Yabancılara Arapça Öğretiminde Zorluklar ve Çözüm Önerileri: Halep Üniversitesi Diller Okulu Örneği

This study aims to systematically analyze the fundamental challenges encountered in teaching Arabic as a foreign language, using the School of Languages at the University of Aleppo as a case study. Designed as a qualitative case study, the research employs semi-structured interviews conducted with ten faculty members working at the School of Languages; the data obtained were examined through content analysis. The findings reveal that the difficulties in teaching Arabic predominantly stem from pedagogical–methodological, linguistic, psychological, institutional–environmental, and teacher–learner related factors. Among the major pedagogical problems are the lack of materials prepared by specialists and the absence of a standardized teaching method. Linguistic challenges include the diglossic divide between fuṣḥā and ʿāmmiyya, pronunciation difficulties, and the unfamiliar structural logic of Arabic for learners. Psychologically, low motivation, lack of attention, and insufficient opportunities for language use negatively affect learning processes. At the institutional level, overcrowded classrooms, inadequate technological infrastructure, and limited extracurricular practice opportunities constitute significant obstacles. Furthermore, selecting instructors solely on the basis of native-speaker status and neglecting pedagogical training create additional weaknesses. The study proposes several solutions, including materials development, the adoption of applied and communicative approaches, function-oriented language instruction, the use of language laboratories and technological support, practices aimed at enhancing learner motivation, and strengthening institutional capacity. Additional recommendations include improving teacher-training programs, examining international best practices, adapting curricula to local needs, and redesigning assessment systems to measure all language skills comprehensively. This research aims to offer practical implications for policymakers and educational institutions working in the field. The study focuses on Arabic language education both in domestic and international contexts. Despite the existence of language-teaching research across many countries, this work represents one of the first academic studies conducted specifically on Arabic teaching in the Syrian context.

Bu çalışma, yabancılara Arapça öğretiminde karşılaşılan temel zorlukları Halep Üniversitesi Diller Okulu örneği üzerinden sistematik biçimde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma nitel bir durum çalışması olarak kurgulanmış; Diller Okulu’nda görev yapan on akademisyenle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle çözümlemeye tabi tutulmuştur. Bulgular, Arapça öğretiminde pedagojik-metodolojik, dilsel, psikolojik, kurumsal-ortamsal ve öğretici-öğrenci kaynaklı sorunların ön plana çıktığını ortaya koymuştur. Pedagojik alanın başlıca problemleri arasında uzmanlar tarafından hazırlanmış materyallerin eksikliği ile standartlaştırılmış bir öğretim yönteminin yokluğu yer almaktadır. Dilsel sorunlar arasında fusha ile ammice arasındaki ikilik, telaffuz güçlükleri ve Arapçanın yapı-mantığının öğrenenler için yabancı olması dikkat çekmektedir. Psikolojik açıdan motivasyon eksikliği, dikkat dağınıklığı ve dil kullanma ortamlarının yetersizliği öğrenme süreçlerini olumsuz etkilemektedir. Kurumsal düzeyde sınıf mevcutlarının kalabalıklığı, teknolojik altyapı eksiklikleri ve okul dışı uygulama olanaklarının sınırlılığı önemli engeller oluşturmaktadır. Ayrıca öğretici seçiminde yalnızca ana dil kriterine dayalı yaklaşımlar ve öğretim formasyonunun ihmal edilmesi zafiyetler oluşturmaktadır. Çalışma, çözüm önerileri olarak materyal geliştirme, uygulamalı ve iletişimsel yaklaşımların benimsenmesi, dilin işlevselliğine odaklanan öğretim, dil laboratuvarları ile teknolojik destek, öğrenci motivasyonunu artırıcı uygulamalar, kurumsal kapasitenin güçlendirilmesini vs. önermektedir. Öneriler ayrıca öğretici eğitimi programlarının güçlendirilmesini, uluslararası iyi uygulamaların incelenmesini, müfredatların yerel ihtiyaçlara göre adaptasyonunu ve değerlendirme sistemlerinin tüm becerileri ölçer şekilde yeniden tasarlanmasını içermektedir. Bu çalışma, alana ilişkin politika yapıcılar ve eğitim kurumları için yol gösterici pratik çıkarımlar sunmayı hedeflemektedir. Çalışma sadece yurtiçinde veya yurtdışında yapılacak Arapça eğitimine değil her ikisine birden yoğunlaşmaktadır. Bununla beraber pek çok ülke üzerinde dil öğretim faaliyetleri yapılmasına rağmen Suriye üzerinde yapılmış bu çalışmamız bir ilki de teşkil etmektedir.

تهدف هذه الدراسة إلى تحليل التحديات الأساسية التي تواجه تعليم اللغة العربية للمتعلمين الأجانب بشكل منهجي من خلال نموذج معهد العالي للغات في جامعة حلب، وقد صُمّم البحث بوصفه دراسة حالة نوعية واعتمد على المقابلات شبه المهيكلة مع عشرة من أعضاء هيئة التدريس، ثم جرى تحليل البيانات باستخدام منهجية تحليل المحتوى. وتُظهر النتائج أن الصعوبات في تعليم العربية تتمحور حول الجوانب التربوية والمنهجية واللغوية والنفسية والمؤسسية، إضافة إلى ما يتعلق بالمعلم والمتعلم؛ إذ تتمثل أبرز المشكلات التربوية في غياب المواد التعليمية المتخصصة وافتقار العملية التعليمية إلى منهجية معيارية، بينما تشمل التحديات اللغوية الازدواجية بين الفصحى والعامية وصعوبات النطق وغرابة البنية اللغوية للمتعلمين. أما على الصعيد النفسي فتؤثر ضعف الدافعية وتشتّت الانتباه وغياب بيئات الاستخدام تأثيرًا سلبيًا في عملية التعلم، في حين تتمثل الصعوبات المؤسسية في ازدحام الصفوف وضعف البنية التحتية التقنية ومحدودية فرص التطبيق خارج الصف، كما يشكّل الاعتماد على معيار الناطق الأصلي وإهمال التأهيل التربوي أحد أوجه القصور. وتقترح الدراسة تطوير المواد التعليمية، وتبنّي المناهج التطبيقية والتواصلية، وتعزيز الوظائف اللغوية، وتفعيل المختبرات اللغوية والتقنيات التعليمية، وزيادة دافعية المتعلمين، وتقوية القدرات المؤسسية، إلى جانب تحسين برامج إعداد المعلمين، ومراجعة التجارب الدولية الناجحة، ومواءمة المناهج مع الاحتياجات المحلية، وإعادة تصميم أنظمة التقييم لقياس جميع المهارات. وتسعى الدراسة إلى تقديم دلالات تطبيقية تفيد صانعي السياسات والمؤسسات التعليمية، كما تُعد من أوائل الدراسات التي تتناول تعليم العربية في السياق السوري بمنهجية أكاديمية شاملة.