Tanzimat, Islahat, and the Ottoman Parliament through the Eyes of a Bosnian Scholar: On Bosnevî Hilmi’s Risāla fī al-Siyāsa
Öz
Risāla fi's-Siyāsa is a text containing the testimony and critiques of a Bosnian scholar who received his initial education in Islamic sciences in Istanbul, then went to Medina to study tafsir and hadith, and upon returning to Istanbul in his thirties as a teacher, organized various lectures and discussion circles. The author, Bosnevî Hilmi Baba Taşlıcevî, wrote the Risāla in the context of the debate in the Meclis-i Meb’ûsân (Ottoman Parliament) on whether to admit non-Muslims. In this context, he argued that non-Muslims should not be allowed in any position related to administration and judiciary, and he attempted to substantiate this judgment by referring to Islamic legal evidence. Bosnevî did not limit his criticism to the aforementioned incident, but extended it to the entirety of Ottoman modernization; in this context, he directed harsh criticism at the Tanzimat, the Islahat, which he referred to as “Müsavat” (Equality), and the Constitutional Monarchy policies. Bosnevî Hilmi Baba, who appears to have been a Sufi scholar, completed his Risāla shortly before the proclamation of the Constitution, on 3 Sha'ban 1293/August 24, 1876. This article presents Bosnevî Hilmi's biography and analyzes his Risāla.
Anahtar Kelimeler
Tanzimat Islahat Musavat Bosnia Ottoman Parliament (Meclis-i Mebusan) Kanun-i Esasi (The Ottoman Constitution of 1876) Bosnevi Hilmi Baba
Teşekkür
I am deeply grateful to Prof. Dr. Özgür Kavak for his encouragement and valuable guidance throughout the preparation of this article.
Kaynakça
- Ahmed Cevdet Paşa. Tezâkir. yay. haz. Prof. Cavid Baysun, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1953.
- Ak, Emine. “Tanzimat’ın Bosna Hersek’te Uygulanması ve Neticeleri (1839-1875)” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2010.
- Akyıldız, Ali. “Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 28, s. 250-251. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
- Aydın, Mehmet Âkif. “Batılılaşma (Hukuk),” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 5, s. 162-167. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
- Baktıaya, Adil. “19. Yüzyıl Suriyesinde Hristiyan-Müslüman İlişkilerinde Değişim 1860 Şam Olayları,” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 2008, c. 53, sy. 2, s. 23-44.
- Bosnevî, Hilmi Baba b. Hüseyin Taşlıcevî. Mecâlisü’l-Bosnevî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 00517.
- Bosnevî, Hilmi Baba b. Hüseyin Taşlıcevî. Risâle fi’l-hicre ve’l-muhâcirîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 00421.
- Bosnevî, Hilmi Baba b. Hüseyin Taşlıcevî. Tefsîru Sûreti’d-Duhâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 00137.
- Dinç, Emine Nurefşan. “Hilmi b. Hüseyin Bosnevî’nin Tanzimât’a ve Meclis-i Meb’ûsân’da Gayr-i Müslim Temsiline Dair Risalesi,” Balkanlar ve İslâm -Balkanlı Âlimler, Mütefekkirler ve Eserleri- III. Editörler: Abdullah Taha İmamoğlu vd. 1. Baskı. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2020.
- Erünsal, İsmail E. “24 Nisan 1326 (7 Mayıs 1910) Tarihli Rapora Göre XX. Asrın Başlarında Medine Kütüphaneleri,” Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 2021, c. 24, sy. 47, s. 175-195.
- Geçer, Genç Osman. “Azapzâde (Azabagic) Mehmet Tevfik’in ‘Hicret Hakkında Risale’ Adlı Türkçe Eseri Üzerine Bir Değerlendirme,” Türkbilig: Türkoloji Araştırmaları, 2010, sy. 20, s. 216-225.
- Gölen, Zafer. Tanzimat Dönemi Bosna İsyanları (1839-1878), 1. baskı. Ankara: Alter Yayıncılık, 2009.
- Gölen, Zafer. Tanzîmât Döneminde Bosna Hersek. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2010.
- Gülşen, Ekrem. “Hilmi Baba b. Hüseyin Bosnevî’nin Hicret Risâlesi Üzerine Bir Değerlendirme,” PESA International Journal of Studies (PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi), 2018, c. IV, sy. 1, s. 30-45.
- Hanioğlu, M. Şükrü. “Meşrutiyet,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 29, s. 388-393. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
- Kara, İsmail. İslâmcıların Siyasî Görüşleri-2 Hürriyet Müsavat Uhuvvet, 1. baskı. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019.
- Karpat, Kemal H. İslâm’ın Siyasallaşması: Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Kimlik, Devlet, İnanç ve Cemaatin Yeniden Yapılandırılması, çev. Şiar Yalçın, 4. baskı. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2005.
- Kenanoğlu, M. Macit. “Nizâmiye Mahkemeleri,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 33, s. 185-188. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
- Kiel, Machiel. “Taşlıca,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. EK-2, s. 580-582. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
- Laviç, Osman. “Mehmed Tevfik Azapagiç,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 28, s. 536. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
- Oktay, Cemil. “Hum” Zamirinin Serencamı, 1. baskı. İstanbul: Bağlam Yayınları, 1991.
- Özcan, Tahsin. “Seyfeddin İsmâil Efendi,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 37, s. 32-33. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
- Seyitdanlıoğlu, Mehmet. “Divan-ı Hümayun’dan Meclis-i Meb’usan’a Osmanlı İmparatorluğu’nda Yasama,” Tanzimat - Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, 5. baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
- Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî, ed. Nuri Akbayar. Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
- Yılmaz, Okan Kadir (ed.). İSAM Tahkikli Neşir Kılavuzu, 4. baskı. İstanbul: İSAM Yayınları, 2023.
