Dijitalleşme ve Sürdürülebilir Kalkınma: Seçilmiş Karadeniz Ekonomik İşbirliği Ülkeleri İçin Panel Nedensellik Analizi

Öz

Günümüzde dijital teknolojilerde yaşanan gelişmeler, ekonomik ve sosyal dönüşüm süreçlerinin temel belirleyicilerinden biri hâline gelmiştir. Dijitalleşme; bilgiye erişim, üretim süreçlerinde verimlilik artışı, yenilikçilik kapasitesinin gelişmesi ve kamu hizmetlerinin etkin sunumu gibi alanlarda önemli katkılar sağlayarak sürdürülebilir kalkınma amaçlarının gerçekleştirilmesinde stratejik bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Özellikle bilgi ve iletişim teknolojilerinde meydana gelen gelişmeler, ekonomik büyümenin desteklenmesi, kaynak kullanım etkinliğinin artırılması ve toplumsal refahın geliştirilmesi açısından önemli fırsatlar sunmaktadır. Bununla birlikte, dijitalleşmenin sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisi ülkelerin ekonomik yapısı, dijital altyapısı ve kurumsal kapasitesine bağlı olarak farklılık gösterebilmektedir. Bu çalışmanın amacı, dijitalleşme ile sürdürülebilir kalkınma arasındaki nedensellik ilişkisini seçilmiş Karadeniz Ekonomik İşbirliği (KEİ) üyesi ülkeler özelinde 2000–2024 dönemi kapsamında incelemektir. Çalışmada dijitalleşme göstergesi ile sürdürülebilir kalkınma amaçları endeksi arasındaki ilişki panel veri analizi çerçevesinde ele alınmıştır. Bu doğrultuda analiz sürecinde öncelikle panel veri setinin yatay kesit bağımlılığı ve eğim homojenliği özellikleri incelenmiş, değişkenlerin durağanlık özellikleri belirlendikten sonra değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin tespit edilmesi amacıyla Emirmahmutoglu ve Kose (2011) panel nedensellik testinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, panel genelinde dijitalleşmeden sürdürülebilir kalkınmaya doğru istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisinin bulunmadığını göstermektedir. Bununla birlikte ülke bazında Romanya’da %1, Yunanistan ve Ermenistan’da %5, Bulgaristan’da ise %10 anlamlılık düzeyinde dijitalleşmeden sürdürülebilir kalkınmaya doğru tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Sürdürülebilir kalkınmadan dijitalleşmeye doğru nedensellik sonuçları incelendiğinde ise Moldova’da %5 anlamlılık düzeyinde tek yönlü nedensellik ilişkisi belirlenirken, diğer ülkelerde ve panel genelinde bu yönde istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik ilişkisine ulaşılamamıştır. Ayrıca hiçbir ülkede çift yönlü nedensellik tespit edilmemiştir. Bulgular, dijitalleşme ile sürdürülebilir kalkınma arasındaki nedensellik ilişkisinin ülkelere göre farklılaşabildiğini ortaya koymaktadır. Bu bulguların, panel genelinde anlamlı bir nedensellik ilişkisi bulunmadığı dikkate alınarak ülkeye özgü koşullar çerçevesinde değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• iktisat
• dijitalleşme
• sürdürülebilir kalkınma
• seçilmiş karadeniz ekonomik işbirliği ülkeleri
• panel nedensellik analizi

Digitalization and Sustainable Development: A Panel Causality Analysis of Selected Black Sea Economic Cooperation Countries

