Yaşlılarda Umut, Maneviyat ve Psikolojik Rahatsızlıklar

Öz

Bu araştırma, yaşlı bireylerde umut, maneviyat ve psikolojik rahatsızlıklar arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel konusu, yaşlılık döneminde ortaya çıkan yalnızlık, kayıp ve psikolojik zorluklar karşısında umut ve maneviyatın bireyin psikolojik dayanıklılığına katkısını anlamaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı kapsamında fenomenolojik desen doğrultusunda yürütülmüştür. Veriler, yaşlı bireylerle gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler içerik analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, yaşlı bireylerde inanç, dua, tevekkül ve anlam arayışı gibi maneviyat temelli uygulamaların umutsuzluk, yalnızlık ve duygusal kırılganlık karşısında koruyucu bir etki oluşturduğunu göstermektedir. Yaşlı bireylerin umut olgusu; dini inanç, sosyal ilişkiler ve içsel güç kaynaklarıyla sıkı bir biçimde bağlantılı bulunmuştur. Dua, sabır, tevekkül ve anlam üretme gibi manevi pratiklerin bireylerin yaşam kalitesini artıran koruyucu faktörler olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Ayrıca sosyal destek ve içsel motivasyonun psikolojik sağlamlığı artırdığı saptanmıştır. Uykusuzluk, yalnızlık ve duygusal kırılganlık gibi psikolojik rahatsızlıklara karşı yaşlı bireylerin baş etme stratejileri olarak dua, sosyal destek ve içsel motivasyona yer verdikleri belirlenmiştir. Bu bulgular, psikolojik sağlamlık ve manevi baş etme mekanizmalarının yaşlılık döneminde belirleyici olduğunu göstermektedir. Elde edilen sonuçlar, yaşlı bireylerin maneviyata yöneliminin hem bireysel iyilik halleri hem de toplumsal uyum açısından etkili olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak çalışma, umut, maneviyat ve psikolojik iyi oluşun yaşlı bireylerde birbirini tamamlayan çok boyutlu bir yapı oluşturduğunu ve bu unsurların yaşam kalitesini ile ruhsal dayanıklılığı güçlendirdiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• din psikolojisi
• yaşlılık
• umut
• maneviyat
• psikolojik rahtsızlıklar

Hope, Spirituality and Mental Health in Older Adults

Öz

This study aims to examine the relationship between hope, spirituality, and psychological problems among older adults. The main focus of the study is to understand the contribution of hope and spirituality to psychological resilience in the face of loneliness, loss, and psychological difficulties experienced during old age. The research was conducted within a qualitative research framework using a phenomenological design. Data were collected through semi-structured interviews with older adults. The obtained data were analyzed using content analysis. The findings indicate that spirituality-based practices such as faith, prayer, trust in God, and search for meaning have a protective effect against hopelessness, loneliness, and emotional vulnerability among older adults. The concept of hope in older individuals was found to be closely associated with religious beliefs, social relationships, and internal sources of strength. Spiritual practices such as prayer, patience, trust, and meaning-making were identified as protective factors that enhance individuals’ quality of life. In addition, social support and internal motivation were found to increase psychological resilience. It was also determined that older adults use prayer, social support, and internal motivation as coping strategies against psychological problems such as insomnia, loneliness, and emotional vulnerability. These findings demonstrate that psychological resilience and spiritual coping mechanisms are significant determinants during old age. The results reveal that older adults’ orientation toward spirituality is effective in terms of both individual well-being and social adjustment. In conclusion, the study shows that hope, spirituality, and psychological well-being form a complementary multidimensional structure in older adults, and these elements strengthen both quality of life and psychological resilience.

Anahtar Kelimeler

• psychology of religion
• hope
• spirituality
• psychological disorders

Kaynakça

1. Ağar, A. (2020). Yaşlılarda Ortaya Çıkan Psikolojik Değişiklikler. 3(2), 75-80. https://doi.org/10.47141/geriatrik.744968
2. Akbaş, M., & Kumcağız, H. (2024). Yaşli Bi̇reylerde Umut Düzeyi̇ni̇n Çeşi̇tli̇ Deği̇şkenlerle İli̇şki̇si̇ni̇n İncelenmesi̇. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 24(64), 447-464. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1285694
3. American Psychiatric Association (APA). (2013). Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.) (DSM-5). American Psychiatric Publishing.
4. Arpacı, F. (2016). Geçmişten Günümüze Yaşlılık. Nobel Yayıncılık.
5. Asi̇ Karakaş, S., & Durmaz, H. (2017). Yaşlilik Dönemi̇ Psi̇koloji̇k Özelli̇kleri̇ Ve Moral. Kocatepe Tıp Dergisi, 18(1), 32-36. https://doi.org/10.18229/kocatepetip.341681
6. Aslan, M., & Hocaoğlu, Ç. (Ağustos2017). Yaşlanma ve Yaşlanma Dönemiyle İlişkili Psikiyatrik Sorunlar. 7(1), 53-62.
7. Ay, Y., & Gürsu, O. (2025). The Relationship Between Psychological Health and Spiritual Well-Being in the Old Age. Mütefekkir, 12(23), 268-291. https://doi.org/10.30523/mutefekkir.1733253
8. Ayhan, Z. (2023). Yaşlı bireylerde umut/umutsuzluk durumunun yaşam anlamı ve öz yeterliklerine toplumsal bakış. 12(35), 625-650.