Bosnalı Bir Âlimin Gözünden Tanzimat, Islahat ve Meclis-i Meb‘ûsan: Bosnevî Hilmi ve Risâle fi’s-siyâse’si Üzerine
Öz
Risâle fi’s-siyâse İslâmî ilimlere dair ilk eğitimini İstanbul’da almış, ardından Medine’ye giderek tefsir ve hadis ilimlerini tahsil etmiş, otuzlu yaşlarında bir hoca olarak döndüğü İstanbul’da muhtelif ders ve sohbet halkaları tertip etmiş Bosnalı bir âlimin, sözü edilen döneme yönelik şahitliğini ve tenkitlerini içeren bir metindir. Müellif Bosnevî Hilmi Baba Taşlıcavî Risâle’yi Meclis-i Meb’ûsân’a gayrimüslimlerin alınıp alınmaması tartışması bağlamında kaleme almış; bu bağlamda gayrimüslimlerin yönetim ve yargıya taalluk eden hiçbir yerde bulundurulmamaları gerektiğini savunmuş, bu yargısını şer‘î delillere başvurarak temellendirmeye çalışmıştır. Bosnevî tenkitlerini mezkûr hadise ile sınırlı tutmayarak Osmanlı modernleşmesinin bütününe teşmil etmiş; bu kapsamda Tanzimat, “Müsavat” diye andığı Islahat ve Meşrutiyet politikalarına sert eleştiriler yöneltmiştir. Sûfî-meşreb bir âlim olduğu anlaşılan Bosnevî Hilmi Baba Risâle’yi, Kanûn-i Esâsî’nin ilanından kısa süre evvel, 3 Şaban 1293/24 Ağustos 1876’da tamamlamıştır. Bu makalede, Bosnevî Hilmi’nin biyografisi sunulmakta ve Risâle fi’s-siyâse adlı eseri tahlil etmektedir.
Anahtar Kelimeler
Tanzimat Islahat Müsavat Bosna Meclis-i Meb‘ûsân Kanûn-i Esâsî Bosnevî Hilmi Baba
Teşekkür
Bu makalenin vücuda gelmesindeki teşvikleri ve kıymetli yönlendirmeleri için Prof. Dr. Özgür Kavak’a müteşekkirim.
Kaynakça
- Ahmed Cevdet Paşa. Tezâkir. yay. haz. Prof. Cavid Baysun, Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1953.
- Ak, Emine. “Tanzimat’ın Bosna Hersek’te Uygulanması ve Neticeleri (1839-1875)” Doktora tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2010.
- Akyıldız, Ali. “Meclis-i Vâlâ-yı Ahkâm-ı Adliyye,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 28, s. 250-251. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
- Aydın, Mehmet Âkif. “Batılılaşma (Hukuk),” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 5, s. 162-167. İstanbul: TDV Yayınları, 1992.
- Baktıaya, Adil. “19. Yüzyıl Suriyesinde Hristiyan-Müslüman İlişkilerinde Değişim 1860 Şam Olayları,” İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi Mecmuası, 2008, c. 53, sy. 2, s. 23-44.
- Bosnevî, Hilmi Baba b. Hüseyin Taşlıcevî. Mecâlisü’l-Bosnevî. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 00517.
- Bosnevî, Hilmi Baba b. Hüseyin Taşlıcevî. Risâle fi’l-hicre ve’l-muhâcirîn. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 00421.
- Bosnevî, Hilmi Baba b. Hüseyin Taşlıcevî. Tefsîru Sûreti’d-Duhâ. İstanbul: Süleymaniye Kütüphanesi, İbrahim Efendi, 00137.
- Dinç, Emine Nurefşan. “Hilmi b. Hüseyin Bosnevî’nin Tanzimât’a ve Meclis-i Meb’ûsân’da Gayr-i Müslim Temsiline Dair Risalesi,” Balkanlar ve İslâm -Balkanlı Âlimler, Mütefekkirler ve Eserleri- III. Editörler: Abdullah Taha İmamoğlu vd. 1. Baskı. İstanbul: Ensar Neşriyat, 2020.
- Erünsal, İsmail E. “24 Nisan 1326 (7 Mayıs 1910) Tarihli Rapora Göre XX. Asrın Başlarında Medine Kütüphaneleri,” Tasavvuf: İlmî ve Akademik Araştırma Dergisi, 2021, c. 24, sy. 47, s. 175-195.
- Geçer, Genç Osman. “Azapzâde (Azabagic) Mehmet Tevfik’in ‘Hicret Hakkında Risale’ Adlı Türkçe Eseri Üzerine Bir Değerlendirme,” Türkbilig: Türkoloji Araştırmaları, 2010, sy. 20, s. 216-225.
- Gölen, Zafer. Tanzimat Dönemi Bosna İsyanları (1839-1878), 1. baskı. Ankara: Alter Yayıncılık, 2009.
- Gölen, Zafer. Tanzîmât Döneminde Bosna Hersek. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2010.
- Gülşen, Ekrem. “Hilmi Baba b. Hüseyin Bosnevî’nin Hicret Risâlesi Üzerine Bir Değerlendirme,” PESA International Journal of Studies (PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi), 2018, c. IV, sy. 1, s. 30-45.
- Hanioğlu, M. Şükrü. “Meşrutiyet,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 29, s. 388-393. Ankara: TDV Yayınları, 2004.
- Kara, İsmail. İslâmcıların Siyasî Görüşleri-2 Hürriyet Müsavat Uhuvvet, 1. baskı. İstanbul: Dergâh Yayınları, 2019.