Öz

Recent developments in digital technologies have become one of the main drivers of economic and social transformation. Digitalization has emerged as a strategic factor in achieving sustainable development goals by improving access to information, increasing efficiency in production processes, enhancing innovation capacity, and supporting the effective delivery of public services. In particular, advances in information and communication technologies offer important opportunities for promoting economic growth, improving resource-use efficiency, and enhancing social welfare. However, the extent to which digitalization contributes to sustainable development may vary across countries, reflecting differences in economic structures, digital infrastructure, and institutional capacities. This study aims to examine the causal relationship between digitalization and sustainable development in selected member countries of the Black Sea Economic Cooperation (BSEC) over the period 2000–2024. The relationship between the digitalization indicator and the Sustainable Development Goals (SDG) Index is investigated within a panel data framework. Accordingly, the analysis first examines cross-sectional dependence and slope homogeneity, followed by an assessment of the stationarity properties of the variables. The Emirmahmutoglu and Kose (2011) panel causality test is then employed to identify the causal relationship between the variables. The findings indicate no statistically significant causal relationship from digitalization to sustainable development for the panel as a whole. At the country level, however, unidirectional causality running from digitalization to sustainable development is identified for Romania at the 1% significance level, for Greece and Armenia at the 5% level, and for Bulgaria at the 10% level. Regarding causality from sustainable development to digitalization, a unidirectional causal relationship is detected for Moldova at the 5% significance level, whereas no statistically significant evidence of causality in this direction is found for the remaining countries or for the panel as a whole. Furthermore, no bidirectional causality is identified for any of the countries examined. Overall, the findings suggest that the causal relationship between digitalization and sustainable development varies across countries. The findings should be interpreted within the context of country-specific conditions, taking into account the absence of a statistically significant causal relationship at the panel level.

Anahtar Kelimeler

• economy
• digitalization
• sustainable development
• black sea economic cooperation countries
• panel causality analysis

Kaynakça

1. Abbas, S. A. ve Zaman, A. (2024). Does digitalisation help achieve (selected) socio‐economic SDGs? Evidence from emerging economies. Sustainable Development, 32(6), 6088-6103. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/sd.3014
2. Benner, E. (2017). Cultural acceptance of digitalization and growth of an economy: A comparison of East and West Germany. Economics Student Theses and Capstone Projects, 53.
3. Brennen, J. S. ve Kreiss, D. (2016). Digitalization. İçinde The International Encyclopedia of Communication Theory and Philosophy (ss. 1-11).
4. Breusch, T. S. ve Pagan, A. R. (1980). The lagrange multiplier test and its applications to model specification in econometrics. The Review of Economic Studies, 47(1), 239-253.
5. Chudik, A. ve Pesaran, M. H. (2015). Common correlated effects estimation of heterogeneous dynamic panel data models with weakly exogenous regressors. Journal of Econometrics, 188(2), 393-420. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0304407615000767?via%3Dihub
6. Ding, M. (2025). The Digital Economy and Sustainable Development Goals: A Predictive Analysis of the Interconnections Between Digitalization and Sustainability in China. Sustainability, 18(1), 375. https://www.mdpi.com/2071-1050/18/1/375
7. Emirmahmutoglu, F. ve Kose, N. (2011). Testing for Granger causality in heterogeneous mixed panels. Economic Modelling, 28(3), 870-876. https://doi.org/10.1016/j.econmod.2010.10.018
8. Harris, J. M. (2000). Basic principles of sustainable development (Working Paper 00-04). Tufts University. https://ageconsearch.umn.edu/record/15600?v=pdf

