Endonezya'daki Pesantrenlere Dair Bir Meta-Sentez Çalışması
Öz
Endonezya'daki geleneksel İslami eğitim kurumları olan pesantrenler, ülke genelinde İslami kimliğin şekillenmesi ve İslami eğitimin gelişiminde önemli bir rol oynamıştır. Pesantrenler üzerine yapılan kapsamlı araştırmalara rağmen, elde edilen bulguların sistematik bir şekilde sınıflandırılmaması ve literatürde sıklıkla tekrar eden temaların analiz edilmemesi, alandaki önemli bir eksiklik olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, 2017 ile 2024 yılları arasında Türkiye'deki akademik dergilerde yayımlanan pesantrenlerle ilgili araştırmaları inceleyerek söz konusu literatür boşluğunu doldurmayı amaçlamaktadır. Mevcut literatürün analiziyle iki temel soruya yanıt aranmıştır: (1) Pesantrenlerle ilgili çalışmalarda hangi temalar öne çıkmaktadır? (2) Endonezya'daki pesantrenler, İslami eğitim süreçlerini nasıl yansıtmaktadır? Bu bağlamda, pesantrenlerin tarihsel kökenleri, müfredat çeşitliliği ve eğitim düzeyleri gibi ayırt edici özellikler incelenmiştir. Bu araştırmada, pesantrenlerle ilgili nitel çalışmaları analiz etmek amacıyla meta-sentez yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda, 2017 ile 2024 yılları arasında yayımlanan altı araştırma makalesi odak noktası olarak belirlenmiştir. Çalışma süreci, ilgili verilerin toplanmasının ardından MAXQDA 2024 yazılımı kullanılarak makalelerin sistematik bir şekilde tanımlanması ve kodlanmasını içermektedir. Veriler, tematik analiz yöntemiyle analiz edilmiş olup bu süreç üç aşamadan oluşmaktadır: ilk kodlama, tema tanımlama ve tematik haritalama. Meta-sentez yaklaşımı sayesinde, çalışmada üç ana tema tespit edilmiştir: pesantrenlerin eğitim yapısı, kiai’nin (öğretmen) rolleri ve pesantrenlerin tarihsel boyutları. Bu bulgular, pesantrenlerin içinde bulundukları toplumsal yapıda önemli birer sosyal kurum olarak hizmet ettiklerini ortaya koymaktadır.
Anahtar Kelimeler
İslami Eğitim , Kiai , Meta-sentez , Endonezya , Pesantren
Kaynakça
- Ahmad, Dihyatun Masqon. “The dynamics of the pondok pesantren: An Islamic educational institution in Indonesia”. Reaching for the Sky. 63-74. Brill, 2012.
- https://brill.com/downloadpdf/book/9789401207584/B9789401207584-s006.pdf al-Qâdhi Abu Syujâ’. Taqrîb. Beirut: Dar el-Masyari’, 1996.
- Anam, Saeful. “Karakteristik Dan Sistem Pendidikan Islam: Mengenal Sejarah Pesantren, Surau Dan Meunasah Di Indonesia”. JALIE; Journal of Applied Linguistics and Islamic Education 1/1 (2017), 146-167.
- Anam, Saeful vd. “The Moral Education and Internalization of Humanitarian Values in Pesantren: A Case Study from Indonesia”. Journal for the Education of Gifted Young Scientists 7/4 (15 Aralık 2019), 815-834.
- https://doi.org/10.17478/jegys.629726 Ayubi, Sholahuddin Al - Masruri, Muhammad. “Ritual Learning Method for Mystical Ijazah at Pondok Pesantren Salafiyah”. Journal of Education and Learning (EduLearn) 19/1 (01 Şubat 2025), 314-321.
- https://doi.org/10.11591/edulearn.v19i1.21090 Baharun, Mokhammad - Arifin, Samsul. “Development of Islamic Boarding School-Based counseling: a model for Indonesia”. Psychology Research on Education and Social Sciences 4/4 (2023), 143-150.
- Barnett-Page, Elaine - Thomas, James. “Methods for the synthesis of qualitative research: a critical review”. BMC Medical Research Methodology 9/1 (11 Ağustos 2009), 59. https://doi.org/10.1186/1471-2288-9-59
- Celâleddin el-Mahallî. Tefsîrü’l-Celâleyn. Madinah: Ummul Qura, 1998. https://islamansiklopedisi.org.tr/tefsirul-celaleyn Endonezya Cumhuriyeti Millî Eğitim Sistemi Kanunu, Kanun No: 20/2003, Resmî Gazete, Sayı: 4301, 11 Temmuz 2003. Erişim 27 Mart 2025. https://peraturan.bpk.go.id/details/43920/uu-no-20-tahun-2003
- Endonezya Pesantren Sistemi Kanunu, Kanun No: 18/2019, Kabul Tarihi: 16 Ekim 2019, Resmî Gazete, Sayı: 6409, Yayım Tarihi: 31 Ekim 2019. Erişim 27 Mart 2025. https://peraturan.bpk.go.id/Details/122743/uu-no-18-tahun-2019
- Gazali, Erfan. “Pesantren di antara generasi alfa dan tantangan dunia pendidikan era revolusi industri 4.0”. OASIS: Jurnal Ilmiah Kajian Islam 2/2 (2018), 94-109.