The Rise Of The Turkmens In Anatolıa After The Battle Of Manzikert

Yıl 2025, Cilt: 13 Sayı: 2, 67 - 85, 31.12.2025

Galip Bingöl , Zuhal Bingöl

Öz

The Battle of Manzikert in 1071 was not merely a military confrontation betwen the Byzantine and Seljuk forces; it marked the beginning of profound transformation inthe demographic, political and economic structure of Anatolia. The internal conflicts and repeated military failures of the Byzantine Empire led to a significant loss of control over region, creating an opportunity for he Türkmens to expand their influence, the Türkmens consolidated their power not only through military victories but also by employing strategic economic practies, such as ransoming captured prisoner, which provided both material gain and a strategic advantage. Additionaly, Türkmens leaders leveraged Byzantine political instability to strengthen their own political authority, transition to a settled lifestyle and integrate into the economic and social fabric of Anatolia. This process contributed to majör demographic changes, shift in settlement patterns and the shapping of local governance structures. With the establishment of the Sultanatte of Rum, Byzantine dominance in Anatolia came to an end securing the permanent settlement of the Türkmens. The aim of this study is to examine the post Manzigert Türkmen movements not merely as a military event, but within the broader context of economic strategies, social transformations and political consolidation, therby providing a comprehensive understanding of the structurual changes in Anatolia and the foundations that facilitated the establishment of the Sultanatte of Rum.

Anahtar Kelimeler

Battle of Manzikert , Turkmen Raids , Byzantine Empire , Turkification of Anatolia , Seljuk Sultanate of Rum.

Malazgirt Savaşı’ndan Sonra Türkmenlerin Anadolu’daki Yükselişi

Öz

1071 Malazgirt Savaşı sadece Bizans ile Selçuklu güçleri arasındaki bir çatışma olmanın ötesinde, Anadolu’nun demografik, siyasi ve ekonomik yapısında köklü değişimlerin başlamasına zemin hazırlamıştır. Bizans İmparatorluğu’nun iç çekişmeler ve art arda gelen askeri başarısızlıkları, Anadolu’nun büyük ölçüde kontrolünü kaybetmesine ve Türkmenlerin bölgeye nüfuz etmesine fırsat vermiştir. Türkmenler, yalnızca savaşlardaki zaferleriyle değil, esir aldıkları kişilerin fidye karşılığında serbest bırakmak gibi stratejik ekonomik uygulamalarla güçlerini pekiştirmiş ve bölgedeki dengelerde avantaj sağlamıştır. Aynı zamanda Türkmen beyleri, Bizans’taki siyasi karışıklıkları fırsat bilerek kendi siyasi nüfuzlarını genişletmiş, yerleşik hayata geçiş ve ticari ilişkiler yoluyla ekonomik ve toplumsal yapıya entegre olmuşlardır. Bu süreç, Anadolu’nun demografik yapısında önemli dönüşümlere, yerleşim modellerinin değişmesine ve yerel yönetim biçimlerinin şekillenmesine katkıda bulunmuştur. Türkiye Selçuklu Devleti’nin kuruluşu ile birlikte Bizans’ın Anadolu’daki hâkimiyeti sona ermiş, Türkmenlerin bölgedeki kalıcı varlığı güvence altına alınmıştır. Bu çalışmanın amacı Malazgirt Savaşı sonrasında Anadolu’da yaşanan Türkmen hareketlerini yanlızca askeri bir olay olarak değil; ekonomik stratejiler, toplumsal dönüşümler ve siyasi nüfuz kazanımları bağlamında ele alarak, bu süreçte Anadolu’nun yapısal değişimlerini ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin kuruluşuna giden zemini kapsamlı bir biçimde ortaya koymaktır.

Anahtar Kelimeler

Malazgirt Savaşı , Türkmen Akınları , Bizans İmparatorluğu , Anadolu’nun Türkleşmesi , Türkiye Selçuklu Devleti.

Etik Beyan

ETİK BEYAN GEREKTİRMEMEKTEDİR.

Destekleyen Kurum

TÜBİTAK 2219

Teşekkür

Bu makale, Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu’nun (TÜBİTAK) değerli katkılarıyla desteklenmiştir. Bilimsel çalışmalara sundukları sürekli destek ve teşvik için TÜBİTAK’a teşekkür ederim.

