Karyeden Kasabaya: Kastamonu-Ağlı Örneğinde Zaviyelerin İskân ve Türk Kültürünün Teşekkülüne Etkileri
Öz
Bu çalışmada, Selçukluların bir “uc eyaleti” olarak şekillenen ve Anadolu’da Türk hüviyetinin benimsendiği ilk vilayetlerden biri olan Kastamonu’ya tabi Ağlı yöresinin iskân sürecinde, zaviyelerin rolleri incelenmiştir. Bölgedeki Türk-İslam medeniyetinin tesisi ve iskân politikasının kalıcı hale gelmesinde zaviye şeyhlerinin faaliyetleri, kurdukları zaviyeler ile yörenin sosyal ve iktisadî gelişimine olan katkıları değerlendirilmiştir. Çalışmamızda XV. yüzyıl öncesinde kurulduğu veya faaliyette olduğu düşünülen Espiye Fakih Zaviyesi, Şeyh Şeref Zaviyesi, Elvan Dede Tekkesi, Gerçeğim Dede Zaviyesi ve Şeyh Süleyman Zaviyesi arşiv kaynakları ve yüzey araştırmaları neticesinde elde edilen veriler ışığında değerlendirilmiştir. Zaviyelerin varlıklarını sürdürebilmeleri ve gelen-giden yolcuları ağırlayabilmeleri için kendilerine tesis edilen vakıf gelirleri araştırmamızda tespit edilmiştir. Bu sayede zaviyelerin etrafında biriken nüfus ve üretim hareketliliği hakkında tahminler yürütülebilmiştir. Stratejik ulaşım güzergâhları üzerinde konumlanan bu beş zaviye; bir yandan bölgenin güvenliğini ve şenlenmesini sağlarken, diğer yandan kökleri Horasan’a dayanan tasavvuf anlayışını yöreye nakşetmiştir. Söz konusu zaviyelerin çevresinde teşekkül eden iskân birimlerinin günümüze kadar varlığını sürdürmesi, bu dinî ve sosyal yapıların bölge tarihindeki belirleyici rolünü kanıtlamaktadır. Ayrıca nispeten orta büyüklükte bir karye olan Ağulu’nun günümüzde Ağlı ismiyle ilçe statüsü alması ve tarihî süreç içerisindeki gelişimi hakkında bilgiler verilmiştir. Bölgenin coğrafi özellikleri, zaviyelerin kurulduğu mevkiler, coğrafyanın Türk iskânı üzerindeki belirleyici etkisi anlatılmaya çalışılmıştır. Yer, mevkii ve şahıs adları üzerine toponomi ve etimoloji çalışması yapılmıştır. Böylece küçük bir yörede şekillenen Türk kültür mirasının zaviyeler vasıtasıyla asırlarca varlığını muhafaza edebilmesi ve günümüzde bu mirasın korunabilmesinin gerekliliği üzerinde durulmuştur. Günümüzde Ağlı ilçesi sınırlarında kalan zaviyelerin bir bölümü tarihî seyir içerisinde Devrekâni nahiyesine, bir bölümü de Azdavay nahiyesine tabi bulunmaktaydı. Literatürde Ağlı ilçesi özelinde yapılmış bir çalışma bulunmamaktadır. Bu araştırma Devrekâni nahiyesini ele aldığımız çalışmanın devamı niteliğindedir. Bu yüzden Ağlı özelinde yapmış olduğumuz inceleme, bölgedeki sosyal ve kültürel devamlılığın anlaşılabilmesini ve zaviyelerin iskân tarihindeki yerlerini bir bütün olarak ele alınabilmesini hedeflemektedir.
Anahtar Kelimeler
Etik Beyan
Bu çalışma Kastamonu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Tarih Ana Bilim Dalında hazırlanmakta olan “Yer ve Şahıs Adlarına Göre Kastamonu’da Türk İskânı (XIII-XV. Yüzyıllar)” isimli doktora tezinin bir parçasıdır. Söz konusu tezin zaviyeler ile ilgili bölümü, yürütücülüğünü Tansu GEYİKLİOĞLU’nun yaptığı 324K644 numaralı TÜBİTAK 1002A projesi tarafından desteklenmiş olup; bu teze verdiği destekten dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK
Proje Numarası
324K644 numaralı TÜBİTAK 1002A Projesi
Teşekkür
Bu çalışma, 324K644 numaralı TÜBİTAK 1002A projesi tarafından desteklenmiş olup; verdiği destekten dolayı TÜBİTAK’a teşekkür ederiz.