- Karpat, Kemal H. İslâm’ın Siyasallaşması: Osmanlı Devleti’nin Son Döneminde Kimlik, Devlet, İnanç ve Cemaatin Yeniden Yapılandırılması, çev. Şiar Yalçın, 4. baskı. İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, 2005.
- Kenanoğlu, M. Macit. “Nizâmiye Mahkemeleri,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 33, s. 185-188. İstanbul: TDV Yayınları, 2007.
- Kiel, Machiel. “Taşlıca,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. EK-2, s. 580-582. Ankara: TDV Yayınları, 2019.
- Laviç, Osman. “Mehmed Tevfik Azapagiç,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 28, s. 536. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
- Oktay, Cemil. “Hum” Zamirinin Serencamı, 1. baskı. İstanbul: Bağlam Yayınları, 1991.
- Özcan, Tahsin. “Seyfeddin İsmâil Efendi,” Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi, c. 37, s. 32-33. İstanbul: TDV Yayınları, 2009.
- Seyitdanlıoğlu, Mehmet. “Divan-ı Hümayun’dan Meclis-i Meb’usan’a Osmanlı İmparatorluğu’nda Yasama,” Tanzimat - Değişim Sürecinde Osmanlı İmparatorluğu, 5. baskı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2015.
- Süreyya, Mehmed. Sicill-i Osmânî, ed. Nuri Akbayar. Ankara: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 1996.
- Yılmaz, Okan Kadir (ed.). İSAM Tahkikli Neşir Kılavuzu, 4. baskı. İstanbul: İSAM Yayınları, 2023.
Ayrıntılar
| Birincil Dil | Türkçe |
|---|---|
| Konular | Osmanlı Toplumu |
| Bölüm | Araştırma Makalesi |
| Yazarlar | |
| Gönderilme Tarihi | 12 Aralık 2025 |
| Kabul Tarihi | 7 Ocak 2026 |
| Yayımlanma Tarihi | 5 Şubat 2026 |
| Yayımlandığı Sayı | Yıl 2026 Cilt: 23 Sayı: 43 |
Kaynak Göster
Amaç ve Kapsam
Literatür çalışmaları, üzerine inşa edildiği birikime ayna tutmakla kalmaz, birikim bilincimizi yeniler. Bu tür çalışmalar, mevcut birikimi birçok açıdan değerlendirerek literatür hakkında çeşitli tasnifler yapmayı, varsa eksiklikleri ve hataları tespit etmeyi, takip edilen yaklaşımları ve kullanılan kaynakları gözden geçirmeyi amaçlar. Bu tespitler, literatürle ilgili herhangi bir alanda yapılacak çalışmalara matuf uyarı ve önerilerle daha da önem kazanır. Esas hedef, bir alanda değişik kişi ve ekoller tarafından yapılmış çalışmaların hasılasını çıkartarak, sonraki çalışmalara ciddi bir zemin hazırlamaktır. Bu süreç hiç şüphesiz anlama, yorumlama ve eleştiri kabiliyeti yanında geleceğe dönük önerilerle ilgili iddialı bir ilmî duruşu gerektirir.
Türkiye araştırmaları alanında belirli bir birikimin olduğu âşikardır. Geçmiş, hâl ve gelecek çerçevesinde Türkiye üzerine düşünen, araştıran ve yazan insanların birçok farklı sahada ortaya koydukları eserlerin, haklarında literatür çalışması yapılabilecek miktar ve kaliteye ulaştığını düşünüyoruz. Aynı zamanda, Türkiye hakkında farklı coğrafyalarda değişik türlerde eser telif edenlerin birbirlerinden haberdar olması, bu noktadan sonra yapılacak çalışmalar bakımından son derece önemlidir. Yine önemle belirtilmesi gereken başka bir husus da, konu ve sorunlara hem "disiplinler arası/ötesi" bir perspektif hem de "bütüncül" bir anlayışla yaklaşma inancının hakim olduğu günümüzde, bir mesele hakkında önceden gerçekleştirilmiş veya halen devam eden bilimsel faaliyetleri takip edebilmenin ancak literatür çalışmaları ile mümkün olabileceğidir. Benzer şekilde, belirli bir alanda çalışmalarını yoğunlaştırmış araştırmacılar da başka alanlarda yapılan çalışmaları bir arada görme fırsatını bularak kendi çalışmalarına yön tayin etme imkanına sahip olabileceklerdir.
Yukarıda belirtilen ilkeler çerçevesinde bu dergi, ilk sayılarında Türkiye araştırmalarını geniş kapsamlı üst başlıklar altında değerlendirmiş, takip eden sayılarında ise bu üst başlıkları detaylandırmaya doğru yönelmiştir. TALİD, her sayısında ele aldığı konu ile ilgili kapsamlı birkaç yazıdan sonra konunun alt alanları ile ilgili değerlendirme yazılarını ve yine konuyla ilgili bir röportajı, klasik veya güncel bazı kitap ve tezlerin, kurum, dergi, ve kongrelerin tanıtımlarını içermektedir.
TALİD, her sayısında ele aldığı konu ile ilgili kapsamlı birkaç giriş yazısından sonra konunun alt alanları ile ilgili literatür değerlendirme yazılarını ve yine konuyla ilgili bir söyleşiyi, klasik veya güncel bazı kaynakların, kitap ve tezlerin, kurum, dergi, ve kongrelerin tanıtım ve değerlendirmelerini içerecektir.
Giriş yazıları, özel sayı konusunun genel bir haritasını çizer ve tüm dergi yazılarını bir kurguya oturtur. Yön-gidişat tayini yapar. Kısacası TALİD'in o sayısını bir bağlama oturtmayı ve değerlendirmeyi amaçlar.
