Osman Hamdi Bey Tablolarında Yer Alan Osmanlı Dönemi Giysilerinin Giyim Sanatları Açısından İncelenmesi

Yıl 2026, Cilt: 11 Sayı: 1, 61 - 84, 24.03.2026

Nurhan Özkan Kuş , Betül Yazıcı

https://doi.org/10.30622/tarr.1882480

https://izlik.org/JA46EF36NN

Öz

statü ve cinsiyet rolleri üzerindeki etkileri bu çalışmada incelenmiş; dönemin giyim sanatı açısından sunduğu zenginlikler ile beraber dönemin gelişimi ve ilerleyişi de ele alınmıştır. Osmanlı İmparatorluğu'nun sosyal ve kültürel yapısını yansıtan bu giysiler, dönemin estetik anlayışını ve tekstil teknolojisini gözler önüne sermektedir. Bu çalışmada Osman Hamdi Bey'in Kahve Ocağı, Çarşaflanan Kadınlar, Kadın Portresi, Cami Kapısındaki Feraceli Kadınlar, Cami’den Çıkan Sultan II, Ab-ı Hayat Çeşmesi, İsmail Hakkı Bey, İlahiyatçı, Kaplumbağa Terbiyecisi II ve Küçük Kız adlı on (10) tablosu analiz edilmiştir. Yine bu çalışmamızda Osman Hamdi Bey'in eserlerinde yer alan mekân tasvirleri ve Osmanlı dönemi giysileri incelenmiştir. Farklı zaman dilimlerini ve toplumsal kesimleri temsil eden giysi örnekleri, renk, doku ve desen kullanımı gibi unsurlar açısından değerlendirilmiştir. Osman Hamdi Bey'in tabloları, Osmanlı dönemi giyiminin estetik ve kültürel boyutlarını anlamak için değerli bir kaynak teşkil etmekte ve bu alandaki çalışmalara kaynak oluşturabilecek niteliktedir. Osman Hamdi Bey, figürlerine detaylı bir şekilde giysi süslemeleri, kumaş dokuları, model tasarımları ve renk uyumları kazandırarak, günümüz araştırmacılarına dönemin giyim kültürünü inceleme ve bilgi sahibi olabilme fırsatı sunmaktadır. Onun tabloları, yalnızca sanatsal bir değer taşımakla kalmayıp aynı zamanda Osmanlı toplumunun kültürel değişim ve gelişimi, yaşam biçimi, alışkanlıkları ve insan ilişkileri üzerine önemli bir kaynak niteliğindedir. Bu çalışma, Osman Hamdi Bey’in tablolarından yola çıkarak o dönemin giysi türlerini ve modellerini belgelemeyi ve gelecek nesillere aktarmayı amaçlamaktadır. Ayrıca sanat tarihi ile moda tarihini buluşturan disiplinler arası bir yaklaşım geliştirerek görsel kaynakların tarihsel veri olarak kullanılabilirliğini de ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Moda tasarımı , giyim , sanat , Osman Hamdi Bey , geleneksel kültür

An Examination of Ottoman Era Garments in Osman Hamdi Bey Paintings in Terms of Clothing Arts

https://izlik.org/JA46EF36NN

Öz

The importance of clothing culture in Osman Hamdi Bey's art and the effects of clothing on social status and gender roles are examined in this study, along with the richness of the period's clothing art and its development and progress. These garments, reflecting the social and cultural structure of the Ottoman Empire, reveal the aesthetic understanding and textile technology of the period. In this study, ten (10) paintings by Osman Hamdi Bey, namely Coffee House, Women in Veils, Portrait of a Woman, Women in Ferace at the Mosque Gate, Sultan II Leaving the Mosque, Fountain of Life, İsmail Hakkı Bey, Theologian, The Tortoise Trainer II and Little Girl, are analyzed. In this study, the depictions of places and Ottoman period clothing in Osman Hamdi Bey's works are also examined. Clothing examples representing different time periods and social classes are evaluated in terms of elements such as color, texture and pattern usage. Osman Hamdi Bey's paintings constitute a valuable resource for understanding the aesthetic and cultural dimensions of Ottoman period clothing and can serve as a resource for studies in this field. Osman Hamdi Bey, by meticulously depicting his figures with detailed clothing embellishments, fabric textures, model designs, and color harmonies, offers contemporary researchers the opportunity to study and learn about the clothing culture of the period. His paintings not only possess artistic value but also serve as an important source of information on the cultural change and development, lifestyle, habits, and human relations of Ottoman society. This study aims to document and pass on to future generations the clothing types and models of that period, based on the paintings of Osman Hamdi Bey. Furthermore, by developing an interdisciplinary approach that combines art history and fashion history, it demonstrates the usability of visual sources as historical data.