Kaynakça
- Arşiv Kaynakları
- BOA, Osmanlı Arşivi. Azdavay Kazası Müslim Nüfus Defteri (NFS.d.). Nr.848. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Evkaf Defterleri (EV.d.). Nr.14539. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Evkaf Defterleri (EV.d.). Nr.16350. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. 438 Numaralı Muhasebe-i Vilayet Anadolu Defteri (937/1530) II. Haz. Ahmet Özkılınç vd. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1994. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Kastamonu Sancağı Mufassal Tapu Tahrir Defteri [TT.d.]. Nr. 23m. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Kastamonu Sancağı Mufassal Tapu Tahrir Defteri [TT.d.]. Nr. 456. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Küre-i Nühâs Kazası Müslim Nüfus Defteri (NFS.d.). No.931. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Maliye Varidat Kalemi Alınviran Divanı Temettuât Defterleri (ML.VRD.TMT.d). Nr. 3019. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- Kastamonu Sancağı Vakıf Tahrir Defteri. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet Yazmaları, 75, 1a-104b. https://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/
- Kastamonu Vilâyet Sâlnâmesi-1314 (1896). Kastamonu: Kastamonu Vilâyet Matbaası, 1896. https://isamveri.org/
- Konya Mevlânâ Müzesi Arşivi (KMMA). Dosya Nr.49/15. https://kvmgm.ktb.gov.tr/
- T.C. Resmî Gazete. "Yürütme ve İdare Bölümü". Sayı: 20523 (20 Mayıs 1990). https://resmigazete.gov.tr/
- Tetkik Eserler
- Abu Hayyan. Kitab Al-İdrak Li-Lisan Al-Atrak. çev. Ahmet Caferoğlu. İstanbul: Evkaf Matbaası, 1931.
- Ağlı Belediyesi. “İlçemizi Tanıyalım”. (Erişim 16 Ocak 2026), https://www.agli.bel.tr/ilcemizi-taniyalim.
- Behçet, Mehmet. Kastamonu Eski Eserleri. haz. M. S. Cihangir. Kastamonu: Kastamonu Valiliği İl Özel İdaresi Yayınları, 1. Basım, 1998.
- Çifci, Fazıl. Kastamonu Camiler-Türbeler ve Tarihî Eserleri. 2 Cilt. İstanbul: Meteor Yayınevi, 6. Baskı, ts.
- Halaçoğlu, Yusuf. Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar, (1453-1650). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1. Basım, 2009.
- Işık, Zekeriya. “Hasan Balım Sultan Zaviyesi’nin Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Tarihi”. Turkish Studies Sosyal Bilimler 13/3 (Ocak 2018), 62-80. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13074.
- İbn Battûta, Ebû Abdullah Muhammed Tancî, İbn Battûta Seyahatnâmesi. çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 3. Basım, 2024.
- Koca, Salim. “Diyar-ı Rum”un (Roma Ülkesi/Anadolu) Türkiye Hâline Gelmesinde Türk Kültürünün Rolü”, Eski Ön Asya Uygarlıklarından Günümüze Anadolu’da Türk Varlığı, ed. Zekeriya Türkmen, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1. Basım, 2008.
- Kurt, Selami. “Osmanlı Vakıflarının Kırsal Kesimdeki Sosyo-Kültürel ve İktisadi Hayata Etkisi: Hacı İbrahim Zaviyesi Örneği”. Vakıflar Dergisi 64/2 (Aralık 2025), 163-188. https://doi.org/10.33419/aamd.1195587.
- Mateos, Urfalı. Urfalı Mateos Vekayi-nâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162). çev. Hrant D. Andreasyan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 4. Basım, 2019.
- Tosunoğlu, Ayşe. Tapu Tahrir Defterlerine Göre XVI. Yüzyılda Kastamonu Sancağı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1993.
- Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Turan Neşriyat Yurdu, 1. Basım, 1971.
- Turan, Refik. “Selçuklular Döneminde Kastamonu”. Türk Tarihinde ve Kültüründe Kastamonu. 1-6. Ankara: Ayyıldız Matbaası, 1989.
- Türkay, Cevdet. Başbakanlık Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler. İstanbul: İşaret Yayınları, 1. Basım, 2001.
- Uludağ, Süleyman. “Dede”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/dede.
- Umar, Bilge. Türkiye’deki Tarihsel Adlar. İstanbul: İnkilâp Kitabevi, 1. Basım, 1993.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 8. Basım, 2019.
- Yakupoğlu, Cevdet. “Selçuklular, Beylikler ve Osmanlılar Döneminde Kastamonu Çevresinde Ahiler”, Erdem55 (Aralık 2009), 157-174. https://izlik.org/JA85KM45TP.
- Yakupoğlu, Cevdet. Kuzeybatı Anadolu’nun Sosyo-Ekonomik Tarihi (Kastamonu-Sinop-Çankırı-Bolu) XIII-XV. Yüzyıllar. Ankara: Gazi Kitabevi, 2. Basım, 2023.
- Yakupoğlu, Cevdet-Musalı, Namiq. “Kastamonu Turnalı Camii’nde Candaroğulları ve Osmanlılar Zamanına Ait Yeni Bulunmuş Vakıf Hatim Cüzleri”. Vakıflar Dergisi 54/2 (2020), 201-233. https://doi.org/10.16971/vakiflar.704115.
