Cartoon Studies in Early Childhood: A Systematic Review of the Turkish Literature

Öz

Cartoons are an important form of television programming that has existed from the past to the present. They are considered an entertaining and educational media tool for children. However, they can also contain negative elements. The aim of this study is to determine the general trends and focus points of research conducted on cartoons in Turkey between 2016 and 2026. Content analysis was performed using the document review method, which is among the qualitative research designs. The study group of the research was formed by searching national databases such as TRDizin (ULAKBİM), YÖK National Thesis Center, and DergiPark databases, in accordance with the determined inclusion criteria. A descriptive survey model was used for the methods, study group, and data collection tools examined within the scope of the research. The data obtained were analyzed in line with the research questions. The frequency and percentage rates of the variables addressed in the research findings are shown. When looking at the thematic distribution of the studies examined within the scope of the research, it was determined that education (cognitive development, academic skills), violence/fear, and gender inequality content were addressed more frequently and constituted the subject of the relevant studies. However, it is observed that cartoons also focus on different dimensions such as values education, children's rights, and digital dangers. It is anticipated that the research findings will raise awareness among educators and parents by revealing the thematic structure and values conveyed in cartoons aimed at preschool children, and will also provide guidance in selecting quality content.

Anahtar Kelimeler

• Preschool education
• child
• cartoon
• early childhood
• systematic review

Erken Çocukluk Döneminde Çizgi Film Araştırmaları: Türkiye Alanyazını Üzerine Sistematik Bir İnceleme

Öz

Çizgi filmler geçmişten günümüze uzanan önemli bir televizyon programıdır. Çocuklar için eğlenceli ve öğretici bir medya aracı olduğu öngörülmektedir. Aynı zamanda olumsuz öğeler de içerebilmektedir. Bu çalışmanın amacı Türkiye’de 2016-2026 yılları arasında çizgi filmler üzerine gerçekleştirilen araştırmaların genel eğilimlerini ve odak noktalarını belirlemektir. Nitel araştırma desenleri arasında yer alan doküman incelemesi yöntemi ile içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubu olarak ulusal veri tabanları olan TRDizin (ULAKBİM), YÖK Ulusal Tez Merkezi, DergiPark veritabanları taranarak, belirlenen dâhil edilme kriterlerine uygun olarak oluşturulmuştur. Araştırma kapsamında incelenen çalışmalar yöntem, çalışma grubu, veri toplama araçlarına yönelik betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Elde edilen veriler araştırma soruları doğrultusunda incelenerek elde edilmiştir. Araştırmanın bulgularında ele alınan değişkenlerin frekans ve yüzdelik oranları gösterilmiştir. Araştırma kapsamında incelenen çalışmaların tematik dağılımına bakıldığında; eğitim (bilişsel gelişim, akademik beceriler), şiddet/korku, toplumsal cinsiyet eşitsizliği içeriklerinin daha fazla ele alınarak ilgili çalışmaların konusunu oluşturduğu belirlenmiştir. Bununla birlikte çizgi filmlerin değerler eğitimi, çocuk hakları ve dijital tehlikeler gibi farklı boyutlara da odaklandığı görülmektedir. Araştırma bulgularının, okul öncesi dönem çocuklarına yönelik çizgi filmlerin tematik yapısını ve aktarılan değerleri ortaya koyarak eğitimciler ve ebeveynler nezdinde farkındalık oluşturacağı, aynı zamanda nitelikli içerik seçimi konusunda rehberlik edeceği öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

• okul öncesi eğitim
• çocuk
• çizgi film
• erken çocukluk dönemi
• sistematik inceleme

