The Perception of Zeydiyya in Abu’l Qasım al-Belhi’s Article
Öz
The first three centuries after the death of the Prophet is of great importance for the history of Islamic sects. In the said period, which is also called the formation period of Islamic thought, the foundations of certain schools of thought were laid, some of which disappeared over time, but a large part of which continues to exist until today. In this process, where the sects have not yet fully formed, there may be some interactions between the schools, as well as the sectarian affiliation of the prominent people can be a matter of discussion. In terms of enlightening the emergence and development processes of sects in a healthier way, the information given by the members of the sect about other sects in the works of the first period is of great importance as well as the information they give about themselves. Considering that Abu al-Qasim al-Balkhi al-Kabî died in 319/931, his works are also among the classical sources for the history of sects. Al-Kabî’s work named al-Maqalat, which has been revealed and published in the last period, contains extremely valuable information for the history of the early periords of sects. This work is important for al-Zaydiyya as well as understanding Mutazili views. Considering that Abu al-Qasim al-Balkhi al-Kabî died in 319/931, his works are also among the classical sources for the history of sects. Al-Kabî’s work named al-Maqalat, which has been revealed and published in the last period, contains extremely valuable information for the history of the early periords of sects. This work is important for al-Zaydiyya as well as understanding Mutazili views. The theological dimension and historical course of the relationship between al-Zaydiyya and al-Mutazila have always been the subject of discussion. Although there are claims that Zaydiyya was influenced by Mu'tazila as of its emergence, it is seen that Zaydiyya was an independent sect as of its birth, but there was an interaction between the two sects in the later period. At this point, we believe that the views of al-Kabî, one of the early al-Mutazilite scholars, on Zaydiyya are important in terms of both a better understanding of Zaydiyya and showing the historical process of relationship between al-Zaydiyya and al-Mutazila.
Anahtar Kelimeler
Ebü’l-Kasım el-Belhi’nin Makalat’ında Zeydiyye Algısı
Öz
İslam düşüncesinin teşekkül dönemi olarak da isimlendirilen yaklaşık ilk üç yüz yıllık dönem İslam mezhepleri tarihi açısından büyük önem arz etmektedir. Söz konusu dönemde bir kısmı zamanla kaybolan ancak büyük bir kısmı varlığını günümüze kadar devam ettiren belli başlı düşünce ekollerinin temelleri atılmıştır. Mezheplerin henüz tam olarak teşekkülünü tamamlamadığı bu süreçte ekoller arasında bir takım etkileşimler olabildiği gibi önde gelen şahısların mezhebi aidiyetleri de tartışma konusu olabilmektedir. Mezheplerin ortaya çıkışı ve gelişim süreçlerinin daha sağlıklı olarak aydınlatılabilmesi açısından ilk döneme ait eserlerde mezhep mensuplarının kendileri hakkında verdikleri bilgiler kadar diğer mezhepler hakkında verdikleri bilgiler de büyük öneme sahiptir. Ebü’l-Kasım el-Belhi el-Kâ’bî’nin 319/931 yılında vefat ettiği dikkate alındığında onun eserleri de mezhepler tarihi açısından klasik kaynaklar arasında yer almaktadır. Kâ’bî’nin son dönemde ortaya çıkan ve tahkik edilerek neşredilen Makalat isimli eseri ilk dönem mezhepler tarihi açısından son derece kıymetli bilgileri ihtiva etmektedir. Bu eser Mu’tezili fikirlerin anlaşılmasının yanı sıra Zeydiyye açısından da önemlidir. Ebü’l-Kasım el-Belhi el-Kâ’bî’nin 319/931 yılında vefat ettiği dikkate alındığında onun eserleri de mezhepler tarihi açısından klasik kaynaklar arasında yer almaktadır. Kâ’bî’nin son dönemde ortaya çıkan ve tahkik edilerek neşredilen Makalat isimli eseri ilk dönem mezhepler tarihi açısından son derece kıymetli bilgileri ihtiva etmektedir. Bu eser Mu’tezili fikirlerin anlaşılmasının yanı sıra Zeydiyye açısından da önemlidir. Zeydiyye-Mu’tezile arasındaki ilişkinin itikadi boyutu ve tarihsel seyri her zaman tartışma konusu olmuştur. Fıkhi konulardaki görüşleri ile Hanefi mezhebine yakın olarak tasnif edilen Zeydiyye itikadi açıdan da her zaman Mu’tezile ile birlikte anılmaktadır. Zeydiyye’nin ortaya çıkışı itibariyle Mu’tezile’den etkilendiği iddiaları olsa da Zeydiyye’nin doğuşu itibariyle bağımsız bir mezhep olduğu ancak sonraki süreçte iki mezhep arasında etkileşim olduğu görülmektedir. Bu noktada erken dönem Mu’tezilî âlimlerinden olan Ebü’l-Kasım el-Kâ’bî’nin Zeydiyye konusundaki görüşlerinin hem Zeydiyye’nin daha sağlıklı anlaşılması hem de Zeydiyye-Mu’tezile ilişkisinin tarihi sürecini göstermesi açısından önemli olduğu kanaatindeyiz.
Anahtar Kelimeler
