İşâri Tefsirlerde Hz. İsmâil’in Kurban Edilme Meselesi

Öz

İleri yaşına rağmen çocuk sahibi olamayan Hz. İbrahim önce Hz. İsmâil, ardından da Hz. İshak ile müjdelenmiştir. Onun her iki çocuğu da Kur’an’da peygamberler arasında zikredilmiştir. Kur’an, Hz. İsmâil’in sabrına, teslimiyetine ve güzel ahlakına da dikkatleri çekmiştir. Zira Hz. İbrahim rüyasında oğlu Hz. İsmâil’i boğazladığını görmüştü. Bunun Allah’tan bir vahiy olduğunu bilen Hz. İbrahim bu durumu oğlu İsmâil’e anlatmıştır. O da hiç tereddüt etmeden büyük bir sabır ve teslimiyet içinde “emir olunanı yap” demiştir. Böylece Hz. İbrahim onu kurban etmek üzere yere yatırıp gözlerini bağlamıştır. Ancak İsmâil’in boynuna dayanan bıçak onu kesmemiştir. Allah, onlara gökten bir hayvan kurbanı göndermiştir. Hz. İsmâil’in, Hz. İbrahim tarafından kurban edilme hadisesi işâri tefsirlerce de ele alınıp yorumlanmıştır. Bu hususta onlar, kurban edilme hadisesini teslimiyet ve imtihan bağlamında ele almışlardır. Onlara göre Hz. İsmâil dünyaya geldikten sonra Hz. İbrahim’in kalbinde ona karşı fıtrî bir sevgi oluşmuştur. Bu sevgi birbiri ile dost olan Allah ve Hz. İbrahim’in arasına girmiştir. Bu nedenle Allah, oğlunu kurban etmesini isteyerek Hz. İbrahim’i imtihan etmek istemiştir. Bununla Allah Hz. İbrahim’den kalbini Allah’tan başka şeylerden temizlemesini ve iki dostun arasına hiçbir kimsenin girmemesini istemiştir. Böylece Hz. İbrahim emre itaat etmiş ve oğlunu kurban etmeye karar vererek Allah ile kendi arasına hiçbir kimsenin giremeyeceğini göstermiştir. Sonuçta o ve oğlu İsmâil sabır ve teslimiyetleriyle imtihanı kazananlardan olmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Tefsir,Hz. İbrahim,Hz. İsmâil,İşârî tefsir,Kıssa

The Issue of the Sacrificed of the Prophet Ismâil in Ishari Tafsirs

Öz

The Prophet Abraham, who could not have a child despite his advanced age, was first heralded with Ismail and then Ishaq. Both of his children are mentioned among the prophets in the Qur’an. The Qur’an also drew attention to Ismail’s patience, surrender, and good morals. Because Prophet Abraham had seen in his dream that he had cut his son Ismail. Knowing that this is a revelation from Allah, Prophet Abraham explained this to his son Ismail. He said “do what is ordered” with great patience and surrender without hesitation. So Prophet Abraham laid him down to blindfold him and blindfolded him. However, the knife that rested on Ismail's neck did not cut it. Allah sent an animal victim from the sky to them. The incident of Ismail's sacrifice by Prophet Ibrahim was also handled and interpreted by the Isharî tafsir. In this regard, they dealt with the incident of sacrifice in the context of surrender and trial. According to them, after Ismail was born, an innate love was formed in the heart of Prophet Abraham. This love has come between Allah and Prophet Abraham, who are friends with each other. Therefore, Allah wanted to test Prophet Abraham by asking him to sacrifice his son. With this, Allah asked Prophet Abraham to clean his heart from things other than Allah and that no one should enter between the two friends. Thus, Prophet Abraham obeyed the order and decided to sacrifice his son and showed that no one could enter between Allah and himself. After all, he and his son Ismail were among those who won the test with their patience and surrender.

Anahtar Kelimeler

• Tafsir,The Prophet Abraham,The Prophet Ismail,Ishari Tafsir,Parable

Kaynakça

1. Ateş, Süleyman. “Kurb”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 26: 432-433. Ankara: TDV Yayınları, 2002. Ateş, Süleyman. İşârî Tefsir Okulu. Ankara: AÜİF Yayınları, 1974.
2. Baklî, Ebû Muhammed Sadrüddîn Rûzbihân b. Ebî Nasr. Arâisü’l-Beyân fî Hakâiku’l-Kur’an. Thk. Ahmed Ferid. 3 Cilt. Beyrut: Dâru’l-kütübü’l-ilmiyye, 2008.
3. Buharî, Muhammed b. İsmâil. Sahih-i Buhârî. 2. Baskı. 3 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
4. Bursevî, İsmâil Hakkı. Rûhu’l-beyân. Beyrut: Dâru’l-fikr, ts.
5. Ferâhidî, Ebû Abdirrahmân el-Halîl b. Ahmed b. Amr b. Temîm. “grb”. Kitabü’l ayn. Thk. Mehdi Mahzumî - İbrahim es-Semaraî. 5: 152. 8 Cilt. b.y.: y.y., ts.
6. Fîrûzâbâdî, Ebü’t-Tâhir Mecdüddîn Muhammed b. Ya‘kûb b. Muhammed. “İsmaîl”. el-Kâmûsü’l-muhit. 1: 1016. Beyrut: Müessesetü’r-risâle, 2005.
7. Hâkim, Ebû Abdillâh Muhammed b. Abdillâh b. Muhammed. el-Müstedrek. nşr. Mustafa Abdulkadir Atâ. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 1990.
8. Harman, Ömer Faruk. “İsmaîl”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 23: 76. Ankara: TDV Yayınları, 2000.