Kaynakça

1. Afşin, R. Ş., Doğan, Ö., ve Özlü, A. K. (2025). TRT Çocuk Kanalındaki Çizgi Filmlerde Karakterlerin Akran Zorbalığı Davranışlarının İncelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(3), 434-450.
2. Akça, F., ve Koç Çilekçiler, N. (2019). Okul Öncesi Dönemdeki Çocukların En Çok Etkilendiği Çizgi Film Karakterleri ve Bu Karakterlerle Özdeşleşmelerinin Yol Açabileceği Dijital Tehlikeler. Addicta: The Turkish Journal on Addictions, 6(2), 403-433.
3. Akyüz, M. H. (2019). Televizyonda Gösterilen Türk Yapımı Çizgi Filmlerin Kültürel Farklılıklar Bağlamında İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Marmara Üniversitesi.
4. Aral, N., ve Kadan, G. (2019). Çizgi Filmlerde Yer Alan Şiddet Öğelerinin İncelenmesi. Çankırı Karatekin Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(1), 57-75.
5. Aydın, K. (2023). Erken Çocukluk Dönemi Çizgi Filmlerinin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. İzmir Demokrasi Üniversitesi.
6. Baydar, İ. Y., ve Kandır, A. Çizgi Film ve Çocuk: Ebeveyn Görüşleri. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 10(1), 10-19.
7. Bilbay, A., Koç, A., ve Atış-Akyol, N. (2025). Çizgi Filmlerde 21. Yüzyıl Becerileri: Rafadan Tayfa Örneği. Buca Faculty of Education Journal/Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (65), 2678.
8. Bulut, N. Ö., Demircan, Y. A., ve Demirhan, Ş. (2025). Öğretmen ve Ebeveyn Görüşlerine Göre Okul Öncesi Dönem Çocuklarının En Çok İzlediği Çizgi Filmlerin Görsel ve İçerik Özelliklerinin İncelenmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 14(2), 263.