- Yıldırım, Hayri. Konya Mevlânâ Müzesi Arşiv Belgelerine Göre Kastamonu Mevlevihanesi, Çorum: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
- Yücel, Yaşar. Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. Basım, 1991.
FROM VILLAGE TO TOWN: THE IMPACT OF ZAVIYES ON SETTLEMENT AND THE FORMATION OF TURKISH CULTURE IN THE CASE OF KASTAMONU-AĞLI
Öz
This study examines the roles of dervish lodges (zaviyes) in the settlement process of the Ağlı (historically known as Ağulu) district, which belongs to Kastamonu—one of the first provinces to embrace Turkish identity as a 'frontier province' (uc eyaleti) of the Seljuks. The activities of the zaviye sheikhs in the establishment of Turkish-Islamic civilization and the permanence of settlement policies in the region are evaluated as fundamental dynamics of both social and economic development. In our study, archive sources and field research were utilized to evaluate the data concerning the Espiye Fakih, Sheikh Sheref, Elvan Dede, Gerçeğim Dede, and Sheikh Suleiman zaviyes, which are thought to have been founded or active before the 15th century. It has been determined in our research that these five zaviyes, situated on strategic transportation routes, contributed to the security and prosperity of the region while instilling a Sufi tradition rooted in Khorasan into the local culture. The fact that the settlement units established around these zaviyes have maintained their existence until today proves their decisive role in the history of the region. Furthermore, toponomy and etymology studies were conducted regarding the locations and names of individuals and places. Thus, the necessity of preserving the Turkish cultural heritage shaped in a small region through zaviyes for centuries has been emphasized. This study aims to provide a comprehensive perspective on the settlement history of Ağlı, filling a significant gap in the literature.
Anahtar Kelimeler
Ağlı Turkish Settlement Kastamonu Dervish lodge Place names.
Etik Beyan
This study is being prepared in the Department of History of the Institute of Social Sciences of Kastamonu University, “Turkish Settlement in Kastamonu According to the Names of Places and Persons (XIII-XV. Centuries)" is part of his doctoral thesis titled. The section of the thesis about lodges was supported by the TUBITAK 1002A project numbered 324K644, which was conducted by Tansu GEYIKLIOGLU; We would like to thank TUBITAK for its support to this thesis.
Destekleyen Kurum
TÜBİTAK
Proje Numarası
324K644 numaralı TÜBİTAK 1002A Projesi
Teşekkür
This study was supported by the TÜBİTAK 1002A project numbered 324K644; we would like to thank TÜBİTAK for its support.
Kaynakça
- Arşiv Kaynakları
- BOA, Osmanlı Arşivi. Azdavay Kazası Müslim Nüfus Defteri (NFS.d.). Nr.848. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Evkaf Defterleri (EV.d.). Nr.14539. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Evkaf Defterleri (EV.d.). Nr.16350. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. 438 Numaralı Muhasebe-i Vilayet Anadolu Defteri (937/1530) II. Haz. Ahmet Özkılınç vd. Ankara: Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, 1994. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Kastamonu Sancağı Mufassal Tapu Tahrir Defteri [TT.d.]. Nr. 23m. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Kastamonu Sancağı Mufassal Tapu Tahrir Defteri [TT.d.]. Nr. 456. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Küre-i Nühâs Kazası Müslim Nüfus Defteri (NFS.d.). No.931. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- BOA, Osmanlı Arşivi. Maliye Varidat Kalemi Alınviran Divanı Temettuât Defterleri (ML.VRD.TMT.d). Nr. 3019. https://katalog.devletarsivleri.gov.tr
- Kastamonu Sancağı Vakıf Tahrir Defteri. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Muallim Cevdet Yazmaları, 75, 1a-104b. https://ataturkkitapligi.ibb.gov.tr/
- Kastamonu Vilâyet Sâlnâmesi-1314 (1896). Kastamonu: Kastamonu Vilâyet Matbaası, 1896. https://isamveri.org/
- Konya Mevlânâ Müzesi Arşivi (KMMA). Dosya Nr.49/15. https://kvmgm.ktb.gov.tr/
- T.C. Resmî Gazete. "Yürütme ve İdare Bölümü". Sayı: 20523 (20 Mayıs 1990). https://resmigazete.gov.tr/
- Tetkik Eserler
- Abu Hayyan. Kitab Al-İdrak Li-Lisan Al-Atrak. çev. Ahmet Caferoğlu. İstanbul: Evkaf Matbaası, 1931.
- Ağlı Belediyesi. “İlçemizi Tanıyalım”. (Erişim 16 Ocak 2026), https://www.agli.bel.tr/ilcemizi-taniyalim.