9. Im, K. S., Pesaran, M. H. ve Shin, Y. (2003). Testing for unit roots in heterogeneous panels. Journal of Econometrics, 115(1), 53-74. https://doi.org/10.1016/S0304-4076(03)00092-7
10. ITU. (t.y.). Individuals using the Internet, https://datahub.itu.int/data/?c=&i=11624, (Erişim Tarihi: 21.09.2026).
11. Jovanović, M., Dlačić, J. ve Okanović, M. (2018). Digitalization and society’s sustainable development–Measures and implications. Zbornik radova Ekonomskog fakulteta u Rijeci: časopis za ekonomsku teoriju i praksu, 36(2), 905-928. https://doi.org/10.18045/zbefri.2018.2.905
12. Konu, A. (2020). Sürdürülebilir Kalkınma ve Dijital Ekonomi İlişkisi: AB Ülkeleri İçin Bir Araştırma. Akademik İncelemeler Dergisi, 15(2), 655-678. https://doi.org/10.17550/akademikincelemeler.738292
13. Lei, X., Shen, Z. Y., Štreimikienė, D., Baležentis, T., Wang, G. ve Mu, Y. (2024). Digitalization and sustainable development: Evidence from OECD countries. Applied Energy, 357, 122480. https://doi.org/10.1016/j.apenergy.2023.122480
14. Lucas Jr, R. E. (1988). On the mechanics of economic development. Journal of Monetary Economics, 22(1), 3-42.
15. Mensah, J. (2019). Sustainable development: Meaning, history, principles, pillars, and implications for human action: Literature review. Cogent Social Sciences, 5(1), 1653531. https://doi.org/10.1080/23311886.2019.1653531
16. Osinubi, T. T., Ajide, F. M. ve Simatele, M. (2025). What role does digitalization play in the entrepreneurship-sustainable development nexus in Africa? Journal of Open Innovation: Technology, Market, and Complexity, 11(1), 100500. https://doi.org/10.1016/j.joitmc.2025.100500
17. Pérez-Martínez, J., Hernandez-Gil, F., San Miguel, G., Ruiz, D. ve Arredondo, M. T. (2023). Analyzing associations between digitalization and the accomplishment of the Sustainable Development Goals. Science of The Total Environment, 857, 159700. https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2022.159700
18. Pesaran, M. H. (2004). General diagnostic tests for cross section dependence in panels (Cambridge Working Papers in Economics No. 0435). Faculty of Economics, University of Cambridge. https://ideas.repec.org/p/cam/camdae/0435.html
19. Pesaran, M. H., Ullah, A. ve Yamagata, T. (2008). A bias‐adjusted LM test of error cross‐section independence. The Econometrics Journal, 11(1), 105-127.
20. Pesaran, M. H. ve Yamagata, T. (2008). Testing slope homogeneity in large panels. Journal of Econometrics, 142(1), 50-93. https://doi.org/10.1016/j.jeconom.2007.05.010
21. Romer, P. M. (1986). Increasing returns and long-run growth. Journal of Political Economy, 94(5), 1002-1037.
22. Romer, P. M. (1990). Endogenous technological change. Journal of Political Economy, 98(5, Part 2), 71-102.
23. Sachs, J. D. (2015). The age of sustainable development. In The age of sustainable development. Columbia University Press. https://www.earth.columbia.edu/sitefiles/file/Sachs%20Writing/2014/%e2%80%9cThe%20Age%20of%20Sustainable%20Development%20by%20Jeffrey%20D_%20Sachs%20-%20Project%20Syndicate%e2%80%9d.pdf
24. Sachs, J. D., Lafortune, G., Fuller, G. ve Iablonovski, G. (2026). Implementing sustainable development: 2030 and beyond. Sustainable Development Report. https://doi.org/10.82163/225
25. Smith, L. V., Leybourne, S., Kim, T. H. ve Newbold, P. (2004). More powerful panel data unit root tests with an application to mean reversion in real exchange rates. Journal of Applied Econometrics, 19(2), 147-170. https://doi.org/0.1002/jae.723
26. Sustainable Development Solutions Network. (t.y.). Sustainable Development Report 2026: Data Explorer, https://dashboards.sdgindex.org/explorer/?metric=overall, (Erişim Tarihi: 23.05.2026).
27. Swamy, P. A. (1970). Efficient inference in a random coefficient regression model. Econometrica: Journal of the Econometric Society, 38(2), 311-323. Tabachnick, B. G. ve Fidell, L. S. (2013). Using multivariate statistics (6. Baskı). Pearson.
28. Toda, H. Y. ve Yamamoto, T. (1995). Statistical inference in vector autoregressions with possibly integrated processes. Journal of Econometrics, 66(1–2), 225–250. https://doi.org/10.1016/0304-4076(94)01616-8
29. Topcu, B. A. (2021). Dijital ekonomi ve göstergelerinin sürdürülebilir kalkınma üzerindeki etkisi: AB ülkeleri örneği. Uluslararası Yönetim Akademisi Dergisi, 4(2), 455-465. https://doi.org/10.33712/mana.958754
30. United Nations. (1987). Our common future. https://digitallibrary.un.org/record/139811/files/A_42_427-EN.pdf, (Erişim Tarihi: 20.05.2026).
31. United Nations. (2015). Transforming our world: The 2030 agenda for sustainable development. United Nations. https://sdgs.un.org/2030agenda
32. World Bank. (t.y.). Individuals using the Internet (% of population), https://data.worldbank.org/indicator/IT.NET.USER.ZS, (Erişim Tarihi: 23.05.2026).
33. Yazici, A. M., Öztirak, M. ve Bayram, V. (2026). Do digitalization and technological innovation foster the achievement of the sustainable development goals? Evidence from EU’s newer member states. Journal of Enterprise Information Management, 39(3), 1287-1307. https://doi.org/10.1108/JEIM-05-2025-0356