9. Harman, Ömer Faruk. “Hz. İbrahim, Hz. İsmâil ve Kurban”. Hz. İbrahim sempozyumu bildirileri. ed. Ali Bakkal. 149-158. Şanlıurfa: Şurkav Yayınları, 2007.
10. İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmâîl İbn Ömer. Tefsîru’l- Kur’an’il-azîm. 2. Baskı. 8 Cilt. b.y.; Dâru tayyibe, 1999.
11. İbn Kesîr, Ebü’l Fidâ’ İmâdüddîn İsmâîl b. Şihâbiddîn Ömer. Kısasu’l-enbiyâ. Thk. Mustafa Abdulvâhid. Kahire: Matbuatü dâru’t-te’lif, 1968.
12. İsfehanî, Ragıb. “grb”. Müfredât. Trc. Yusuf Türker. 1193. İstanbul: Pınar Yayınları, 2012.
13. Kara, Mustafa. “Fenâ”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 12: 333-335. Ankara: TDV Yayınları, 1995.
14. Kâşânî, Abdürrezzâk. Te’vilât-ı Kâşâniyye. Çev. Ali Rıza Doksanyedi. 3 Cilt. Ankara: Kadıoğlu Matbaası, 1988.
15. Kuşeyrî, Abdülkerim. Letâifü’l-işârât. Thk. İbrahim el-Besyûnî. 3. Baskı. 3 Cilt. Mısır: el-Hey’eti’l- mısrıyyeti li’l-kitâb, ts.
16. Kutsal Kitap. “Eski Antlaşma”. Erişim: 5 Şubat 2020. https://kutsal-kitap.net/bible/tr/index.php?mc=1&sc=4.
17. Kuzgun, Şaban. “Hâcer”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 14: 431-433. Ankara: TDV Yayınları, 1996.
18. Kübrâ, Ebü’l-Cennâb Necmüddîn. et-Te’vilâtu'n-necmiyye. 1. Baskı. 6 Cilt. Thk. Ahmed Ferid el-Mezîdî. Beyrut: Daru’l-kütübi’l-ilmiyye, 2009.
19. Mevsılî, Abdullah b. Mahmud. el-İhtiyar. Dımeşk: Daru’r-risaleti’l-âlemiyye, 2009.
20. Müslim, Ebü’l-Hüseyn Müslim b. el-Haccâc. Sahih-i Müslim. 2. Baskı. 3 Cilt. İstanbul: Çağrı Yayınları, 1992.
21. Nahcuvânî, Ni‘metullah b. Mahmûd. el-Fevâtiḥu’l-ilâhiyye. Mısır: Dâru rakâbî, 1999.
22. Râzî, Ebu Abdillâh Fahrüddîn Muhammed b. Ömer. Tefsîr-i Kebîr. 32 Cilt. Beyrut: Dâru ihyai’t-türasi’l-arabiyyi, 1420h.
23. Sülemî, Ebû Abdirrahmân Abdullah b. Habîb b. Rubeyyia. Hakâ’iku’t-tefsîr. Thk. Seyyid İmran. 2 Cilt. Beyrut: Dâru kütübi’l-ilmiyye, 2001. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Câmiu’l-beyân. Thk. Ahmed Muhammed Şakir. 24 Cilt. b.y.: Müeessetü’r-risale, 2000.
24. Taberî, Ebû Ca‘fer Muhammed b. Cerîr b. Yezîd el-Âmülî. Târih-i Taberî. 11 Cilt. Beyrut: Dâru’t-türâsi, 1387h.
25. Tosun, Necdet. “Sır”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 37: 115. Ankara: TDV Yayınları 2009.
26. Tüsterî, Sehl b. Abdillah. Tefsîru’l-Kur’ani’l-azîm. Thk. Taha Sa’d – Sa’d Muhammed Ali. Kahire: Dâru’l-haram li’t-türâs, 2004.
27. Ünal, Necdet. “Kur’an’ı Kerim’e Göre Hz. İbrahim’in Kurban Etmek İstediği Oğlu Meselesi”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi = The Journal of International Social Research, 50 (2017): 966-974.
28. Wensinck, A. J. “İsmaîl”. İA. 5/2: 1110. İstanbul: Milli Eğitim Basımevi, 1977.