- Behçet, Mehmet. Kastamonu Eski Eserleri. haz. M. S. Cihangir. Kastamonu: Kastamonu Valiliği İl Özel İdaresi Yayınları, 1. Basım, 1998.
- Çifci, Fazıl. Kastamonu Camiler-Türbeler ve Tarihî Eserleri. 2 Cilt. İstanbul: Meteor Yayınevi, 6. Baskı, ts.
- Halaçoğlu, Yusuf. Anadolu’da Aşiretler, Cemaatler, Oymaklar, (1453-1650). Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1. Basım, 2009.
- Işık, Zekeriya. “Hasan Balım Sultan Zaviyesi’nin Sosyo-Ekonomik ve Kültürel Tarihi”. Turkish Studies Sosyal Bilimler 13/3 (Ocak 2018), 62-80. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.13074.
- İbn Battûta, Ebû Abdullah Muhammed Tancî, İbn Battûta Seyahatnâmesi. çev. Ramazan Şeşen. İstanbul: Yeditepe Yayınları, 3. Basım, 2024.
- Koca, Salim. “Diyar-ı Rum”un (Roma Ülkesi/Anadolu) Türkiye Hâline Gelmesinde Türk Kültürünün Rolü”, Eski Ön Asya Uygarlıklarından Günümüze Anadolu’da Türk Varlığı, ed. Zekeriya Türkmen, Ankara: Genelkurmay Basımevi, 1. Basım, 2008.
- Kurt, Selami. “Osmanlı Vakıflarının Kırsal Kesimdeki Sosyo-Kültürel ve İktisadi Hayata Etkisi: Hacı İbrahim Zaviyesi Örneği”. Vakıflar Dergisi 64/2 (Aralık 2025), 163-188. https://doi.org/10.33419/aamd.1195587.
- Mateos, Urfalı. Urfalı Mateos Vekayi-nâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136-1162). çev. Hrant D. Andreasyan. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 4. Basım, 2019.
- Tosunoğlu, Ayşe. Tapu Tahrir Defterlerine Göre XVI. Yüzyılda Kastamonu Sancağı. İstanbul: İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Doktora Tezi, 1993.
- Turan, Osman. Selçuklular Zamanında Türkiye. İstanbul: Turan Neşriyat Yurdu, 1. Basım, 1971.
- Turan, Refik. “Selçuklular Döneminde Kastamonu”. Türk Tarihinde ve Kültüründe Kastamonu. 1-6. Ankara: Ayyıldız Matbaası, 1989.
- Türkay, Cevdet. Başbakanlık Arşiv Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak, Aşiret ve Cemaatler. İstanbul: İşaret Yayınları, 1. Basım, 2001.
- Uludağ, Süleyman. “Dede”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. Erişim 12 Şubat 2026. https://islamansiklopedisi.org.tr/dede.
- Umar, Bilge. Türkiye’deki Tarihsel Adlar. İstanbul: İnkilâp Kitabevi, 1. Basım, 1993.
- Uzunçarşılı, İsmail Hakkı. Anadolu Beylikleri ve Akkoyunlu, Karakoyunlu Devletleri. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 8. Basım, 2019.
- Yakupoğlu, Cevdet. “Selçuklular, Beylikler ve Osmanlılar Döneminde Kastamonu Çevresinde Ahiler”, Erdem55 (Aralık 2009), 157-174. https://izlik.org/JA85KM45TP.
- Yakupoğlu, Cevdet. Kuzeybatı Anadolu’nun Sosyo-Ekonomik Tarihi (Kastamonu-Sinop-Çankırı-Bolu) XIII-XV. Yüzyıllar. Ankara: Gazi Kitabevi, 2. Basım, 2023.
- Yakupoğlu, Cevdet-Musalı, Namiq. “Kastamonu Turnalı Camii’nde Candaroğulları ve Osmanlılar Zamanına Ait Yeni Bulunmuş Vakıf Hatim Cüzleri”. Vakıflar Dergisi 54/2 (2020), 201-233. https://doi.org/10.16971/vakiflar.704115.
- Yıldırım, Hayri. Konya Mevlânâ Müzesi Arşiv Belgelerine Göre Kastamonu Mevlevihanesi, Çorum: Hitit Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, 2020.
- Yücel, Yaşar. Anadolu Beylikleri Hakkında Araştırmalar I. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. Basım, 1991.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | İslam Tarihi ve Medeniyeti, Ortaçağ Kentleri, Selçuklu Tarihi |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Proje Numarası | 324K644 numaralı TÜBİTAK 1002A Projesi |
| Gönderilme Tarihi | 11 Şubat 2026 |
| Kabul Tarihi | 25 Mart 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 26 Mart 2026 |
| DOI | https://doi.org/10.5281/zenodo.19230414 |
| IZ | https://izlik.org/JA37JD57FB |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 1 |
Amaç ve Kapsam
Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, tarih, kültür ve sanat alanlarında bilimsel çalışmaları teşvik etmek, araştırmacılar arasında akademik bir paylaşım ortamı oluşturmak ve disiplinler arası etkileşimi artırmak amacıyla yayımlanan hakemli bir dergidir.