9. Bozdemir, E., ve Önal, H. (2024). Scamper Tekniği ile Değerlendirilen Çizgi Filmlerin 60-72 Ay Çocukların Yaratıcılıklarına Etkisinin İncelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Çalışmaları Dergisi, 5(1), 25-37.
10. Courage, M. L., ve Setliff, A. E. (2010). When Babies Watch Television: Attention-Getting, Attention-Holding, and the Implications for Learning from Video Material. Developmental Review, 30(2), 220–238. http://doi.org/10.1016/j.dr.2010.03.003
11. Creswell, J. W., ve Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Sage Publications.
12. Cengiz, Ö., İlçi Küsmüş, G., ve Ramazan, O. (2020). TRT Çocuk Kanalında Yayınlanan Çizgi Filmlerin Gelişim Alanlarına Göre Değerlendirilmesi. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16 (2), 271–287. https://doi.org/10.17860/mersinefd.633447
13. Ceylan, A., ve Akkaya, S. (2024). Çizgi Filmlerin Değerler Bakımından İncelendiği Lisansüstü Çalışmaların İncelenmesi. Uluslararası Temel Eğitim Araştırmaları Dergisi, 8(3), 341–358.
14. Civan, M. (2024). Okul Öncesi Dönem Temel Matematik Becerileri ve Kavramları Açısından Çizgi Film Analizi: TRT Çocuk Kanalında Yayımlanan Yade Yade [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
15. Coşkun, Y., ve Önem, A. (2024). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının Çizgi Film Karakterleriyle Özdeşim Kurma Eğilimleri. Temel Eğitim Dergisi, 21, 42–54.
16. Çakmak, E. N. (2023). Çocuk Çizgi Filmlerinin İ̇çerik ve Verilen Değerler Yönünden İ̇ncelenmesi [Yüksek Lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
17. Deniz, A. (2021). Yerli Yapım Çizgi Filmlerde Toplumsal Cinsiyet Eşit(Siz)Liği. OPUS International Journal of Society Researches, 18(43), 6942-6979.
18. Duman, N., Deniz, T., ve Kuşen, İ. Z. (2020). Anaokulu Öğrencilerinin Masal ve Çizgi Film Tercihlerinin İncelenmesi. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi (ÇEDAR), 4(1), 15-30.
19. Ekinci, D. K. (2024). Medya ve Çocuk Bağlamında Çizgi Filmlerde Yer Alan Şiddet İçeriklerinin Analizi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, (Ö14), 771-793.
20. Fırat, Z. (2024). “Pırıl” Çizgi Filminin Erken Çocukluk Dönemi Matematik İçerikleri Açısından İncelenmesi. International Primary Education Research Journal, 8(1), 40-53.
21. Gath, M., Horwood, L. J., Gillon, G., McNeill, B., ve Woodward, L. J. (2026). Longitudinal Associations Between Screen Time and Children's Language, Early Educational Skills, and Peer Social Functioning. Dev Psychol, 62 (3), 638-652. https//doi.org/10.1037/dev0001907
22. Güden Altmış, Z., ve Altun, M. (2021). “Pırıl” Çizgi Filminin Değerler Eğitimi Açısından Değerlendirilmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 17(38), 5382-5411. https://doi.org/10.26466/opus.752885
23. Göktaş, İ., Koçer, N. K., ve Ogelman, H. G. (2024). Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Çizgi Filmlerde Yer Alan Sosyal Beceriler ile Saldırgan ve Zorba Davranışların İncelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 282-304.
24. Göktaş, İ., Koyutürk, K. N., Ogelman, H. G. (2024). Okul Öncesi Dönem Çocuklarına Yönelik Çizgi Filmlerde Yer Alan Sosyal Beceriler ile Saldırgan ve Zorba Davranışların İncelenmesi. Karadeniz Sosyal Bilimler Dergisi, 16(30), 282-304.
25. Grotewell, P. ve Burton R. Y. (2008). Early Childhood Education, Issues And Developments. New York: Nova Science.
26. Habib, K., ve Soliman, T. (2015). Cartoons’ Effect in Changing Children Mental Response and Behavior. Open Journal of Social Sciences, 3(9), 248–264. http://doi.org/10.4236/jss.2015.39033
27. Haggarty, L. (1996). What is content analysis? Medical Teacher, 18(2), 99–101. https://doi.org/10.3109/01421599609034141
28. İnan, R. (2021). Okul öncesi öğretmenlerinin sınıflarda çocuklara izletilen görsel/işitsel medya ürünlerinin seçimindeki tercihleri ve önceliklerinin incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Orta Doğu Teknik Üniversitesi.
29. İşliyen, M. (2020). Çocuk, Televizyon ve Cinsellik: Çizgi Filmler Üzerine Bir İnceleme. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(1), 442-477.
30. Johnson, R. B., ve Onwuegbuzie, A. J. (2004). Mixed Methods Research: A Research Paradigm Whose Time Has Come. Educational researcher, 33(7), 14-26. https://doi.org/10.3102/0013189X033007014
31. Kalkan, A. (2022). Erken Çocukluk Dönemine Yönelik Hazırlanan Bazı Çizgi Filmlerin Prososyal Davranış İçeriklerinin İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi.
32. Kamacıoğlu, B. (2017). Çizgi Filmlerin Kültür Aktarımındaki Rolü ve Hayao Miyazaki Çizgi Filmleri. Sanat ve Tasarım Dergisi, 7(2), 1-18.
33. Kaya, Z., ve Uzoğlu, M. (2020). Çizgi Filmlerin Eğitim Alanında Kullanılmasıyla İlgili Yapılan Çalışmaların İncelenmesi. Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16, 6194–6214.
