Aşk ve Ontoloji: Taayyünden Yakîne

Öz

Tasavvufun âlem tasavvurunda hayâtî bir önemi hâiz olan aşk, beşerî bir duygu olmanın ötesinde, varlığın (ontolojinin) temel ilkesi ve zuhur süreci olarak tanımlanmaktadır. Varlığın zuhura yönelişini içeren bu ontolojik süreç, Cenâb-ı Hakk’ın zâtında mündemiç olan “bilinmeyi sevme/isteme” (muhabbet-i zâtiyye) arzusuyla başlar; nitekim kudsî hadiste ifade edilen “gizli bir hazine” olma vasfı, Zât’a ait bir vasıf olması hasebiyle, aşkın varlığın mayası olduğunu ortaya koyar. Henüz dışta bir suret olarak belirlenmemiş ve istidatları nispetince imkân haline bulunan eşya, ilâhî isim ve sıfatların birer yansıması olarak “taayyün” mertebeleri üzerinden belirginleşirken; bu süreçte ilâhî kemâlin en kapsamlı (câmi‘) aynası ve bilinme sevgisinin kendisinde en mükemmel biçimde tahakkuk ettiği varlık olarak insan zuhur eder. İnsanın dünyaya inişiyle (nüzûl) birlikte özündeki tevhid bilinci perdelense de aşk, bir “hatırlama” eylemi olarak kişiyi yeniden yükselişe (urûc) ve hakikate yönlendirir. Güncel heveslerin ve nefsin geçici tatminlerinin aksine gerçek aşk; sahip olmayı değil “olmayı” merkeze alan, insanın kendi varlık kozasını delerek hakikate yürümesini sağlayan bir istikamet yolculuğudur.

Anahtar Kelimeler

• Aşk
• hakikat
• taayyün
• yakîn
• insan
• seyr u sülük

Love and Ontology: From Entification (Ta‘ayyun) to Certainty (Yaqīn)

Öz

Love, which holds a vital importance in the Sufi cosmology, is defined beyond being a mere human emotion; it is characterized as the fundamental principle of existence (ontology) and the process of manifestation. This ontological process, involving the orientation of existence toward manifestation, begins with the desire of “loving/wanting to be known” inherent in the Essence of Allah. Indeed, the quality of being a “hidden treasure” mentioned in the hadith qudsī reveals that love is the very leaven of existence, as it is an attribute belonging to the Divine Essence. While things—which have not yet been determined as external forms and exist as possibilities according to their aptitudes—become distinct through the levels of “entification” (ta‘ayyun) as reflections of divine names and attributes, human being emerges as the most comprehensive (jāmi‘) mirror of divine perfection and as the being in whom the love of being known is most perfectly realized. Although the consciousness of unity (tawḥīd) in human’s essence is veiled by his descent (nuzūl) into the world, love, as an act of “remembrance,” guides the individual back toward ascent (urūj) and the Truth. Contrary to transient desires and the temporary gratifications of the carnal soul (nafs), true love is a journey of direction that centers on “being” rather than “having,” enabling one to pierce through the cocoon of their own existence and walk toward the Truth.

Anahtar Kelimeler

• Love
• truth
• entification
• certainty
• human being
• sayr wa sulūk

Kaynakça

1. Dâvûd el-Kayserî. Kasîde-i Hamriyye Şerhi. Çev. Turan Koç ve Mehmet Çetinkaya. İstanbul: İnsan Yayınları, 2011.
2. Fahreddin-i Irâkî. Lemaât. Çev. Ercan Alkan. İstanbul: Hayy Kitap, 2012.
3. Ken’ân Rifâî. İlâhiyât-ı Ken’ân. Haz. Mustafa Tahralı. İstanbul: Cenan Vakfı, 2013.