Anahtar Kelimeler

Fashion design , clothing , art , Osman Hamdi Bey , tradational culture

Kaynakça

• Alıcı, B. (2019). Sinemada dini ideoloji ekseninde Şapka ve Kıyafet İnkılâbı’nın sunumu: Mustafa ve Kubilay örneği. H. Çiftçi (Ed.), Yeni yüzyılda iletişim araştırmaları içinde. İksad Publishing House.
• Amıcıs, E. (1986). İstanbul. Kültür Bakanlığı Yayınları.
• Aydın, R. (2018). Türk modernleşmesinde bir görünüm ve değişim temsili olarak kıyafet. Abant Kültürel Araştırmalar Dergisi, 3(6), 48-70.
• Bahargülü, N. (2024). Muğla- Yatağan ilçesi Katrancı Köy evlerinden örnekler. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (66), 191-211.
• Bayraktaroğlu, S. (2011). Osman Hamdi Bey’in tablolarındaki bazı halı tasvirleri ve bu halılardaki motifin irdelenmesi. Vakıflar Dergisi, (36), 171-185.
• Bulut, Y. (2004). Oryantalizmin kısa tarihi. Küre Yayınları.
• Cezar, M. (1971). Sanatta batıya açılış ve Osman Hamdi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Cezar, M. (1990). Osman Hamdi çok yönlü bir kültür ve sanat adamıydı. Hürriyet Gösteri, (119), 7.
• Cezar, M. (1995). Sanatta batıya açılış ve Osman Hamdi Bey. EKAV Sanat Merkezi Yayını.
• Eldem, E. (2010). Osman Hamdi Bey sözlüğü. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
• Eminoğlu, P. (2024). İkonografik ve ikonolojik eleştiri yöntemine göre Osman Hamdi Bey’in “Kaplumbağa Terbiyecisi” adlı eserinin analizi. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 8(98), 1584-1592.
• Genç, S. V. (2014). Osman Hamdi tablolarında hayvan figürleri. Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi, 61(2), 85-91.
• Gençtürk Hızal, S. (2003). Bir iletişim biçimi olarak moda: "Modus"un sınırları. İletişim Araştırmaları, 1(1), 65-86.
• Germaner, S. (2006). Osmanlı sarayında oryantalistler sergi kataloğu. TBMM Milli Saraylar Yayını.
• Germaner, S., ve İnankur, Z. (1989). Oryantalizm ve Türkiye. Türk Kültürüne Hizmet Vakfı Sanat Yayınları.
• Görünür, L. (2011). Osmanlı İmparatorluğu’nun son döneminden kadın giysileri. Sadberk Hanım Müzesi.
• Gündüz, F. (2007). Osman Hamdi Bey. TDV İslâm ansiklopedisi (Cilt 33, s. 468-469). TDV İslâm Araştırmaları Merkezi.
• Gürçağlar, A. (2004). Osman Hamdi Bey ve J. L. Gérome. Antik Dekor, (85), 96-104.
• Kaya, G. S. (2019). Sultan Abdülaziz ve döneminin resim sanatı. Milli Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi, 77-101.
• Koca, E. (2009). 18. ve 19. yüzyıl Osmanlı erkek modası. Türk-İslâm Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi, (7), 63-81.
• Koca, E., Koç, F., ve Vural, T. (2007). Kültürlerarası etkileşimde giyim kuşam. 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi Bildirileri içinde (s. 793–808).
• Koç, F., ve Koca, E. (2009). Geleneksel giysi tarzlarının değişimi ve Türk modasının oluşumunda İstanbul. 7. Uluslararası Türk Kültürü Kongresi içinde (s. 5-10).
• Oskay, N. (2021). Osman Hamdi Bey’in tablolarında tekstil yaklaşımlar ve dönemin kadın giyim formlarının yansımaları. Uluslararası İnsan ve Sanat Araştırmaları Dergisi, 6(1), 37-54.
• Özeskici, E. (2024). Osman Hamdi Bey’in resimlerindeki motiflerde stilizasyon ve anlam. Art-Sanat Dergisi, (21), 565-586.
• Şahin, Y. (2016). 19. Yüzyıl Türk kadın giyiminde Avrupa modasının etkileri - Bedenle yüzleşme. Ethos: Felsefe ve Toplumsal Bilimlerde Diyaloglar, 9(1), 106-122.
• Tez, Z. (2008). Tekstil ve giyim kuşamın kültürel tarihi. Doruk Yayıncılık.
• Üşenmez, M. S. (2013). Türk figüratif resminden yansıyan giysi görünümleri. I. Ulusal Sanat Tasarım Sempozyumu ve Sergisi Bildirileri içinde (s. 445-455).
• Yaman, Y. Z. (1994). Osman Hamdi Bey. Dünden bugüne İstanbul ansiklopedisi (Cilt 6, s. 161-163). Kültür Bakanlığı ve Tarih Vakfı Ortak Yayını.
• Yerli, S. (2020). Osman Hamdi Bey'in resimlerinde tinsellik. International Journal of Interdisciplinary and Intercultural Art, 5(11), 245-254.