Dergimiz, tarihsel süreç içinde kültürel ve sanatsal gelişmelerin incelenmesini, yeni ve özgün bakış açılarıyla ele alınmasını hedeflemektedir. Bu doğrultuda, tarih, edebiyat, sanat tarihi, folklor, arkeoloji, kültürel miras ve benzeri alanlarda yapılan bilimsel çalışmalara yer vererek akademik bilgi birikimine katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Bilimsel etik ilkelerine bağlı kalarak yayımlanan makaleler aracılığıyla akademik camiaya katkı sağlamak, ulusal ve uluslararası düzeyde bilim insanlarını bir araya getirmek ve tarih, kültür ve sanat alanında nitelikli çalışmaları kamuoyuyla buluşturmak dergimizin öncelikli hedefleri arasındadır.
Dergimiz, tarihsel ve kültürel değerleri bilimsel yöntemlerle ele alarak gelecek nesillere aktarmayı ve bu alanlardaki akademik tartışmalara yön vermeyi amaçlayan çalışmaları desteklemeye devam edecektir.
Tarih Kültür ve Sanat Araştırmaları Dergisi, tarih, kültür, sanat ve edebiyat alanlarında yapılan akademik çalışmalara yer veren hakemli bir dergidir. Dergimiz, disiplinler arası bir yaklaşımla, geçmişten günümüze tarihî olayları, kültürel dinamikleri, sanatsal ve edebî gelişmeleri bilimsel yöntemlerle ele alan özgün araştırmalara odaklanmaktadır.
Dergide aşağıdaki başlıca konulara yer verilmektedir:
Tarih: Siyasi, sosyal, ekonomik ve kültürel tarih çalışmaları, tarih yazımı, Osmanlı ve İslam tarihi, yerel tarih araştırmaları, arşiv belgeleri ve epigrafi çalışmaları.
Kültür: Kültürel miras, halkbilimi, geleneksel ve çağdaş kültürel unsurlar, kültürel etkileşimler, medeniyet tarihine dair çalışmalar.
Sanat: Sanat tarihi, geleneksel ve modern sanat akımları, estetik kuramları, mimarlık, müzik, tiyatro, sinema ve görsel sanatlar üzerine bilimsel araştırmalar.
Edebiyat: Klasik ve modern edebiyat araştırmaları, edebî akımlar, metin incelemeleri, sözlü ve yazılı edebiyat eserleri, edebî eleştiri, edebiyat ve kültür ilişkisi, edebiyat tarihi çalışmaları.
Disiplinler Arası Çalışmalar: Tarih, kültür, sanat ve edebiyat ekseninde sosyoloji, antropoloji, felsefe, arkeoloji, dinler tarihi gibi farklı disiplinlerle ilişkilendirilen araştırmalar.
Dergimiz, bilimsel araştırma makaleleri, derleme yazılar, kitap incelemeleri ve alanıyla ilgili özgün değerlendirmeleri kabul etmektedir. Alanında uzman hakemlerin değerlendirme sürecinden geçen çalışmalar, bilimsel etik ve akademik standartlara uygun olarak yayımlanmaktadır.
Dergimiz, hem ulusal hem de uluslararası araştırmacıların çalışmalarına açık olup, akademik dünyada tarih, kültür, sanat ve edebiyat alanlarına katkı sağlayan özgün eserleri yayımlamayı hedeflemektedir.
Yazım Kuralları
1. Değerli Araştırmacılar ve Okurlar,
Dergimiz,, bilimsel bilginin çok daha hızlı ve etkin bir şekilde paylaşılmasını sağlamak amacıyla Ocak 2026 itibarıyla DergiPark bünyesinde uygulanan "Sürekli Yayın Modeline" geçiş yapmıştır.
Bu model kapsamında; hakem süreci tamamlanan ve yayına kabul edilen çalışmalar, belirli bir sayının tamamlanması beklenmeksizin dergi ana sayfamızda "Güncel Sayı" altında nihai haliyle (sayfa numaraları verilmiş ve DOI atanmış olarak) yayımlanacaktır. Böylece yazarlarımızın çalışmaları bekletilmeden literatüre kazandırılacak ve akademik görünürlükleri artacaktır.
Yıl sonunda ise o yıl içinde yayımlanan tüm makaleler ilgili cilt/sayı altında arşivlenmeye devam edecektir.
Bilim dünyasına ve tüm paydaşlarımıza saygıyla duyurulur.
Lütfen çalışmalarınızı yazım kuralları bölümünde bulunan şablona uygun olarak yükleyiniz.
2. Dergiye gönderilen makaleler, daha önce başka bir yerde yayımlanmamış olmalıdır. Tez veya sempozyum bildirilerinden türetilen çalışmaların bu durumu, makalenin ilk sayfasında dipnot ile belirtilmelidir.