34. Kaya, Ş. E., ve Şahin, M. K. (2026). Do All Cartoons Contain Traditional Gender Roles? The Example of Eymen and Çimen for Preschoolers. Bartın University Journal of Faculty of Education, (2), 710-728.
35. Kaymak, N., ve Özçelik, A. D. Ö. (2020). Evrensel Değerler Üzerine Bir İnceleme: Vikingler Çizgi Film Örneği. Atatürk Üniversitesi Kazım Karabekir Eğitim Fakültesi Dergisi, (41), 26-43.
36. Kılıç, A., Gündar, B., ve Bal, Ö. (2025). Okul Öncesi Dönem Çocukların Çizgi Film Karakteri Üzerinden Sosyal İlişki Algıları. Tıbbi Sosyal Hizmet Dergisi, 13(26), 98-111.
37. Kirkorian, H. L. (2018). When and How Do Interactive Digital Media Help Children Connect What They See on and off the Screen? Child Development Perspectives 12(3), 210–214. https://doi.org/10.1111/cdep.12290 Kutlu, M. (2024). Conveying Love For Animals To Children Through Animated Cartoons: Niloya. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 12(1), 448-473.
38. Madigan, S., McArthur, B. A., Anhorn, C., Eirich, R., ve Christakis, D. A. (2020). Associations Between Screen Use and Child Language Skills: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Pediatrics, 174(7), 665-675. http://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2020.0327
39. Önal, N. T. (2025). Popüler Kültür Temelli Bir STEM Medya İçeriğinin İncelenmesi. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 11(3), 990-1008.
40. Özçelik, T., ve Şahin, M. K. (2023). Değerler Takımı Çizgi Filmine Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından Bakış. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 11(37), 408-432.
41. Özel, Ö., ve Küçükkart, Z. N. (2023). TRT Çocuk Kanalındaki Çizgi Filmlerin Değerler Eğitimi Açısından İncelenmesi: “Akıllı Tavşan Momo” ve “Pırıl” örneği. Journal of Uludag University Faculty of Education, 36(2), 534-559.
42. Özen, Ö. ve Kartelli, F. (2017). Türkiye'de Yayın Yapan Çocuk Kanallarında Yayınlanan Çizgi Filmlerdeki Şiddet Olgusunun Analizi. Marmara İletişim Dergisi, (27), 81-93.
43. Page, M. J., McKenzie, J. E., Bossuyt, P. M., Boutron, I., Hoffmann, T. C., Mulrow, C. D., ... ve Moher, D. (2021). Updating guidance for reporting systematic reviews: Development of the PRISMA 2020 statement. Journal of clinical epidemiology, 134, 103-112.
44. Parlakyıldız, I. (2019). 5-6 Yaş Çocuklarının İzlediği Çizgi Filmlerin Gerçeklik Durumlarının İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi.
45. Pati, D., ve Lorusso, L. N. (2017). How to Write A Systematic Review of The Literature. HERD: Health Environments Research ve Design Journal, 11(1), 15-3. https://doi.org/10.1177/1937586717747384
46. Seggie, F. N., ve Bayyurt, Y. (Ed.). (2015). Nitel araştırma: Yöntem, teknik, analiz ve yaklaşımları. Anı Yayıncılık.
47. Şahin, M. K., Sivri, B., ve Uğurlu, İ. (2026). Maysa ve Bulut Çizgi Filminin Toplumsal Cinsiyet Rolleri Açısından İncelenmesi. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 30(1), 189-208.
48. Şen, B. (2020). Okul Öncesi Dönem Çocukları Tarafından İzlenen Çizgi Filmlerin Toplumsal Cinsiyet Açısından İncelenmesi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
49. Şengün Afşin, R., Doğan, Ö., ve Koçyiğit Özlü, A. (2025). TRT Çocuk Kanalındaki Çizgi Filmlerde Karakterlerin Akran Zorbalığı Davranışlarının İncelenmesi. Adnan Menderes Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Dergisi, 9(3), 434-450. https://doi.org/10.46237/amusbfd.1467252
50. Teddlie, C., ve Tashakkori, A. (2011). Mixed methods research. The Sage handbook of qualitative research, 4(1), 285-300.
51. Tonkul, F. N. (2022). Çocuk Kanallarında Yayınlanan 3-6 Yaş Grubu Çocuklarına Yönelik Çizgi Filmlerin Çocuk Hakları Açısından İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Doğu Akdeniz Üniversitesi.
52. Ulusoy, T. Y., ve Kanat, K. (2024). Doğal Afet Konulu Çizgi Filmlerin İncelenmesi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (72), 210-230.
53. Üstündağ, A., ve Şenol, F. B. (2021). Çizgi Filmlerde Yer Alan Şiddet ve Korku Öğelerinin İncelenmesi: TRT Çocuk Örneği. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 12(1), 173-188.
54. Yağan Güder, S., Ay, A., Saray, F., ve Kılıç, İ. (2017). Okul Öncesi Dönem Çocuklarının İzledikleri Çizgi Filmlerin Toplumsal Cinsiyet Kalıp Yargıları Açısından İncelenmesi: Niloya Örneği. Eğitimde Nitel Araştırmalar Dergisi, 5(2).
55. Yaşar, H. (2024). Çocuk çizgi filmlerinde görülen agresif davranışların incelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Gazi Üniversitesi.
56. Yenihan, S. K. (20223). Kaptan Pengu ve Arkadaşları Çizgi Filminin Okul Öncesi Dönemdeki Yaşam Becerileri Açısından İncelenmesi [Yüksek lisans tezi]. Fatih Sultan Mehmet Üniversitesi.
57. Yıldırım, A., ve Şimşek, H. (2008). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Ankara: Seçkin.
58. Yıldız, C. (2016). 3-6 Yaş Çocuklarının Tercih Ettikleri Çizgi Filmlerdeki Şiddet İçeriklerinin Analizi. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 16(2), 698-716.