Literatür değerlendirme makaleleri haritanın ölçeğini biraz küçültüp konunun detaylarına girmemizi sağlar. Alt konular ile ilgili mevcut literatürün değerlendirmeleri yapılır. Örneğin Osmanlılarda Tefsir eğitimi ile ilgili günümüz çalışmalarından oluşan literatür tavsif edilir, tasnif edilir, ekolleri, kişileri, yaklaşımları, kaynakları, sorunları ortaya konulur.
Tanıtım ve değerlendirme makaleleri birkaç türlüdür. Birincisi, ilk el kaynaklardan üzerinde durulması gerekli bazı kaynakların ya da kişilerin detaylı tanıtıldığı yazılardır. Örneğin Buharinin Osmanlılar dönemi şerhleri gibi biraz daha genel ya da doğrudan bir şerhi üzerine olabilecek bir tanıtım yazısı. Ya da Elmalılı Hamdi üzerine detaylı bir tanıtım yazısı. İkinci tür tanıtım yazıları ise günümüz literatürünü etkileyen şahıs, eser, kurum, faaliyet ve yayınlara dair yazılardır. Konuyla ilgili sempozyumların tanıtılması, çığır açmış bir kitap ya da güncel bir yazarın tanıtılması, literatürü şekillendiren kurumların tanıtılması gibi.
Yazım Kuralları
TALİD Kurallar
***
Makale Gönderme Kuralları
Makalenizde kullanacağınız kaynak bilgilerini aşağıdaki formata uygun olarak dipnot ve makale sonunda Kaynakça şeklinde kullanınız.
Makalenizin 250 kelimeyi aşmayan hem Türkçe hem İngilizce öz (abstract), Türkçe/İngilizce 5'er adet anahtar kelime ile birlikte makalenin sonuna iliştirmeniz gerekmektedir.
Kişisel bilgilerinizi ilk sayfaya yıldızlı bir dipnot koyarak Titir+İsim, Kurum, Bölüm , ORCID No olarak yazınız.
Gönderdiğiniz makalenin değerlendirme ve yayını için hiçbir ücret talep edilmemektedir.
Başka yerde yayınlanmış makaleler kesinlikle gönderilmemelidir. İktibas ve tekrar yayın yapılmamaktadır. Eserler aynı anda birden fazla dergide yayın değerlendirme sürecine sokulmamalıdır.
Tüm makaleler en az iki uzman hakem değerlendirmesine tabi tutulacaktır. Hakemler dergipark üzerinden gönderilecek ayrıntılı hakem değerlendirme formunu doldurmak zorunda olacaklar ve önerilerini hem ilgili formda hem de dosya üzerinde belirtebileceklerdir. Hakemlerin yazarlarla çıkar çatışması olmadığına dikkat edilecek ve tüm hakemlik süreçleri gizli tutulacaktır. Hakemlerden biri kabul biri red verdiğinde, eser üçüncü bir hakeme iletilecektir. Hakemlerden gelen değerlendirme çerçevesinde -editör ve yayın kurulu görüşüyle birlikte- tüm öneriler yazar/yazarlara iletilecektir. Özellikle minor ve major revizyonlar talep edildiğinde yazar/lar TALİD tarafından iletilen değerlendirme ve önerileri dikkate alarak gerekli revizyonları yapacak ve eserlerinin son halini TALİD'e ileteceklerdir. TALİD editör ve yayın kurulu son kontralleri yaptıktan sonra yazı ile ilgili kararını verecek, yazıyı iade edecek ya da yayın sürecine dahil edecektir. Tüm süreç Dergipark sistemi üzerinden yönetilecek ve kayıt altında tutulacaktır.
Dergide yer alan yazılardan yazarları sorumludur. Dergiye gönderilen yazılar yayınlansın veya yayınlanmasın iade edilmez.
Yayımlanan çalışmaların bütün hakları Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi’ne aittir. Dergi açık-erişimli bir dergidir. Kaynak gösterilerek alıntılanabilir.
Tüm makalelerin yedeği TALİD tarafından tutulmaktadır. TALID yayın yapmayı bıraktığında açık erişim ile tüm makalelere yazarlar erişebilecektir.
Giriş ve Literatür değerlendirme yazılarının 20 sayfadan az olmayıp 50 sayfayı (15 bin kelime) aşmaması gerekmektedir. Tanıtım yazılarının da 5 sayfadan (1500 kelime) az 15 sayfadan (5 bin kelime) fazla olmaması beklenmektedir.
Yazılarınızı talid@bisav.org.tr adresine iletebilir ya da dergipark üzerinden gönderebilirsiniz. Teyit mesajı almazsanız lütfen uyarınız.
***
Etik Kurallar, Etik İlkeler ve Yayın Politikası sayfasındadır.
***
Atıf ve Yazım Kuralları
İmla olarak Türk Dil Kurumu imla kuralları esas alınacaktır.
Tek Yazar
Coşkun Çakır, Tanzimat Dönemi Osmanlı Maliyesi, İstanbul: Küre Yayınları, 2001, s. 10-15.
Çok Yazar
Geoffery Collins ve Matthew, D. Wortmaster (haz.), The Collected Works of G. Farthington Pennyloss, Boston: C. F. Pennyloss, 1993, s. 48.
Derleme
Michael P. Steinberg (der.), Walter Benjamin and the Demands of History, New York: Cornell University Press, 1996, s. 38.
Not: haz. yerine editör için ed. [birden fazla editör için eds.], Neşreden için nşr., Hazırlayan için haz. kullanılır.
Çeviri
Michael Palairet, Balkan Ekonomileri 1800-1914: Kalkınmasız Devrim, çev. Ayşe Edirne, İstanbul: Sabancı Üniversitesi Yayınları, s. 48-50.