9. Çelen, N. (2023). Yaşlilik Dönemi̇nde Manevi̇ Danişmanlik Ve Rehberli̇k [Tezsiz yüksek lisans bitirme projesi]. Pamukkale Üniversitesi].
10. Çetin, M. (2016). Umut Teoloji̇si̇ [Yüksek Lisans Tezi]. Ankara Üniversitesi.
11. Dağcı, A. (2020). Huzurevi Yaşlılarının Manevi Gereksinimlerinin Belirlenmesi ve Değer Odaklı Manevi Bakım Programının Umut, Psikolojik İyi Oluş ve Tanrı Algısı Düzeyleri Üzerindeki Etkililiğinin Değerlendirilmesi [Doktora Tezi]. Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
12. Göcen, G. (2022). Kavram Atlası Din Psikololojisi 1 (C. 1). Gazi Kitapevi.
13. Guest, G., Bunce, A., & Johnson, L. (2006). How Many Interviews Are Enough? Field Methods, 18(1), 59,82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
14. Gürsu, O., & Ay, Y. (2018). Din, Manevi İyi Oluş ve Yaşlılık. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(61).
15. Kartopu, S. (2020). Umudun Psikolojisi ve Teolojisi. Eskiyeni Yayınları.
16. Koenig, H. G. (2012). Religion, Spirituality, and Health: The Research and Clinical Implications. ISRN Psychiatry. https://doi.org/10.5402/2012/278730
17. Krause, N. (2007). Longitudinal study of social support and meaning in life. Psychology and Aging, 22(3), 456-469. https://doi.org/10.1037/0882-7974.22.3.456
18. McLaren, S., & Adhikari, P. (2024). Hope and Suicidal Ideation Among Older Adults Living in the Rural Mid-Hills of Nepal. Clinical Gerontologist, 47(4), 645-659. https://doi.org/10.1080/07317115.2023.2274049
19. Ok, Ü., Gedik, Z., & Erşahin, Z. (Eylül 2019). Hastalar İçin Manevi Bakım. Nobel Yayıncılık.
20. Salur, G. (2018). Yaşlanma ve Yaşlılık: Disiplinlerarası Bakış Açıları. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
21. Snyder, C. R. (2002). Hope theory: Rainbows in the mind. Psychological Inquiry, 13(4), 249-275. https://doi.org/10.1207/S15327965PLI1304_01
22. Snyder, C. R., & Lopez, S. J. (2006). Positive psychology: The scientific and practical explorations of human strengths. SAGE Publ.
23. Tan, H. N., & Yıldız, M. (2022). ‘Manevi İyi Oluş’ Kavramının Ortaya Çıkışı ve Tanımlanması. Dini Araştırmalar, 25(63), 447-476. https://doi.org/10.15745/da.1175149
24. Taşkın, H. H. (2022). Yaşlı Manevi Danışmanlığında Psikoterapi Tekniği Olarak Manevi Anımsama Terapisi. Türk Manevi Danışmanlık ve Rehberlik Dergisi, (6), 9-38. https://doi.org/10.56432/tmdrd.1186383
25. Tuna, M., & Tenlik, Ö. (2017). Gerontoloji: Kapsam, Disiplinlerarası İş Birliği, Ekonomi ve Politika (C. 1). Nobel Yayıncılık.
26. Tunçkılıç, F. B. (2024). Yeti̇şki̇nlerde Manevi̇ İyi̇ Oluşun Umut Ve Kaygi İle Olan İli̇şki̇si̇ni̇n İncelenmesi̇ [Yüksek Lisans Tezi]. YILDIZ TEKNİK ÜNİVERSİTESİ.
27. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2023). Yaşam Memnuniyeti Araştırması.
28. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK). (2024). İstatistiklerle Yaşlılar.
29. Uçar, M. (2017). Yaşlılarda Yaşam Kalitesi İle Spiritüalite (Maneviyat) Arasındaki İlişki [Yüksek Lisans Tezi]. İnönü Üniversitesi.
30. Warner, E. T., Kent, B. V., Zhang, Y., Argentieri, M. A., Rowatt, W. C., Pargament, K., Koenig, H. G., Underwood, L., Cole, S. A., Daviglus, M. L., Kanaya, A. M., Palmer, J. R., Huang, T., Blais, M. A., & Shields, A. E. (2021). The Study on Stress, Spirituality, and Health (SSSH): Psychometric Evaluation and Initial Validation of the SSSH Baseline Spirituality Survey. Religions, 12(3), 150. https://doi.org/10.3390/rel12030150
31. Waslekar, R. S. (2018). The World Hope Index. Journal of Young Investigators.
32. World Health Organization (WHO). (2002). Active ageing: A policy framework [Resmî Rapor / Politika Belgesi].
33. World Health Organization (WHO). (2022). Mental disorders [Resmî Rapor / Fact Sheet / Kılavuz].
34. Yerli, G. (2017). Yaşlılık Dönemi Özellikleri ve Yaşlılara Yönelik. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 10(52), 1278-1287.
35. Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık.