Doğu Akdeniz Bölgesi’nde Yetiştirilen Bazı Yağlık Tarla Bitkilerinin Üretimine İlişkin Karbondioksit Emisyonları

Öz

Sera gazları etkisiyle küresel ısınmanın bir sonucu olarak yaşanan iklim değişikliği son yıllarda devam eden önemli bir sorundur. İklim değişikliği sorununa tarımsal üretimde oluşan sera gazı emisyonlarının da katkısı vardır. İklim değişikliğiyle mücadelede hükümetler öncelikle küresel ısınmaya neden olan sera gazı emisyonlarındaki artışı kontrol etmek ve azaltmak için çalışmalar yapmakta ve politikalar geliştirmektedir. Bu nedenle tarımsal üretim ile açığa çıkan sera gazı emisyonlarının belirlenmesine yönelik analizlerinin yapılması giderek önem kazanmaktadır. Bu çalışmada, Doğu Akdeniz Bölgesi’nde bazı yağlık tarla bitkilerinin yetiştirilmesinden kaynaklı karbondioksit emisyonunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Bölgede, yaygın tarımı yapılan yağlık tarla bitkilerinden yağlık ayçiçeği, soya fasulyesi ve yer fıstığı seçilmiştir. 2018-2022 yılları arasındaki 5 yılllık dönemde ortalama olarak bu üç bitkinin toplam üretim alanı 152 974 ha, toplam üretim miktarı 557 868 ton, toplam verimi 3.65 ton ha-1 olmuştur. Hükümetlerarası İklim Değişikliği Panelinde önerilen yakıt esaslı CO2 emisyonu hesaplama yöntemi ile 2018-2022 yıllarında ayçiçeği, soya fasulyesi ve yer fıstığı bitkilerinin yetiştirilmesinden kaynaklanan ortalama CO2 emisyonu, özgül yakıt tüketimi ve özgül CO2 emisyonu sırasıyla 58.45 ktCO2, 81.08 gyakıt kgürün-1 ve 275.84 gCO2 kgürün-1 olarak belirlenmiştir. Soya fasulyesi ve yer fıstığı üretiminde yakıt tüketimi ve CO2 emisyonu en fazla toprak işlemede en düşük ise ilaçlama işleminde gerçekleşmiştir. Ayçiçeği üretiminde ise yakıt tüketimi ve CO2 emisyonu en fazla nakliye işleminde, en düşük gübreleme işleminde oluşmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Doğu Akdeniz Bölgesi
• Yağlık tarla bitkileri
• Yakıt tüketimi
• Karbondioksit emisyonu

Carbon Dioxide Emissions Related to the Production of Some Oil Field Crops Grown in the Eastern Mediterranean Region

Öz

In recent years, the persistent issue of climate change, attributed to global warming induced by the accumulation of greenhouse gases, has become increasingly significant. In the global effort to address climate change, governments focus on the formulation and implementation of policies designed to manage and diminish the surge in greenhouse gas emissions responsible for the phenomenon of global warming. For this reason, it is becoming increasingly important to analyze the determination of greenhouse gas emissions released by agricultural production. This study aimed to determine the carbon dioxide emissions from cultivating some oil field crops in the Eastern Mediterranean Region. Oilseed sunflower, soybean, and peanut were selected from the oilseed crops widely cultivated in the region. In the five years between 2018 and 2022, the total production area of the three crops was 152 974 ha, the total production amount was 557 868 tons, and the total yield was 3.65 tons ha-1. With the fuel-based CO2 emission calculation method proposed by the Intergovernmental Panel on Climate Change, the average CO2 emission, specific fuel consumption, and specific CO2 emission resulting from the cultivation of sunflower, soybean, and peanut crops in 2018-2022 were determined as 58.45 ktCO2, 81.08 gfuel kgproduct-1 and 275.84 gCO2 kgproduct-1, respectively. In soybean and peanut production, fuel consumption and CO2 emissions were highest in tillage and lowest in spraying. In sunflower production, the highest fuel consumption and CO2 emissions occurred in the transportation process and the lowest in the fertilization process.

Anahtar Kelimeler

• Eastern Mediterranean Region
• Oil field plants
• Fuel consumption
• Carbon dioxide emission

Kaynakça

1. Aydın, A., ve Aktuz, N. C. (2023). Sürdürülebilir Tarım için İklim Değişikliğine Ekosistem Tabanlı Uyum Faaliyetleri. Çevre, Şehir ve İklim Dergisi, 2(3), 132-157. https://dergipark.org.tr/tr/pub/csid/issue/75639/1194234
2. Aydın, A. (2023). Tarım Sektöründen Kaynaklı Sera Gazı Emisyonlarının Hesaplanması; Enterik Fermantasyon. Uluslararası Gıda Tarım ve Hayvan Bilimleri Dergisi, 3(1), 40-54. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijfaa/issue/76552/1217917
3. Beşergil, B. (2009). Yakıtlar Yağlar. Ege Üniversitesi Basımevi.
4. Bilgili, M. E., ve Aybek, A. (2018). Doğu Akdeniz’de Zeytin Üretiminde Yakıt Tüketimi Sonucunda Oluşan Karbondioksit Emisyonu Durumu. 3rd International Mediterranean Science and Engineering Congress (1-5).
5. Bilgili, M. E., Kuzu, H., ve Aybek, A. (2022). Doğu Akdeniz Bölgesinde Mısır ve Pamuk Üretiminde İnsan ve Makina İş Gücü Gereksinimlerinin Belirlenmesi. International Journal of Eastern Mediterranean Agricultural Research, 5(1), 77-84. https://dergipark.org.tr/tr/pub/ijemar/issue/74044/1206294
6. Dellal, İ. (2014). Kuraklık ve Gıda Güvenliği. Dünya 4 Mevsim Dergisi, 8, 22-25. https://silo.tips/download/kuraklk-ve-gda-gvenlii
7. Dellal, İ., Engürülü, B., Ulukan, H., Özevren, A. Ş., ve Ünal, M. (2015). İklim Değişikliğinin Tarım Sektörüne Ekonomik Yansımaları. Türkiye Ziraat Mühendisliği VIII. Teknik Kongresi Bildiriler Kitabı-1 (62-80). TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası. https://www.zmo.org.tr/resimler/ekler/329a8cf73f97f65_ek.pdf
8. EEA (2023, Mart 15). Reduction of greenhouse gas emissions. European Environment Agency. https://www.eea.europa.eu/tr/themes/climate/intro

9. IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change), (1996). Calculating CO2 Emissions from Mobile Sources Guidance to calculation worksheets. GHG Protokolü - Mobil Kılavuz (03/21/05) v1.3. https://www.ipcc-nggip.iges.or.jp/public/gl/invs1.html
10. Küsek, G. (2018). Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Mercimek Üretiminde Yakıt Tüketimine Bağlı Olarak Gerçekleşen Karbondioksit Emisyonlarının Değerlendirilmesi. Harran Tarım ve Gıda Bilimleri Dergisi, 22(4), 572-584. https://dergipark.org.tr/tr/pub/harranziraat/issue/41081/392120
11. Muazu, A., Yahya, A., Ishak, W. I. W., ve Khairunniza-Bejo, S. (2015). Analysis of Fuel Consumption and Carbon Dioxide Emission in Direct Seeding Wetland Rice Cultivation Systems in Malaysia. Research Journal of Applied Sciences, Engineering and Technology, 11(3), 281-292. https://pdfs.semanticscholar.org/adb3/221ba09027c8383218c15860c3aed1570713.pdf
12. Namdari, M., Rafiee, S., ve Jafari, A. (2011). CO2 emission as a result of the fuel consumption and tillage quality in different tillage conditions. International journal of environmental sciences, 1(7), 1659-1669. https://www.researchgate.net/publication/334458985_CO_2_emission_as_a_result_of_the_fuel_consumption_and_tillage_quality_in_different_tillage_conditions
13. Özçağ, M., Yılmaz, B., ve Sofuoğlu, E. (2017). Türkiye’de Sanayi ve Tarım Sektörlerinde Seragazı Emisyonlarının Belirleyicileri: İndeks Ayrıştırma Analizi. Uluslararası İlişkiler, 14(54), 175-195. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/627104
14. Öztürk, H. H., ve Vulkan, E.V. (2017). Türkiye’de buğday ve mısır üretiminde yakıt tüketimine bağlı olarak gerçekleşen karbondioksit emisyonlarının değerlendirilmesi. 4. Uluslararası Multidisipliner Avrasya Kongresi (13-23).
15. Öztürk, H. H. (2017). Energetic and Environmental Comparison of Rapeseed Cultivation Systems. LAMBERT Academic Publishing.
16. Öztürk, H. H., Gözübüyük, Z., ve Atay, U. (2017). Türkiye’de Pamuk Üretiminde Yakıt Tüketimine Bağlı Olarak Gerçekleşen Karbondioksit Emisyonlarının Değerlendirilmesi. 3. Uluslararası Tarım ve Çevre Kongresi Bildiriler Kitabı (21-30).
17. Pathak, H., ve Wassmann, R. (2007). Introducing Greenhouse Gas Mitigation as A Development Objective in Rice-Based Agriculture: I. Generation of Technical Coefficients. Agricultural Systems, 94(3), 807-825. http://content.alterra.wur.nl/Internet/webdocs/Internet/Bodem/landgebruik/cc/sumapol%202005/Pathak-WassmanI.pdf
18. Şenesen, İ. (2021). Çukurova’da Tarıma Bağlı Halk Ekonomisinde Harman ve Hasat Gelenekleri. Kültür Araştırmaları Dergisi, (9), 277-297. https://doi.org/10.46250/kulturder.937230
19. TÜİK, (2023a, Haziran 23). Haber Bülteni, Sera Gazı Emisyon İstatistikleri. https://data.tuik.gov.tr/Bulten/Index?p=Sera-Gazi-Emisyon-Istatistikleri-1990-2021-49672
20. TÜİK, (2023b, Haziran 23). Bitkisel Üretim İstatistikleri. https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=134&locale=tr Verge, X. P. C., DeKimpe, C., ve Desjardins, R. L. (2007). Agricultural Production, Greenhouse Gas Emissions and Mitigation Potential. Agricultural and Forest Meteorology, 142, 255-269. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S016819230600298X
21. Zivkovic, S., ve Hudson, D. (2012). Comparison of Carbon Emission Assesment Using Extension Budgets and Real Farm Data: Cotton in The Texas Plains. In Beltwide Cotton Conferences. https://www.depts.ttu.edu/aaec/icac/archive/pdf/files_from_old_site/Comparison_carbon_emission_assesment_paper.pdf