Makale
Şevket Pamuk, "Money in the Ottoman Empire, 1326-1914," An Economic and Social History of the Ottoman Empire, Halil Inalcik ve Donald Quataert (haz.), New York: Cambridge University Press, 1994, s. 102.
Selim Deringil, "Osmanlı İmparatorluğu'nda Geleneğin İcadı ve 'Muhayyel Cemaat' ve Panislamizm," Toplum ve Bilim, 1991, c. 15, sy. 54-55, s. 10-15.
Tez
Samuel Bostaph, "Epistemological Foundations of Methodological Conflict in Economics: The Case of the Nineteenth Century Methodenstreit", Doktora tezi, Southern Illinois University, 1976, s. 20-23.
Internet
Selim Deringil, "Osmanlı İmparatorluğu'nda Geleneğin İcadı ve 'Muhayyel Cemaat' ve Panislamizm", 10.12.1991, http://www.toplumbilim.com.tr/deringil.htm.
NOTLAR:
i. Yüzyıllar roma rakamı ile gösterilecektir (15. yüzyıl yerine XV. yüzyıl gibi)
ii. Bibliyografya kullanımında, yazarın soyadı önce gelecektir. (Örnek: (bir yazar için) Soyadı, Adı, Kitap ismi / (Birden fazla yazar için) soyadı, adı (I. Yazar) ve adı soyadı (II. Yazar), kitap ismi)
iii. Kitabın toplam sayfa sayısı verilirken vii+150 s. gibi verilecektir.
iv. Cümle sonlarında çift nokta kullanılmayacak. "II c.." değil, "II c." şeklinde yazılacak.
v. Baskı sayısı, kitap isminden sonra yazılacak: İrfan Gündüz, Osmanlılarda Devlet-Tekke Münasebetleri, 2. baskı, İstanbul: Seha Neşriyat, 1990.
vi. Yazıda 12 pt., 1,5 satır aralığı, Times New Roman ve iki tarafa yasla formatları kullanılacaktır. Sayfa sayısı makalelerde 50, tanıtım yazılarında 10 sayfayı geçmemelidir.
vii. Kaynak gösterimlerinde Yazar bilgilerini verirken lütfen sadece ilk harfleri büyük yapınız.
Kısaltmalar
Pamuk, "Money in the Ottoman Empire, 1326-1914," s. 10-11.
Çakır, Tanzimat Dönemi, s. 103.
a.g.e/a.g.m./a.g.y., 100-102.
aynı yazar: a.mlf.
bkz./ çev.
cilt: c./ sayı: sy./ sayfa: s.
tarihsiz: ts.
DİPNOT BİÇİMİ
Dipnot biçimi. 10 pt.; Times New Roman; iki yana yasla (justified), aralık: Paragraf sonrası 4 pt., Satır aralığı: En az; paragraf başı için Özel: Asılı, 0,5 cm. Dipnotta verilecek eserlerin bibliyografik bilgileri, TALİD dipnot ve bibliyografya formatına uygun olacaktır.
BAŞLIKLANDIRMA BİÇİMİ
Ana Başlık
Yazının ana başlığı, Bold+İtalik, tüm sözcüklerin ilk harfleri Capital olmak koşuluyla miniskül olarak yazılacak ve sola dayalı olacaktır.
Adı SOYADI
Yazar adı, ilk harfi büyük olmak koşuluyla, miniskül ve bold; yazarın -eğer varsa ikincisi de dahil- soyadı ise bütünüyle CAPİTAL ve bold olarak yazılacaktır. Makalenin yazarının unvanı, akademik durumu, görev yaptığı yer ya da görevleri hakkında bilgi vermek üzere de, yazarın adı soyadına yıldızlı bir dipnot düşülecektir.
I- Birinci Başlık
Yazıdaki bütün biçimlendirmeler, otomatik olarak yapılacaktır. Tüm metin MS Office-Word programında, 12 pt., Times New Roman, satır aralığı 1,5 aralık ve paragraf aralığı "sonra: 6 pt." olacaktır. Paragraf başı verilmeyecektir.
Birinci Başlığın simgesi CAPİTAL ve Roma rakamıdır. Başlık Metni bold.
Bütün başlıkların gerek simgeleri ve gerekse de başlık metinleri; 12 pt., Times New Roman olacaktır. Bütün başlık metinleri, sözcüklerin ilk harfleri CAPİTAL/Büyük olmak koşuluyla miniskül olacaktır. Başlıklar Sola Daya'lı olacaktır.
Başlıklar, kendisinden önceki bölümün metninden 1 (bir) paragraf boşluğu ile ayrılacaktır. Başlıklardan sonra, ayrıca bir paragraf boşluğu verilmeyecektir. Başlıkların paragraf ve satır aralıkları, metin için ifade edilen ölçülere uygun olacaktır.
A- İkinci Başlık
İkinci Başlığın simgesi CAPİTAL, Alfabetik ve bold olacaktır. Başlık metni de, tüm sözcüklerin ilk harfleri büyük olmak koşuluyla miniskül ve bold olacaktır.
1- Başlık 3 (Alt Başlık)
Başlığın simgesi bold ve Rakam. Başlığın metni de, tüm sözcüklerin ilk harfleri büyük olmak koşuluyla miniskül ve bold olacaktır.
a- Başlık 4 (Alt-Alt Başlık)
Başlık simgesi, bold, miniskül ve alfabetiktir. Başlık metni de tüm sözcüklerin ilk harfleri büyük olmak koşuluyla miniskül ve bold olacaktır.
i. Başlık 5 (Alt-Alt-Alt Başlık)
Başlığın simgesi miniskül, Roma rakamları ve italiktir. Başlığın metni de, tüm sözcüklerin ilk harfleri büyük olmak koşuluyla miniskül ve italik olacaktır.
