Tarihî Diziler: Manipülasyon, İdeoloji ve Toplumsal Hafıza Üzerindeki Etkileri

Öz

Son yıllarda televizyon ve dijital mecraların artan popülaritesiyle, tarihî diziler yalnızca eğlence olmanın ötesine geçerek, toplumsal belleğin şekillendirilmesinde ve spesifik ideolojik gündemlerin yayılmasında güçlü araçlara dönüşmüştür. Bu görsel anlatılar, bir toplumun geçmişle kurduğu ilişkiyi, tarihsel olayları ve figürleri kasıtlı olarak ideolojik bir mercekten dramatize ederek derinden etkilemektedir. Bu çalışma, Türkiye'de yaygın izleyici kitlesine sahip Diriliş: Ertuğrul, Payitaht: Abdülhamid ve Kuruluş Osman gibi tarihî dizilere odaklanarak, onların narratif stratejilerini, karakter temsillerini ve ideolojik alt yapılarını analiz etmektedir. Araştırmamızın temel önermesi, izleyicilerde güçlü eleştirel medya okuryazarlığı eksikliği olduğunda, bu serilerin kasıtlı çarpıtmalarla tarihî gerçekliği basitleştirilmiş, romantize edilmiş ve sıklıkla Neo-Osmanlıcılık gibi modern siyasi söylemlere hizmet eden bir algıya dönüştürmesidir. Niteliksel eleştirel içerik analizi metodolojisi kullanılarak, dizilerdeki kasıtlı dramatizasyon, anakronik unsurların yerleştirilmesi ve kahraman-hain ikili karşıtlığının basitleştirilmesi gibi anlatı kararları sistematik olarak incelenmiştir. Bulgular, bu tarihî dramaların kesin tarihsel doğruluk yerine dramatik çekiciliği ve duygusal yankıyı önceliklendirdiğini açıkça göstermektedir. Örneğin, Kayı aşiretinin tarihî statüsünün abartılarak onlara küresel bir imparatorluk kurma misyonu atfedilmesi, mevcut milliyetçi duygularla örtüşen bir ulusal kader hissi yaratmaya hizmet etmektedir. Özellikle Payitaht: Abdülhamid’in Sultan II. Abdülhamid’i antiemperyalist bir kurtarıcı olarak gösteren son derece olumlu portresi, güncel politik retoriği meşrulaştırma amacını taşımaktadır. Sonuç olarak, tarihî TV dizileri geçmişin tarafsız kayıtları değil, onun ideolojik yeniden inşasında aktif rol oynayan metinlerdir. Bu yapımların ticari çıkarlar ve ideoloji baskısı altında tarihsel çarpıtmalar yarattığı tespit edilmiş, bu durumun sadeleştirilmiş, tek boyutlu bir tarih bilincine katkıda bulunduğu belirlenmiştir. Akademik camianın ve halkın, tarihsel dokümantasyon ile kurgusal eğlence arasındaki kritik farkı sürekli olarak gözetmesi, tarihsel doğruluğun ve eleştirel düşüncenin korunması için hayati önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Tarihî diziler
• ideoloji
• manipülasyon
• toplumsal hafıza
• tarihsel temsil
• Neo-Osmanlıcılık.

Historical Tv Series: Manipulation, Ideology, and Their Impact on Social Memory

Öz

With the rising popularity of television and digital media, historical TV series have become powerful tools in shaping collective memory and propagating specific ideological agendas, moving beyond mere entertainment. These visual narratives profoundly affect society's relationship with its past by deliberately dramatizing historical events and figures through an ideological lens. This study focuses on prominent Turkish historical series-Diriliş: Ertuğrul, Payitaht: Abdülhamid, and Kuruluş Osman-which command a large viewership in Turkey, and analyzes their narrative strategies and underlying ideological structures. Our central premise is that in the absence of strong critical media literacy, these serials, through intentional distortions, transform historical reality into a simplified, romanticized perception that often serves modern political discourses like Neo-Ottomanism. Using qualitative critical content analysis, narrative decisions such as deliberate dramatization, the insertion of anachronistic elements, and the simplification of the hero-villain dichotomy are systematically examined. The findings clearly indicate that these historical dramas prioritize dramatic appeal and emotional resonance over strict historical accuracy. For example, exaggerating the historical stature of the Kayı tribe and preordaining them to establish a global empire serves to create a sense of national destiny aligning with current nationalistic sentiments. In particular, Payitaht: Abdülhamid's highly favorable portrayal of Sultan Abdülhamid II as an anti-imperialist savior aims to legitimize contemporary political rhetoric. Consequently, historical TV series are not impartial records of the past but are active texts engaged in its ideological reconstruction. This study finds that pressures from commercial interests and ideology frequently result in historical distortions, contributing to a simplified, one-dimensional historical consciousness. Continuous vigilance and critical scrutiny by the academic community and the public are essential for preserving historical accuracy and critical thinking against fictional entertainment.

Anahtar Kelimeler

• Historical series
• ideology
• manipulation
• social memory
• historical representation
• Neo-Osmanism.

Kaynakça

1. Akşam. (2022). Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemini anlatan dizilerdeki yanlış temsiller. Akşam Gazetesi.
2. Aydın, H. (2020). Tarih dizileri ve siyasal ideoloji: Osmanlı’nın popüler kültür temsilleri. Z. Çizmeci (Ed.), Popüler kültür ve iletişim (ss. 95–115). İletişim Yayınları.
3. Aydın, S. (2020, 9 Ekim). Taammüden Anakronizm: Dizilerde Tarihin Politik Kullanımları. skopdergi (Sayı 17).
4. BBC News. (2020). The Crown: Oliver Dowden says Netflix should add fiction disclaimer. Erişim adresi: www.bbc.com/news
5. Güler, A. (2021). Ertuğrul Gazi ve Osmanlı kuruluşu: Tarihsel gerçeklik ve dizilerdeki farklar. Türk Tarih Dergisi, 34(2), 45–67.
6. Halbwachs, M. (2017). Kolektif hafıza (B. Barış, Çev.). Heretik Yayınları.
7. Hoskins, A. (2001). New Memory: Mediating History. The Historical Journal of Film, Radio and and Television, 21(4), 333–346.
8. Kaş, S., & Özmenli, M. (2023). Tarihi dizilerin sosyal bilgiler derslerindeki kültürel kavramların pekiştirilmesine etkisinin değerlendirilmesi. International Academic Social Resources Journal, 8(48), 2615–2625.

9. Smithsonian Magazine. (2015). How Historically Accurate Is The History Channel's 'Vikings'? Erişim adresi: www.smithsonianmag.com
10. T24. (t.y.). Payitaht: Abdülhamid dizisinin eleştirisi. Erişim adresi: www.t24.com.tr (Erişim tarihi: 10 Kasım 2025)
11. Turan, E. (2012). The Princess and the Paşa: The Royal Wedding in the Ottoman Court. Journal of Ottoman Studies, (39), 45–67.
12. Tuncer, R. Z. (2024). Türk dizilerinde toplumsal bellek inşası: Lisansüstü tezler üzerine bir inceleme. TRT Akademi, 9(22), 780–809.