The Conquest Of Cyprus During The Reign Of Selim II: The Strategic Contributions And Military Organization Role Of The Sanjak Of Ruha (Urfa)

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 2, 233 - 250, 19.12.2025

Murat Polat

Öz

The Ottoman Empire requisitioned provisions, weapons, and manpower for its campaign preparations by issuing decrees to the sanjak governors and kadıs. The relevant sanjak governor and kadı would then send the requested resources to the campaign. If the requested provisions were not supplied, the reasons for this would be inquired of the sanjak administrations, and the delivery of the necessary weapons, provisions, and manpower would be repeatedly and insistently ordered. Cyprus was a significant island located in the Eastern Mediterranean. The strategic importance of Cyprus for the Ottoman Empire was emphasized, and it was stated that the island was under Venetian rule at the time of its conquest. The Ottoman Empire’s efforts to ensure the peaceful handover of Cyprus were explained, but since these attempts were rejected, a campaign was initiated. With the commencement of the campaign, the Ottoman Empire ordered many sanjaks to provide military equipment, manpower, and tools for the campaign. Registers numbered 8-14 contain many documents related to the conquest of Cyprus. Among these, documents revealing the Cyprus-Ruha connection were transcribed and examined. As a result of these examinations, efforts were made to explain the documents that highlight the impact of the Ruha Sanjak in the conquest of Cyprus. The Ottoman Empire requested sappers (lağımcı) and tunnelers (nakkap), who were soldiers specializing in undermining fortifications, from the Ruha Sanjak for the Cyprus campaign. Information and clues regarding the military supplies requested from Ruha for the Cyprus campaign are found in some decrees within the Mühimme Defters located in the Ottoman Archives under the Presidency of the State Archives. In this study, after presenting the reasons for the conquest of Cyprus, the weapons and sappers requested from Ruha, as a sanjak, for the campaign will be discussed. The tunneling tımars in Ruha and the promotions granted to the timar-holding sipahis of Ruha who participated in the campaign will be explained, contributing to the existing literature.
Keywords: Ottoman Empire, Cyprus, Siege of Cyprus, Sanjak of Ruha, Sapper.

Anahtar Kelimeler

Osmanlı Devleti , Kıbrıs , Kıbrıs kuşatması , Ruha sancağı , Lağımcı.

II. SELİM DÖNEMİNDE KIBRIS’IN FETHİ: RUHA (URFA) SANCAĞI'NIN STRATEJİK KATKILARI VE ASKERÎ ORGANİZASYON ROLÜ

Öz

Osmanlı Devleti sefer hazırlıkları için ihtiyaç duyduğu iaşe, silah ve insan gücünü sancak bey ve kadılarına hükümler göndererek talep ederdi. İlgili sancak bey ve kadısı da sefer için talep edilen gereksinimleri sefere gönderirdi. Sefer organizasyonu için taşradan talep edilenlerin gönderilmemesi durumunda sancak idarelerinden bu durumun sebebi sorulur ve sefer için gerekli görülen silah, iaşe ve insan gücünün gönderilmesi tekraren ve tekiden emredilirdi. Kıbrıs Adası Doğu Akdeniz’de bulunan önemli bir adaydı. Kıbrıs Adası’nın stratejik konumunun Osmanlı Devleti açısından önemine değinilmiş ve adanın fetih sırasında Venedik Devleti’nin hakimiyetinde olduğu açıklanmıştır. Kıbrıs Adası’nın Osmanlılara teslim edilmesi konusunda Osmanlı Devleti’nin girişimleri açıklanmış ancak bu girişimlerin reddedilmesi sebebiyle sefer başlatılmıştır. Seferin başlamasıyla birlikte Osmanlı Devleti birçok sancağına sefer için askerî mühimmat, insan gücü ve aletler temin ederek göndermesini emretmiştir. Özellikle 8-14 numaralı defterlerde Kıbrıs'ın fethi ile ilgili birçok belge vardır. Bu belgelerden Kıbrıs-Ruha bağlamını ortaya koyan belgeler transkribe edilmiş ve incelenmiştir. Bu incelemeler sonucu Kıbrıs Adası'nın fethedilmesinde Ruha sancağının etkisini anlatan vesikalar açıklanmaya çalışılmıştır. Osmanlı Devleti Kıbrıs seferinde Ruha sancağından lağımcı ve nakkap istemiştir. Osmanlı Devleti’nin Ruha sancağından Kıbrıs seferi için istediği savaş malzemeleriile ilgili bilgi ve ipuçları Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Daire Başkanlığı’nda bulunan Mühimme Defterlerindeki bazı hükümler içerisinde yer almaktadır. Bu çalışmada Kıbrıs Adası’nın fethine gerekçe olan sebepler ortaya konulduktan sonra bir sancak olan Ruha’dan Kıbrıs seferi için istenilen silahlar ve lağımcılar ortaya konulacaktır. Ruha’da bulunan nakkap tımarları ve seferde yer alan Ruha tımarlı sipahilerine verilen terakkiler açıklanarak mevcut literatüre katkı sağlanmış olacaktır.
Anahtar Kelimeler: Osmanlı Devleti, Kıbrıs, Kıbrıs kuşatması, Ruha sancağı, Lağımcı