Etik İlkeler ve Yayın Politikası
Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi (bundan sonra TALİD), yayın etiğinde en yüksek standartlara bağlıdır ve Committee on Publication Ethics (COPE), Directory of Open Access Journals (DOAJ), Open Access Scholarly Publishers Association (OASPA) ve World Association of Medical Editors (WAME) tarafından yayınlanan etik yayıncılık ilkelerini benimser; Principles of Transparency and Best Practice in Scholarly Publishing başlığı altında ifade edilen ilkeler için: https://publicationethics.org/resources/guidelines-new/principles-transparency-and-best-practice-scholarly-publishing
Gönderilen tüm makaleler orijinal, yayınlanmamış ve başka bir dergide değerlendirme sürecinde olmamalıdır. Her bir makale editörlerden biri ve en az iki hakem tarafından çift kör değerlendirmeden geçirilir. İntihal, duplikasyon, sahte yazarlık/inkar edilen yazarlık, araştrma/veri fabrikasyonu, makale dilimleme, dilimleyerek yayın, telif hakları ihlali ve çıkar çatışmasının gizlenmesi, etik dışı davranışlar olarak kabul edilir.
Kabul edilen etik standartlara uygun olmayan tüm makaleler yayından çıkarılır. Buna yayından sonra tespit edilen olası kuraldışı, uygunsuzluklar içeren makaleler de dahildir.
Araştırma Etiği
TALİD araştırma etiğinde en yüksek standartları gözetir ve aşağıda tanımlanan uluslararası araştırma etiği ilkelerini benimser. Makalelerin etik kurallara uygunluğu yazarların sorumluluğundadır.
- Araştırmanın tasarlanması, tasarımın gözden geçirilmesi ve araştırmanın yürütülmesinde, bütünlük, kalite ve şeffaflık ilkeleri sağlanmalıdır.
- Araştırma ekibi ve katılımcılar, araştırmanın amacı, yöntemleri ve öngörülen olası kullanımları; araştırmaya katılımın gerektirdikleri ve varsa riskleri hakkında tam olarak bilgilendirilmelidir.
- Araştırma katılımcılarının sağladığı bilgilerin gizliliği ve yanıt verenlerin gizliliği sağlanmalıdır. Araştırma katılımcıların özerkliğini ve saygınlığını koruyacak şekilde tasarlanmalıdır.
- Araştırma katılımcıları gönüllü olarak araştırmada yer almalı, herhangi bir zorlama altında olmamalıdırlar.
- Katılımcıların zarar görmesinden kaçınılmalıdır. Araştırma, katılımcıları riske sokmayacak şekilde planlanmalıdır.
- Araştırma bağımsızlığıyla ilgili açık ve net olunmalı; çıkar çatışması varsa belirtilmelidir.
- Deneysel çalışmalarda, araştırmaya katılmaya karar veren katılımcıların yazılı bilgilendirilmiş onayı alınmalıdır. Çocukların ve vesayet altındakilerin veya tasdiklenmiş akıl hastalığı bulunanların yasal vasisinin onayı alınmalıdır.
- Çalışma herhangi bir kurum ya da kuruluşta gerçekleştirilecekse bu kurum ya da kuruluştan çalışma yapılacağına dair onay alınmalıdır.
- İnsan öğesi bulunan çalışmalarda, “yöntem” bölümünde katılımcılardan “bilgilendirilmiş onam” alındığının ve çalışmanın yapıldığı kurumdan etik kurul onayı alındığı belirtilmesi gerekir. Etik kurul izni gerektiren çalışmalarda, izinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) yöntem bölümünde ve ayrıca makale ilk/son sayfasında yer verilmelidir. Olgu sunumlarında, bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formunun imzalatıldığına dair bilgiye makalede yer verilmesi gereklidir. Sosyal Bilimler İçin Etik Kurul İzni gerektiren durumlar ULAKBİM tarafından şöyle belirlenmiştir: a) Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar, b) Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar.
Yazarların Sorumluluğu
Makalelerin bilimsel ve etik kurallara uygunluğu yazarların sorumluluğundadır. Yazar makalenin orijinal olduğu, daha önce başka bir yerde yayınlanmadığı ve başka bir yerde, başka bir dilde yayınlanmak üzere değerlendirmede olmadığı konusunda teminat sağlamalıdır. Uygulamadaki telif kanunları ve anlaşmaları gözetilmelidir. Telife bağlı materyaller (örneğin tablolar, şekiller veya büyük alıntılar) gerekli izin ve teşekkürle kullanılmalıdır. Başka yazarların, katkıda bulunanların çalışmaları ya da yararlanılan kaynaklar uygun biçimde kullanılmalı ve referanslarda belirtilmelidir.
Gönderilen makalede tüm yazarların akademik ve bilimsel olarak doğrudan katkısı olmalıdır, bu bağlamda “yazar” yayınlanan bir araştırmanın kavramsallaştırılmasına ve dizaynına, verilerin elde edilmesine, analizine ya da yorumlanmasına belirgin katkı yapan, yazının yazılması ya da bunun içerik açısından eleştirel biçimde gözden geçirilmesinde görev yapan birisi olarak görülür. Yazar olabilmenin diğer koşulları ise, makaledeki çalışmayı planlamak veya icra etmek ve / veya revize etmektir. Fon sağlanması, veri toplanması ya da araştırma grubunun genel süpervizyonu tek başına yazarlık hakkı kazandırmaz. Yazar olarak gösterilen tüm bireyler sayılan tüm ölçütleri karşılamalıdır ve yukarıdaki ölçütleri karşılayan her birey yazar olarak gösterilebilir. Yazarların isim sıralaması ortak verilen bir karar olmalıdır. Tüm yazarlar yazar sıralamasını Telif Hakkı Anlaşması Formunda imzalı olarak belirtmek zorundadırlar.