3. Makaleler, DergiPark sistemi üzerinden yüklenmelidir.
4. Çalışmaların, derginin sunduğu Word şablonuna uygun olarak hazırlanması gerekmektedir.
5. Transkripsiyon veya özel yazı tipleri gerektiren durumlarda, makale ile birlikte ilgili font dosyası da sisteme eklenmelidir.
6. Dergide Türkçe ve İngilizce dillerinde makaleler yayımlanabilir.
7. Atıf ve kaynak gösterimi için İsnad Atıf Sistemi 2. Edisyon esas alınmalı ve Zotero vb. atıf yönetim programları kullanılmalıdır.
8. TAKSAD, çift taraflı kör hakemlik sistemini benimsemektedir. Hakemlerin kimlik bilgileri açıklanmaz.
9. Dergiye gönderilen makaleler, öncelikle konunun dergi kapsamına uygun olup olmadığı açısından değerlendirilir. Ardından şekil, dipnot ve kaynakça düzeni kontrol edilerek ön inceleme süreci tamamlanır.
10. Yazarlar, makale içerisinde ad, soyad, kurum bilgisi gibi kişisel bilgileri kesinlikle paylaşmamalıdır. Bu bilgiler, yalnızca Yazar Bilgi Formu aracılığıyla sisteme yüklenmelidir.
11. Makale göndermeden önce, intihal.net üzerinden benzerlik raporu alınmalı ve sisteme eklenmelidir. Makale yükleme sırasında sistem, benzerlik raporu alınması için yönlendirme sağlayacaktır.
12. Hakem Değerlendirme Süreci:
- Ön incelemeden geçen makaleler, iki hakeme gönderilir.
- Her iki hakem de olumlu görüş bildirirse, makale yayımlanma sürecine alınır.
- Her iki hakem de olumsuz görüş bildirirse, makale reddedilir.
- Bir hakem red, diğeri major revizyon verirse, makale yayımlanmaz.
- İki hakem de major revizyon verirse, düzeltmeler tamamlandıktan sonra makale aynı hakemlere yeniden gönderilir ya da editör kararıyla reddedilir.
- Bir hakem red, diğeri kabul veya minor revizyon verirse, makale üçüncü bir hakeme yönlendirilir.
- Bir hakem minor, diğeri major revizyon verirse, düzeltmeler yapıldıktan sonra makale major revizyon veren hakeme tekrar gönderilir.
- Hakem kabul ederse, makale yayımlanır. Red verirse, üçüncü hakemin kararı doğrultusunda yayımlanıp yayımlanmayacağı belirlenir.
Makale şablonunu indirmek için tıklayınız.
Yazar bilgi formunu indirmek için tıklayınız.
Telif hakkı devir formunu indirmek için tıklayınız.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Tarih Kültür ve Sanat Araştırma Dergisi, yayıncı ve editörlerinin bilimsel yayıncılıkta yüksek etik standartlarını korumayı amaçlayan bir platformdur. Bu bağlamda, dergimiz, bilimsel dürüstlük, şeffaflık, ve etik değerlere büyük önem verir. Aşağıda belirtilen etik ilkeler, dergimizin hem iç işleyişinde hem de yazarlık, hakemlik ve editöryal süreçlerde takip ettiği temel prensipleri ortaya koymaktadır. Bu ilkeler, Committee on Publication Ethics (COPE) tarafından yayımlanan rehberler ve politikalar ışığında hazırlanmıştır.
1. Düzeltme, Geri Çekme ve Endişe İfadesi
Editörler, yayınlanan makalede, bulguları, yorumları ve sonuçları etkilemeyen küçük hatalar tespit edilirse düzeltme yayınlamayı düşünebilirler. Ancak, bulguları ve sonuçları geçersiz kılan büyük hatalar veya etik ihlaller söz konusu olduğunda, makale geri çekilebilir. Ayrıca, yazarlar tarafından araştırma veya yayını kötüye kullanma olasılığı ve bulguların güvenilir olmadığına dair kanıtlar varsa ya da olası soruşturmalar geçerli bir şekilde yapılmamışsa, editörler endişe ifadesi yayımlamayı düşünebilirler. Bu süreçlerde COPE yönergeleri dikkate alınır.
2. İntihal Eylem Planı ve Derginin Önlemleri
Dergimiz, fikri mülkiyete saygı gösterir ve yazarlarının özgün çalışmalarını teşvik eder. İntihal içeren yazılar, derginin kalite, araştırma ve yenilik standartlarına aykırıdır. Yazarların etik standartlara uymaları ve intihalden kaçınmaları beklenmektedir. Gönderilen veya yayımlanan bir yazıda intihal şüphesi durumunda, çalışmanın derginin Etik Editörü tarafından incelenmesi sağlanır. İntihal tespit edilen makalelere karşı dergi, aşağıdaki önlemleri alacaktır:
Yazarın bağlı olduğu üniversite ile iletişime geçilerek işlem yapılması talep edilecektir.