Anahtar Kelimeler

Ottoman Empire , Cyprus , Siege of Cyprus , Sanjak of Ruha , Sapper

Kaynakça

• Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi Başkanlığı (BOA)
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 1.117.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 3. 991
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 8. 21.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 8. 64.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 11. 20.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 11. 248.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 11. 410.
• BOA. A. DVNS. MHM. 12. 39.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 12. 334.
• BOA. A. DVNS. MHM. d.13. 35.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 13. 40.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 13. 89.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 13. 97.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 13. 111.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 13. 124.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 13. 880.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 14. 2.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 14. 275.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 14. 953.
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 14. 1299.
• BOA. A. DVNS. MHM. 16. 1190
• BOA. A. DVNS. MHM. d. 26. 126.
• Araştırma ve Tetkik Eserler
• Ataş, Bahargül. “Kıbrıs Fethi’nde Sanatsal ve Düşünsel Boyutuyla St.Nicholas Katedrali”. Tarihte Kıbrıs I. ed. Osman Köse. Kıbrıs: Akdeniz Karpaz Üniversitesi, 2017.
• Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü. 3 Numaralı Mühimme Defteri (966-968/1558-1560) Tıpkıbasım. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 1993.
• Braudel, Fernand. Akdeniz ve Akdeniz Dünyası. 2 Cilt. İstanbul: Eren Yayıncılık, 1989.
• Braudel, Fernand. Akdeniz ve Akdeniz Dünyası. çev. Mehmet Ali Kılıçbay. 2 Cilt. İstanbul: Eren Yayıncılık, 1989.
• Canbolat, Hatice. “El-Meliku’l- Eşref Seyfeddin Barsbay (14221438)’ın Kıbrıs Seferleri”. Akademik Tarih ve Araştırmalar Dergisi 10 (2024), 69-101. https://doi.org/10.56448/ataddergi.1495178
• Cezar, Mustafa. Mufassal Osmanlı Tarihi III. Türk Tarih Kurumu, 1. Basım, 2011.
• Çavuşdere, Serdar. “Selçuklular Döneminde Akdeniz Ticareti, Türkler ve İtalyanlar”. Tarih Okulu Dergisi 4 (2009), 53-75.
• Çetin, Altan. “Selçuklu ve Memlûklerin Doğu Akdeniz Ekonomi Politiğinde Kıbrıs’a Dair Tespitler (13-14. Yüzyıllar)”. Türkiye İktisat Kongresi 2023. ed. Yunus Pustu vd. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
• Çevikel, Nuri. Osmanlı İdaresi Altında Kıbrıs’ın Siyasî, Sosyal ve İktisadî Tarihi (1571-1878). Ankara: Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 1994.
• Dündar, Recep. Kıbrıs Beylerbeyliği (1570-1670). Malatya: İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1988.
• Genelkurmay Başkanlığı Harp Tarihi Başkanlığı. Kıbrıs Seferi (1570-1571) Türk Silahlı Kuvvetleri Tarihi 3 Kısım. Ankara: Genelkurmay Başkanlığı Harp Tarihi Başkanlığı, 1971.
• Haydar Çelebi (Feridun Bey). Feridun Bey Münşeatı. TBMM Kütüphanesi Yer no: 71-5305, 1858.
• Hill, George. Hill sir George, A history of Cyprus The Frankish Period, 1192-1432. London: Cambridge at The University Press, 1948.
• Kâtib Çelebi. Tuhfetu’l-Kibâr Fî Esfâri’l-Bihâr. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2007.
• Kılıç, Remzi. “Fatih Devri (1451-1481) Osmanlı-Akkoyunlu İlişkileri”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1/14 (2003), 95-118.
• Öğüt, Tahir. 18-19. YY’da Birecik Sancağında İktisadi ve Sosyal Yapı. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2013.
• Özkul, Ali Efdal. Kıbrıs Adasının Sosyo-Ekonomik Tarihi (1726-1750). İstanbul: Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırma Enstitüsü, Doktora Tezi, 2002.
• Pakalın, Mehmet Zeki. Osmanlı Tarih Deyimleri ve Terimleri Sözlüğü II. İstanbul: MEB, 1993.
• Peçevî İbrahim Efendi. Tarih-i Peçevî. Eserin bulunduğu yer: University oh Toronto DR 511 p33 V 1., ts.
• Safvet. “Yusuf Nasi”. Tarih-i Osmanî Encümeni Mecmuası 16 (Teşrin-i Evvel 1328), 982-990.
• Selanikî Mustafa Efendi. Tarih-i Selaniki (971-1003/1563-1595). ed. Mehmet İpşirli. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2. Basım, 1999.
• Sezen, Tahir. Osmanlı Yer Adları. Ankara: T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 2. Basım, 2017.
• Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Osmanlı Tarihi 1 Kısım. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2009.