Sosyal bilimler dahil olmak üzere tüm bilim dallarında yapılan araştırmalar için ve etik kurul kararı gerektiren klinik ve deneysel insan ve hayvanlar üzerindeki çalışmalar için ayrı ayrı etik kurul onayı alınmış olmalı, bu onay makalede belirtilmeli ve belgelendirilmelidir. Etik kurul izni gerektiren çalışmalarda, izinle ilgili bilgiler (kurul adı, tarih ve sayı no) yöntem bölümünde ve ayrıca makale ilk/son sayfasında yer verilmelidir. Olgu sunumlarında, bilgilendirilmiş gönüllü olur/onam formunun imzalatıldığına dair bilgiye makalede yer verilmesi gereklidir. Sosyal Bilimler İçin Etik Kurul İzni gerektiren durumlar ULAKBİM tarafından şöyle belirlenmiştir: a) Anket, mülakat, odak grup çalışması, gözlem, deney, görüşme teknikleri kullanılarak katılımcılardan veri toplanmasını gerektiren nitel ya da nicel yaklaşımlarla yürütülen her türlü araştırmalar, b) Kişisel verilerin korunması kanunu gereğince retrospektif çalışmalar.
Yazarlık için yeterli ölçütleri karşılamayan ancak çalışmaya katkısı olan tüm bireyler “teşekkür / bilgiler” kısmında sıralanmalıdır. Bunlara örnek olarak ise sadece teknik destek sağlayan, yazıma yardımcı olan ya da sadece genel bir destek sağlayan, finansal ve materyal desteği sunan kişiler verilebilir.
Bütün yazarlar, araştırmanın sonuçlarını ya da bilimsel değerlendirmeyi etkileyebilme potansiyeli olan finansal ilişkiler, çıkar çatışması ve çıkar rekabetini beyan etmelidirler. Bir yazar kendi yayınlanmış yazısında belirgin bir hata ya da yanlışlık tespit ederse, bu yanlışlıklara ilişkin düzeltme ya da geri çekme için editör ile hemen temasa geçme ve işbirliği yapma sorumluluğunu taşır.
Editör ve Hakem Sorumlulukları
Baş editör, makaleleri, yazarların etnik kökeninden, cinsiyetinden, uyruğundan, dini inancından ve siyasi felsefesinden bağımsız olarak değerlendirir. Yayına gönderilen makalelerin adil bir şekilde çift taraflı kör hakem değerlendirmesinden geçmelerini sağlar. Eğer hakemlerden biri kabul biri red verirse, eser üçüncü bir hakeme gönderilir. Gönderilen makalelere ilişkin tüm bilginin, makale yayınlanana kadar gizli kalacağını garanti eder. Baş editör içerik ve yayının toplam kalitesinden sorumludur. Gereğinde hata sayfası yayınlamalı ya da düzeltme yapmalıdır.
Baş editör; yazarlar, editörler ve hakemler arasında çıkar çatışmasına izin vermez. Hakem atama konusunda tam yetkiye sahiptir ve Dergide yayınlanacak makalelerle ilgili nihai kararı vermekle yükümlüdür.
Hakemlerin araştırmayla ilgili, yazarlarla ve/veya araştırmanın finansal destekçileriyle çıkar çatışmaları olmamalıdır. Değerlendirmelerinin sonucunda tarafsız bir yargıya varmalıdırlar. Gönderilmiş yazılara ilişkin tüm bilginin gizli tutulmasını sağlamalı ve yazar tarafında herhangi bir telif hakkı ihlali ve intihal fark ederlerse editöre raporlamalıdırlar. Hakem, makale konusu hakkında kendini vasıflı hissetmiyor ya da zamanında geri dönüş sağlaması mümkün görünmüyorsa, editöre bu durumu bildirmeli ve hakem sürecine kendisini dahil etmemesini istemelidir.
Değerlendirme sürecinde editör hakemlere gözden geçirme için gönderilen makalelerin, yazarların özel mülkü olduğunu ve bunun imtiyazlı bir iletişim olduğunu açıkça belirtir. Hakemler ve yayın kurulu üyeleri başka kişilerle makaleleri tartışamazlar. Hakemlerin kimliğinin gizli kalmasına özen gösterilmelidir. Bazı durumlarda editörün kararıyla, ilgili hakemlerin makaleye ait yorumları aynı makaleyi yorumlayan diğer hakemlere gönderilerek hakemlerin bu süreçte aydınlatılması sağlanabilir.
Yayıncının Sorumlukları
TALİD’in yayıncısı olan Bilim ve Sanat Vakfı (BİSAV) ve TALİD Editörler Kurulu, TALİD ile ilgili aşağıdaki etik sorumlulukların bilinciyle hareket etmektedir:
- Editörler, TALİD’e gönderilen çalışmaların tüm süreçlerinden sorumludur. Bu çerçevede ekonomik ya da politik kazançlar göz önüne alınmaksızın karar verici kişiler Baş Editör ve Bölüm Editörleridir.
- Bağımsız editör kararı oluşturulmasını taahhüt eder.
- TALİD'te yayınlanmış her makalenin mülkiyet ve telif hakkını korur ve yayınlanmış her kopyanın kaydını saklama yükümlüğünü üstlenir.
- Editörlere ilişkin her türlü bilimsel suistimal, atıf çeteciliği ve intihalle ilgili önlemleri alma sorumluluğuna sahiptir.
Etik olmayan bir durumla karşılaşılması durumunda, TALİD’te yukarıda bahsedilen etik sorumluluklar dışında etik olmayan bir davranış veya içerikle karşılaşırsanız lütfen talid@bisav.org.tr adresine e-posta yoluyla bildiriniz.