İntihal içeren makale, web sitesinden kaldırılacak ve başlığına "İntihal Edilmiş Makale" ibaresi eklenecektir.
Yazar hesabı devre dışı bırakılacak ve yazarın gelecekteki gönderileri üç yıl süreyle reddedilecektir.
Makale gönderimi sırasında, intihal tespiti için Turnitin yazılımı kullanılmaktadır. İntihal oranı, dipnotlar ve kaynakça hariç %25’den fazla olmamalıdır.
3. Etik Kurul Onayı Gerektiren Çalışmalar
Dergimize gönderilen çalışmalarda, etik kurul onayı gerektiren araştırmalar için onay belgesinin sunulması zorunludur. Etik kurul izni gerektiren araştırmalarda, onay bilgisi makalenin ilk sayfasında ve yöntem bölümünde belirtilmelidir. Ayrıca, bilgilendirilmiş gönüllü onam formunun alınmış olması gerektiği vurgulanmalıdır.
4. Yayın Politikası
Tarih Kültür ve Sanat Araştırma Dergisi, yayımlanmak üzere gönderilen makaleleri önce editoryal bir ön incelemeden geçirir. Makaleler, derginin yayın politikası ve yazım ilkelerine uygunluk açısından değerlendirilir. Ardından, intihal taramasına tabi tutulur. Bu aşamaları başarıyla geçtikten sonra, makaleler çift taraflı kör hakemlik değerlendirmesi sürecine alınır.
Yazarlık, Hakemlik ve Editöryal Sorumluluklar
Yazarlık: Tüm yazarlar, çalışmaya önemli bir katkı yapmalıdır. Kaynakça eksiksiz olmalı, intihal ve sahte verilerden kaçınılmalıdır. Yazarlar, araştırmanın doğru ve özgün olduğuna dair beyan vermelidir. Ayrıca, tüm yazarlar makaleyi geri çekmeyi ve hataların düzeltilmesini sağlamak zorundadır.
Hakemlik: Hakemler, değerlendirme süreçlerinde tarafsızlıkla hareket etmeli, çıkar çatışmasından kaçınmalıdır. Hakemler, yayımlanmamış ancak önemli bulgulara sahip kaynakları belirtmeli ve değerlendirdikleri makalelerin gizliliğini korumalıdır.
Editöryal Sorumluluklar: Editörler, makale kabulü veya reddi kararlarında tam yetkiye sahiptir ve kabul edilen makalelerle ilgili çıkar çatışması yaşamamalıdır. Ayrıca, makale hataları durumunda düzeltme veya geri çekilme süreçlerini yönetirler.
5. Kör Hakemlik Değerlendirme Süreci
Dergimize gönderilen araştırma makaleleri, iki bağımsız hakem tarafından değerlendirilir. Kitap incelemesi, vaka takdimi ve çeviri türü makaleler tek hakeme gönderilir. Makaleler, intihal kontrolü için Turnitin yazılımı ile taranır. İntihal oranı %25’in üzerinde olan makaleler reddedilir.
6. Şikayet ve İhbarlar
Okuyucular, yayımlanan bir makalede önemli bir hata veya yanlışlık fark ettiklerinde veya etik ihlalleri (intihal, yinelenen yayınlar vb.) ile ilgili şikayette bulunmak istediklerinde, taksadkarabuk@gmail.com adresine e-posta göndererek şikayetlerini bildirebilirler. Şikayetler, derginin gelişimi için fırsat sağlayacaktır ve dergi, geri dönüşlerde hızlı ve yapıcı olmayı amaçlamaktadır.
Sonuç
Tarih Kültür ve Sanat Araştırma Dergisi, yayıncılık etiğine saygı duyarak, bilimsel toplulukların güvenini kazanmayı ve bu güveni her aşamada korumayı hedeflemektedir. Bu yayın etiği beyanı, dergimizin etik standartları doğrultusunda bilimsel şeffaflık, dürüstlük ve sorumluluk anlayışına dayanmaktadır.
Ücret Politikası
Dizinler
Diğer Dizinler
Dergi Kurulları
Baş editör
Editör Yardımcıları
Alan Editörleri
Teknik Editör
Yayın Kurulu
Нигорахон Култашева — доктор философии по искусствоведению (PhD), доцент Национального института художеств и дизайна имени Камолиддина Бехзода в Ташкенте, Узбекистан.
Имеет 15-летний опыт профессиональной преподавательской деятельности в качестве лектора и активного исследователя в области истории искусств, истории изобразительного искусства, современной живописи. Имеет четыре учебника по истории искусств. Участвовала в качестве исполнителя в ряде грантов, проектов в области искусствознания. Принимает участие в отечественных и международных научно-практических конференциях, семинарах со своими научными статьями. Защитил кандидатскую диссертацию по истории искусств в области теории и истории искусства. По теме диссертации опубликована монография.
