İmam Hatip Liselerinde Okutulan Ders Kitaplarının Bireycilik ve Kolektivizm Açısından İncelenmesi

In its most basic sense, individualism is the idea that every person is a personality unto themselves and that individual identity cannot be reduced to a collective identity. The attitudes, beliefs, and behaviors of a person take their legitimacy from the one’s own competence. A person has no need to endorse one’s beliefs or ideas to any other person or organization. Collectivism, on the other hand, is defined as a philosophical, religious, political, or economic thought that underlies the idea that people are dependent on each other. According to this system of thought, which is described as the opposite of individualism, people are naturally dependent on each other, and group aims are always superior to individual aims. Individual religiosity, which Islamic religious texts emphasize, means leaving the individual alone with authentic religious messages by removing intermediary people or institutions. Collective religiosity, on the other hand, is a form of religiosity that emerges as a result of communications or interactions and is often used to reinforce religious group affiliations. In this study, the textbooks used in today’s Imam-Hatip High Schools, which are vocational high schools offering education on Islam, are analyzed in terms of these two concepts. The aim of this study is to discover which form of religiosity is emphasized in the textbooks used in the Imam-Hatip High Schools.

Bireycilik individualism en temel anlamıyla her insanı kendi başına bir kişilik olarak kabul eden ve bireysel “kimlik”in kolektif grupçu “kimlik”e indirgenemeyeceğini ileri süren düşüncedir. Kişinin tutum, inanç ve davranışları, meşruiyetini “bireyin tek başına yetkinliği”nden almaktadır. Kişi sahip olduğu inanç ve fikirleri başka herhangi bir kişi veya kuruma onaylatmak zorunda değildir. Kolektivizm ise temelinde insanların birbirine bağımlı olduğu düşüncesi yatan felsefi, dinî, politik veya ekonomik düşünce olarak tanımlanmaktadır. Bireyciliğin tam tersi olarak nitelenen bu düşünce sistemine göre, insanlar doğası gereği birbirine bağımlıdır ve grup amaçları her zaman bireysel amaçların üzerindedir. İslam dinine ait metinlerde öne çıkarılan “bireysel dindarlık”, kişi veya kurumları aradan çıkararak bireyi otantik dinî mesajlarla baş başa bırakmak anlamına gelmektedir. Kolektif dindarlık ise bir iletişim veya etkileşim sonucu ortaya çıkan ve daha çok dinî grup aidiyetini pekiştirmek için kullanılan dindarlık biçimidir. Bu çalışmada günümüz İmam-Hatip liselerinde okutulan ders kitapları bu iki kavram açısından ele alınmaktadır. Bu çalışmanın amacı İmam-Hatip liselerinde okutulan ders kitaplarının hangi dindarlık biçimini öne çıkardığına yönelik bulgular yakalamaya çalışmaktır.