qur’an Basa Jawa Karya Jend. Purn. Drs. H. Bakri Syahid al-Yogjawy”. Nun 1/119-139 (2021).
  7. Azra, Azyumardi vd. (ed.). Sejarah Kebudayaan Islam Indonesia. Cakarta: Kementerian Pendidikan dan Kebudayaan, 2015.
  8. Bakri, Syamsul. Gerakan Komunisme Islam Surakarta 1914-1942. Yogyakarta: LKİS, 2015.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Tefsir

Bölüm

Araştırma Makalesi

Erken Görünüm Tarihi

26 Ekim 2025

Yayımlanma Tarihi

30 Ekim 2025

Gönderilme Tarihi

5 Temmuz 2025

Kabul Tarihi

11 Ekim 2025

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2025 Cilt: 9 Sayı: 2

Kaynak Göster

APA
Tuncer, E. (2025). Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998). Tefsir Araştırmaları Dergisi, 9(2), 658-683. https://doi.org/10.31121/tader.1735790
AMA
1.Tuncer E. Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998). TADER. 2025;9(2):658-683. doi:10.31121/tader.1735790
Chicago
Tuncer, Eyyüp. 2025. “Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998)”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 9 (2): 658-83. https://doi.org/10.31121/tader.1735790.
EndNote
Tuncer E (01 Ekim 2025) Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998). Tefsir Araştırmaları Dergisi 9 2 658–683.
IEEE
[1]E. Tuncer, “Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998)”, TADER, c. 9, sy 2, ss. 658–683, Eki. 2025, doi: 10.31121/tader.1735790.
ISNAD
Tuncer, Eyyüp. “Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998)”. Tefsir Araştırmaları Dergisi 9/2 (01 Ekim 2025): 658-683. https://doi.org/10.31121/tader.1735790.
JAMA
1.Tuncer E. Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998). TADER. 2025;9:658–683.
MLA
Tuncer, Eyyüp. “Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998)”. Tefsir Araştırmaları Dergisi, c. 9, sy 2, Ekim 2025, ss. 658-83, doi:10.31121/tader.1735790.
Vancouver
1.Eyyüp Tuncer. Islah Gusmian’ın Perspektifinden Orde Baru Dönemi Endonezya’sında Tefsir Çalışmalarında Meşruiyet, Rekabet ve Söylem Mücadelesi (1966-1998). TADER. 01 Ekim 2025;9(2):658-83. doi:10.31121/tader.1735790
Tefsir Araştırmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.