1982 yılında Kırşehir’de doğdu. Kırıkkale Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü’nden 2005 yılında mezun oldu. Bir süre Osmanlıca Uzmanı olarak arşiv dairesinde görev aldıktan sonra 2009 yılı içerisinde öğretmen olarak Millî Eğitim Bakanlığı’na atandı. 2012 yılında Kırıkkale Üniversitesi, Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı’ndan “Vâlâ Nurettin Vâ-Nû’nun Hayatı, Sanatı ve Eserleri” adlı çalışmasıyla mezun oldu. 2014 yılında Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi, Yeni Türk Edebiyatı Anabilim Dalı’nda başladığı doktora öğrenimini “Servet-i Fünûn Şiiri Üzerine Göstergebilimsel Bir İnceleme: Tevfik Fikret’in Şiir Evreninde Anlamsal Yapılar” adlı teziyle 2018 yılında tamamladı. Doçentlik takdim kitabı 2021 yılında Hece Yayınları’ndan Üstat Ekrem adıyla yayımlandı. Yayımlanmış çeşitli kitapları ve bilimsel makaleleri bulunan Selçuk Atay, hâlen Karabük Üniversitesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölümünde görev yapmakta ve Yeni Türk Edebiyatı alanında akademik faaliyetlerini sürdürmektedir.
İzmir doğumlu Cenk Berkant, lisans eğitimini Ege Üniversitesi Sanat Tarihi Bölümü’nde almıştır. Yüksek lisans eğitimini aynı üniversitenin Sosyal Bilimler Enstitüsü, Batı Sanatı ve Çağdaş Sanat Anabilim Dalı’nda “Mimar Raymond Péré’nin İzmir’deki Eserleri” konulu teziyle tamamlamıştır. Doktora derecesini, İtalya Padova Üniversitesi’nde gerçekleştirdiği “L'Impero Ottomano e l'Italia, le relazioni in architettura: Il caso di Smirne” (Türk-İtalyan Mimarlık İlişkilerinde İzmir Örneği) başlıklı teziyle 2011 yılında almıştır. Ardından, Roma Tor Vergata Üniversitesi, Mimarlık Tarihi Kürsüsü’nde post-doktora çalışmasını 2012 yılında tamamlamıştır. Yurda döndükten sonra, 2013 yılında Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü’nde göreve başlamış ve burada 2022 yılında Doçent unvanını almıştır. Tübitak Bilim İnsanı Destekleme Programı tarafından finanse edilen Tanzimat reformlarından 1950’lere İtalyan Güzel Sanatlar Akademilerinde sanat ve mimarlık eğitimi almış Osmanlı ve Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı öğrenciler başlıklı bir yıllık araştırma projesini 13 Ekim 2024’te başarıyla tamamlayıp üniversitesindeki görevine dönmüştür. Doç. Dr. Cenk Berkant’ın araştırma alanları Türk-İtalyan Sanat ve Mimarlık İlişkileri ile Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyet Dönemi Sanatı ve Mimarlığı’dır.
Prof. Dr. Emin ŞIHALİYEV 1975 yılında Azerbaycan’a bağlı Nahçıvan’da doğdu. 1998 yılında Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nden mezun oldu. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’nde 2000 yılında yüksek lisansını, 2004 yılında doktorasını tamamladı. 2004-2023 yılları arasında Azerbaycan Milli Bilimler Akademisi Nahçıvan Şubesi’nde Kafkasya tarihi masası başkanı olarak görev yaptı. Nahçıvan Devlet Üniversitesi Uluslararası İlişkiler ve Hukuk Fakültesi Uluslararası İlişkiler bölümünde öğretim üyesi olarak çalışmaktadır. 2012 yılında doçent, 2021 yılında profesör oldu. Görev sırasında Türkiye, İran, Rusya ve Almanya’da düzenlenen çok sayıda konferans ve sempozyumlara katıldı, İngiltere’nin Ulusal Arşivlerinde (Londra) bilimsel araştırmalar yaptı. 11 kitabı bulunmaktadır. Ermeni meselesi, Büyük Güçlerin jeopolitik çıkarları, medeniyetler çatışması, Karabağ sorunu, Jeopolitik çıkarların ve medeniyetlerin çatışması bağlamında Ermenistan-Azerbaycan savaşı, Yeni Dünya Düzeni, Güney Kafkasya’da jeopolitik rekabet ve s. ilişkin çeşitli konular üzerine yazdığı 200’ü aşkın makalesi Azerbaycan ve Türkiye Türkçesinde, ayrıca Rusça ve İngilizce olarak yayınlanmıştır.
Karabük Üniversitesi Tarih, Kültür, Sanat Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi
https://tarihkultur.karabuk.edu.tr/index.aspx