Ücret Politikası
Makale gönderim/süreç işletimi için bir ücret talep edilmez.
Dizinler
Dergi Kurulları
Editör
Dr. (Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi), BİSAV Türkiye Araştırmaları Merkezi Koordinatörü
Alan Editörleri
Diyarbakır’da Doğdu. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden de 2001 yılında mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı’nda “1975-1980 Dönemi Sosyo-Kültürel Ortamında Birikim Dergisi’nin Yeri ve Önemi” başlıklı teziyle 2005 yılında yüksek lisansını tamamladı. “Kamusal Entelektüel ve Medya” başlıklı teziyle aynı anabilim dalında doktorasını yaptı. Türkiye’de medya ve iletişim çalışmaları, bilgi ve enformasyon üretimi, entelektüeller, bilginin toplumsallaşması, medya sosyolojisi, medya okuryazarlığı ve dijital oyun araştırmaları kişisel ve akademik ilgileri arasındadır. 2014-2015 yıllarında doktora sonrası araştırma sürecinde Cambridge Üniversitesi’nde çalışmalarda bulundu. Medya Okuryazarlığı kapsamında hazırlanan Medyayı Tanımak, Medyayı Kavramak ve Bilinçli Medya Kullanımı (Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yay.) ile Türkiye’de Medya ve İletişim Çalışmalar- Alan Tarihyazımına Giriş- (Sonçağ yay.) kitaplarıının yazarıdır. Baş editörlüğünü yaptığı Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi’nin kurucusudur (https://medyaokuryazari.org). Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, yılda iki sayı çıkan hakemli bir dergi olmanın ötesinde medya okuryazarlığı alanı ile ilgili “araştırma, yayın ve eğitimi” kapsayan üç boyutta çalışmaların yapılmasını sağlayan bir platform olma hedefiyle çalışmalarını sürdürmektedir. Bu kapsamda alana ilişkin akademik ve entelektüel birikimin tartışılması ve bu vesile ile yeni çalışmalara, araştırmalara ilham kaynağı oluşturacak bir ortamın oluşmasını hedefleyen ve Zoom üzerinden gerçekleştirilen Müktesebat Toplantıları (Tez ve Makale Sunumları, Yöntem Konuşmaları, Bir Kitap Bir Yazar, Saha Araştırmaları Deneyimi, Dijital Oyun Araştırmaları, Dijital Deneyimler vb) üst başlıklı toplantılar serisi düzenlemektedir. Toplantıların kayıtlarına şuradan erişilebilir: https://www.youtube.com/@medyaokuryazari.
Aydeniz, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölümü’nde öğretim üyesi olarak akademik çalışmalarına devam etmektedir.
Yayın Kurulu
Dr. (Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi), BİSAV Türkiye Araştırmaları Merkezi Koordinatörü
Doç. Ebubekir Ceylan
L: Boğaziçi Üniv-Tarih 1997
YL: Manchester Univ. 1998
Dokt: Boğaziçi Üniv-Tarih 2006
Çalıştığı Kurum: İTÜ- sosyoloji Blm
İdari görevi: İTÜ Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Bölüm Bşk.
Sosyoloji Bölümü Başkanı (v.)
Diyarbakır’da Doğdu. İstanbul Üniversitesi İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü’nden de 2001 yılında mezun oldu. İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Gazetecilik Anabilim Dalı’nda “1975-1980 Dönemi Sosyo-Kültürel Ortamında Birikim Dergisi’nin Yeri ve Önemi” başlıklı teziyle 2005 yılında yüksek lisansını tamamladı. “Kamusal Entelektüel ve Medya” başlıklı teziyle aynı anabilim dalında doktorasını yaptı. Türkiye’de medya ve iletişim çalışmaları, bilgi ve enformasyon üretimi, entelektüeller, bilginin toplumsallaşması, medya sosyolojisi, medya okuryazarlığı ve dijital oyun araştırmaları kişisel ve akademik ilgileri arasındadır. 2014-2015 yıllarında doktora sonrası araştırma sürecinde Cambridge Üniversitesi’nde çalışmalarda bulundu. Medya Okuryazarlığı kapsamında hazırlanan Medyayı Tanımak, Medyayı Kavramak ve Bilinçli Medya Kullanımı (Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı Yay.) ile Türkiye’de Medya ve İletişim Çalışmalar- Alan Tarihyazımına Giriş- (Sonçağ yay.) kitaplarıının yazarıdır. Baş editörlüğünü yaptığı Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi’nin kurucusudur (https://medyaokuryazari.org). Medya Okuryazarlığı Araştırmaları Dergisi, yılda iki sayı çıkan hakemli bir dergi olmanın ötesinde medya okuryazarlığı alanı ile ilgili “araştırma, yayın ve eğitimi” kapsayan üç boyutta çalışmaların yapılmasını sağlayan bir platform olma hedefiyle çalışmalarını sürdürmektedir. Bu kapsamda alana ilişkin akademik ve entelektüel birikimin tartışılması ve bu vesile ile yeni çalışmalara, araştırmalara ilham kaynağı oluşturacak bir ortamın oluşmasını hedefleyen ve Zoom üzerinden gerçekleştirilen Müktesebat Toplantıları (Tez ve Makale Sunumları, Yöntem Konuşmaları, Bir Kitap Bir Yazar, Saha Araştırmaları Deneyimi, Dijital Oyun Araştırmaları, Dijital Deneyimler vb) üst başlıklı toplantılar serisi düzenlemektedir. Toplantıların kayıtlarına şuradan erişilebilir: https://www.youtube.com/@medyaokuryazari.
Aydeniz, Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Halkla İlişkiler ve Tanıtım Bölümü’nde öğretim üyesi olarak akademik çalışmalarına devam etmektedir.