Kaynakça

• Attaleiates, M. (2008). Tarih (B. Umar, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Attaleiates, M. (2012). The history (A. Kaldellis & D. Krallis, Trans.). London: Harvard University Press.
• Ayönü, Y. (2014). Selçuklular ve Bizans. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınevi.
• Bingöl, G., & Çopur, H. (2025). Batı Anadolu’da Güç Dengesi: Türkiye Selçuklu Devleti ile İznik Rum Devleti Arasındaki İlişkiler. Takvim-i Vekayi, 13(1), 1-12.
• Bingöl, G. (2025). Anadolu’da Güç Dengeleri: Selçuklu-İlhanlı Rekabetinde Türkmenlerin Rolü. Bulanık MYO Sosyal Bilimler Dergisi, 3(1), 34-45.
• Bingöl, G., & Aslan, Ö. (2025). XIII. Yüzyılda Anadolu’da Türkmen Direnişi: Denizli ve Çevresindeki İsyanlar. Çekmece Sosyal Bilimler Dergisi, 13(26), 58-69.
• Bingöl, G. (2023). Moğol hâkimiyeti altındaki Anadoluda çıkan isyanlar (1243-1335). Süleyman Demirel Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
• Beihammer, A. D. (2022). Bizans ve Müslüman Türk Anadolu’nun doğuşu (1040-1130) (T. Özbek, Çev.). Ankara: Koyu Siyah Yayınları.
• Bryennios, N. (2008). Tarihin özü (B. Umar, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
• Cahen, C. (2014). Osmanlılardan önce Anadolu (E. Üyepazarcı, Çev.). İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
• Cahen, C. (2021). Türklerin Anadolu’ya ilk girişi (Y. Yücel & B. Yediyıldız, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Chrysostomides, J. (2009). (n.d.). The Byzantine Empire from the eleventh to the fifteenth century. In K. Fleet (Ed.), CHT (Vol. I, pp. 6-50).
• Dostourtan, A. E. (Trans.). (1993). Armenia and the Crusades: Tenth to Twelfth Centuries: The Chronicle of Matthew of Edessa. London: Armenian Heritage Press.
• Eskikurt, A. (2003). Anadolu medeniyetleri ve coğrafya (Yayımlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Güneş, C. (2021). Thema sistemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• İbnü’l-Cevzî, S. (2011). Mir'âtü'z-Zamân fî Târîhi'l-Âyân (A. Sevim, Çev.). Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• İnalcık, H. (2010). Kuruluş devri Osmanlı sultanları. İstanbul: İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) Yayınları.
• Kafesoğlu, İ. (2014). Sultan Melikşâh devrinde Büyük Selçuklu İmparatorluğu. İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Keçiş, M. (2016). Sakarya boyunda Bizans-Türk mücadelesinde önemli bir geçit Malagina. Uluslararası Kara Mürsel Alp ve Kocaeli Tarihi Sempozyumu (C. I, pp. 73-82). Kocaeli.
• Kesik, M. (2021). Selçukluların muhteşem sultanı Melikşâh. İstanbul: Yeditepe Yayınevi.
• Komnena, A. (2021). Alexiad (B. Umar, Çev.). İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
• Köymen, M. A. (2011). Büyük Selçuklu İmparatorluğu: Alp Arslan ve Zamanı (Cilt 3). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Mateos, U. (2000). Urfalı Mateos Vekayi Nâmesi (952–1136) ve Papaz Grigor’un Zeyli (1136–1162) (H. D. Andreasyan, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Matthew of Edessa. (1993). Armenia and the Crusades: Tenth to Twelfth Centuries: The Chronicle of Matthew of Edessa (A. E. Dostourian, Trans.). London: Armenian Heritage Press.
• Michael the Great. (2019). The chronicle of Michael the Great (The Edessa-Aleppo Syriac Codex) (A. Harrak, Ed. & Trans.). New Jersey: Gorgias Press.
• Mikhail, S. (1944). Vekāyiname: 1042-1195 (H. D. Andreasyan, Çev.). (Cilt VI).
• Ostrogorsky, G. (2015). Bizans devleti tarihi (F. Işıltan, Çev.). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Piyadeoğlu, C. (2022). Sultan Alp Arslan. İstanbul: Kronik Kitap.
• Psellos, M. (2014). Khronographia (I. Demirkent, Çev.; Notlar ve Açıklamalarla). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Sathas, C. (1894). Bibliotheca Graeca (Vol. VII). Paris: Société d'Édition "Les Belles Lettres.
• Sempad. (1946). Başkumandan Simbat Vekayinâmesi: 951-1334 (H. D. Andreasyan, Çev.). Yayımlanmamış tercüme, Türk Tarih Kurumu Kütüphanesi.
• Sevim, A. (2020). Anadolu’nun fethi: Selçuklular dönemi. Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Sevim, A., & Merçil, E. (1995). Selçuklu devletleri tarihi: siyaset, teşkilât ve kültür. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Skylitzes, J. (2010). A synopsis of Byzantine history 811–1057 (J. Wortley, Trans.). Cambridge: Cambridge University Press.
• Roussel de Bailleul. (1991). A. P. Khazdan (Ed.), The Oxford Dictionary of Byzantium (Vol. III). Oxford: Oxford University Press.
• Turan, O. (2005). Selçuklular zamanında Türkiye. İstanbul: Turan Neşriyat.
• Turan, O. (2009). Selçuklular tarihi ve Türk-İslâm medeniyeti. İstanbul: Ötüken Yayınları.
• Turan, O. (2021). I. Kılıçarslan. Prof. Dr. Osman Turan Makaleleri (c. II, ss. 41-52). İstanbul: Ötüken Neşriyat.
• Vasiliev, A. A. (1943). Bizans İmparatorluğu tarihi (A. M. Mansel, Çev.) (Cilt 1). Ankara: Ankara Maarif Matbası.
• Vrynois, Jr. S., (2021) Anadolu’da Göçebeleşme ve İslamlaşma = Nomadization and Islamization in Asia Mior, çeviren Serhat Altınkaynak, Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi, sayı:15, s.329-370.
• Yinanç, M. H. (2013). Türkiye tarihi: Selçuklular devri (Cilt 1). Ankara: Türk Tarih Kurumu.
• Zonaras, I. (2008). Tarihlerin özeti (B. Umar, Çev.). İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları.