Die Abwägung von Chancengleichheit und Stigmatisierung bei Fördermaßnahmen: Eine Analyse im Lichte der Entscheidung des Bundesverfassungsgerichts zum „Legasthenie-Vermerk in den Abiturzeugnissen”

Öz

The Balance Between Equality of Opportunity and Stigmatisation in Affirmative Actions: An Analysis in the light of “Dyslexia-Remark in Graduation Diplomas” Decision of the German Federal Constitutional Court

Öz

This study examines the limits of affirmative action in light of the "Decision on Dyslexia Remark in Graduation Diplomas" (the decision of the German Federal Constitutional Court BvR 2577/15, 1 BvR 2578/15, 1 BvR 2579/15, dated 22 November 2023). The over-compensation that may result from the implementation of affirmative action measures could potentially to the compromise of the principle of equality of opportunity for individuals outside the beneficiary group. This article aims to explore the balancing challenge involved in applying necessary additional safeguards while avoiding the stigmatization of the beneficiary group.

Anahtar Kelimeler

• Prohibition of discrimination
• affirmative actions
• special measures
• equality of opportunities
• over-compensation

Destekleyici Edimlerde Fırsat Eşitliği ve Damgalama Dengesi: Federal Alman Anayasa Mahkemesinin “Diplomada Disleksi Kaydı” Kararı Işığında Bir İnceleme

Öz

Bu çalışma, destekleyici edimin sınırlarını “Diplomada Disleksi Kaydı Kararı” (Federal Alman Anayasa Mahkemesinin 22 Kasım 2023 tarihli BvR 2577/15, 1 BvR 2578/15, 1 BvR 2579/15 kararı) ışığında incelemektedir. Destekleyici edimlerin aşırı tazmin sağlaması, fırsat eşitliği ilkesinin yararlanıcı grup dışında kalan bireyler aleyhine bozulmasına yol açabilmektedir. Makalenin amacı, bu durumu önlemek amacıyla alınan ek güvencelerin, yararlanıcı grup üzerinde damgalama yaratmadan uygulanması gerekliliği bağlamında ortaya çıkan denge sorununu ele almaktır.

Anahtar Kelimeler

• Ayrımcılık yasağı
• destekleyici edim
• özel önlem
• fırsat eşitliği
• aşırı tazmin

Kaynakça

1. ADDIS Adeno, “Special Temporary Measures and the Norm of Equality”, M. Ambrus, R.A. Wessel (Ed.), Netherlands Yearbook of International Law 2014: Between Pragmatism and Predictability: Temporariness in International Law (Netherlands Yearbook of International Law Vol. 45), T.M.C. Asser Press, Lahey, 2015, s. 311-330.
2. ANDERSON Terry H., The Pursuit of Fairness: a History of Affirmative Action. Oxford University Press, New York, 2004.
3. ARNARDÓTTIR Oddný Mjöll, “A Future of Multidimensional Disadvantage Equality?”, The UN Convention on the Rights of Persons with Disabilities: European and Scandinavian Perspectives, Martinus Nijhoff, 2009, s. 41-66.
4. Avrupa Komisyonu, International Perspectives on Positive Action Measures: Analysis in the European Union, Canada, The United States and South Africa, Luxembourg: Office for Official Publications of the European Communities, 2009.
5. American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – 5 (Beşinci Baskı), American Psychiatric Association Publishing, Washington DC, 2013.
6. Avrupa Konseyi, “Explanatory Report to the Protocol No. 12 to the Convention for the Protection of the Human Rights and Fundamental Freedoms (İHAS 12 no.lu Protokole İlişkin Açıklayıcı Rapor)” (European Treaty Series – No. 17), 2000.
7. BÜYÜKÇALIK BÜYÜKÇAĞLAR Mürvet Ece, Dolaylı Ayrımcılık Yasağı, On İki Levha Yayıncılık, 2021.
8. CAMPBELL Mary/HOUH Emily/ONWUACHI-WILLIG Angela, “Cracking the Egg: Which Came First: Stigma or Affirmative Action?”, California Law Review 96, 2018, s. 1299-1352.

9. DANISI Carmelo, “How Far Can the European Court of Human Rights Go in the Fight Against Discrimination? Defining New Standards in its Nondiscrimination Jurisprudence” International Journal of Constitutional Law 3-4, 9. Cilt, Ekim 2011, s. 793–807.
10. DE ALBUQUERQE, Catarina, “Report of the Special Rapporteur on the human right to safe drinking water and sanitation, Addendum: Mission to the United States of America”, A/HRC/18/33/Add.4, BM İnsan Hakları Konseyi, 2.07.2011, https://www.ohchr.org/sites/default/files/Documents/HRBodies/HRCouncil/RegularSession/Session21/A-HRC-21-42_en.pdf.
11. DOMINGUEZ-REDONDA Elvira/HOWARD Erica/ BAEZ Narciso Leandro Xavier Baez (Ed.), Affirmative Action and the Law: Efficacy of National and International Approaches, Routledge, Abingdon, 2021.
12. FORAN Michael P., Equality Before the Law: Equal Dignity, Wrongful Discrimination, and the Rule of Law (Hart Studies in Constitutional Theory), Hart Publishing, 2023
13. FREDMAN Sandra, Discrimination Law (2. Baskı), Oxford University Press, Oxford, 2011.
14. GEMALMAZ Mehmet Semih, " Ulusalüstü İnsan Hakları Hukukunda Ayrımcılık Yasağı ve Eşitlik İlkesi Bağlamında ‘Özel Önlemler’, ‘Geçici Özel Önlemler’, ‘Pozitif Edim’ ve ‘Destekleyici Edim’ ”, Prof. Dr. Tunçer Karamustafaoğlu’na Armağan, Adalet Yayınevi, Ankara, 2010, 103-306.
15. GOFFMAN Erving, Damga: Örselenmiş Kimliğin İdare Edilişi Üzerine Notlar, Çev. Ş. Geniş, L. Ünsaldı, S. N. Ağırnaslı, Heretik Yayıncılık, Ankara, 2014.
16. GOLDSCHMIDT Jenny E., “Ms Goldschmidt Is It True That You Are Deaf? That Would Really Help Us To Meet The Quota! Positive Discrimination Revisited…”, M. van den Brink, S. Burri, J. Goldschmidt (Ed.), Equality and Human Rights: Nothing but Trouble?, Netherlands Institute of Human Rights, Utrecht, 2015, s. 345-357.
17. GÜL İdil Işıl, “Ayrımcılığın Önlenmesi ve Eşitliğin Sağlanmasında Hukukun Rolü”, K. Çayır, M. Ayan (Ed.), Ayrımcılık: Çok Boyutlu Yaklaşımlar (3. Baskı), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul, Şubat 2018, s. 268-276.
18. GÜL İdil Işıl/Karan Ulaş, Ayrımcılık Yasağı: Kavram, Hukuk, İzleme ve Belgeleme, B. Yeşiladalı, G. Ayata (Ed.), İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, Şubat 2011.
19. GÜNER Umut/KALKAN Pelin/ÖZ Yasemin vd., Türkiye’de Cinsel Yönelim veya Cinsiyet Kimliği Temelinde Ayrımcılığın İzlenmesi Raporu (1 Ocak-30 Haziran 2010), İstanbul, Şubat 2011.
20. HELLMAN Deborah, “Equality and Unconstitutional Discrimination” D. Hellman, S. Moreau (Ed.), Philosophical Foundations of Discrimination Law, Oxford University Press, 2013, s. 51-70.
21. HUBER, Peter M./VOßKUBLE, Andreas, Grundgesetz Band 1 Praämbel Art. 1-19: Kommentar (8. Baskı), Verlag C.H. Beck, München, 2024.
22. JEREMIAS Christoph, Dauerleiden und Nachteilsausgleich im Prüfungsrecht, NVwZ 2019, 839, beck-online.
23. JARASS Hans D./PIEROTH Bodo, Grundgesetz für die Bundesrepublik Deutschland: Kommentar (17. Baskı), Verlag C.H. Beck, München, 2022.
24. KAPOTAS Panos, Positive Action as a Means to Achieve Full and Effective Equality in Europe, Law Department of the London School of Economics, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Kasım 2009.
25. KARAN Ulaş, Uluslararası İnsan Hakları Hukuku ve Anayasa Hukuku Işığında Eşitlik İlkesi ve Ayrımcılık Yasağı, On İki Levha Yayınları, İstanbul, 2022.
26. KELLOUGH, J. Edward, Understanding Affirmative Action: Politics, Discrimination and the Search for Justice, Georgetown University Press, Washington DC, 2006.
27. KHAITAN Tarunabh, A Theory of Discrimination Law, Oxford University Press, Oxford, 2015.
28. KINGREEN Thorsten/ POSCHER, Ralf, Grundrechte Staatsrecht II (34. Baskı), C.F. Müller Verlag, 2018.
29. LARRY Alexander, “Affirmative Action and Legislative Purpose: Jed Rubenfeld, ‘Affirmative Action’, 107 Yale L.J. 427 (1997).” The Yale Law Journal 107, c. 8, 1998, s. 2679–84.
30. LICHEWSKI Isabel, “Ein Zeugnis mit bitterer Note”, VerfBlog, 2023/11/23. “Legasthenie-Vermerke im Abiturzeugnis sind grundsätzlich nötig”, beck-aktuell, 22.11.2023, https://rsw.beck.de/aktuell/daily/meldung/detail/bverfg-legasthenie-vermerke-im-abiturzeugnis-sind-grundsaetzlich-noetig adresinden 18 Eylül 2024 tarihinde erişilmiştir.
31. MCCRUDDEN Christopher, “Comparative Taxonomy of ‘Positive Action’ and ‘Affirmative Action’ Policies”, R. Schulze (Ed.), Non-Discrimination in European Private Law, Mohr Siebeck, Tübingen, 2011, s. 157-180.
32. NICKEL Valeria/KREFTING Marca, “Legastheniker ziehen wegen Zeugnisvermerk vor das BVerfG”, https://rsw.beck.de/aktuell/daily/meldung/detail/legastheniker-ziehen-wegen-zeugnisvermerk-vor-bverfg adresinden 15 Ekim 2024 tarihinde erişilmiştir.
33. OBREJA Leyla Denisa, The Relationship Between Affirmative Action and Equality In The International Human Rights System: A Compatibility Test, Lund Üniversitesi Hukuk Fakültesi Uluslararası İnsan Hakları Hukuku Programı, Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, 2015.
34. RAMCHARAN Bertrand G., “Equality and Nondiscrimination, The International Bill of Rights: The Covenant on Civil and Political Rights”, L. Henkin (Ed.), Colombia University Press, New York, 1981, s. 246-269.
35. SOLANKE Iyiola, Discrimination as Stigma: A Theory of Anti-discrimination Law, Hart Publishing, Oxford, 2017.
36. SPONER Wolf-Dieter/STEINHERR Franz/DONATH Sylvana vd., Tarifvertrag für den öffentlichen Dienst der Länder (TV-L): Kommentar, R. v. Decker, 2024.
37. “Stigmatisiert der Zeugnis-Eintrag “Rechtschreibung nicht bewertet” Legastheniker? Karlsruhe entscheidet: Nein – wenn…”, News4Teachers Das Bildungsmagazin, 22.11.2023, https://www.news4teachers.de/2023/11/stimatisiert-der-zeugnis-eintrag-rechtschreibung-nicht-bewertet-legastheniker-das-bundesverfassungsgericht-entscheidet/ adresinden 18 Eylül 2024 tarihinde erişilmiştir.
38. TIMMER Alexandra, “Toward an Anti-Stereotyping Approach for the European Court of Human Rights”, Human Rights Law Review 11, 4. Cilt, 2011, s. 707-738. TIMMER Alexandra, “Judging Stereotypes: What the European Court of Human Rights Can Borrow from American and Canadian Equal Protection Law”, The American Journal of Comparative Law 63, 1. Cilt, 2015, s. 239-284. http://www.jstor.org/stable/26386653 adresinden 15 Ekim 2024 tarihinde erişilmiştir.
39. U.S. Commission on Civil Rights. Affirmative Action in American Law Schools, Briefing Report, Washington DC, 2007, https://www.usccr.gov/pubs/docs/AALSreport.pdf adresinden 20 Ağustos 2024 tarihinde erişilmiştir.
40. BOSSUYT Marc, E/CN.4/Sub.2/2002/21, BM İnsan Haklarının Geliştirilmesi ve Korunması Alt Komisyonu, BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi, 17.06.2002.
41. AYM, E. 1996/10, K. 1996/40, 22.10.1996.
42. Bayerischer Verwaltungsgerichtshof, 7 B 14.23, 28.05.2014. , Federal Alman Anayasa Mahkemesi, BvR 2577/15, 22.11.2023.
43. Verwaltungsgericht München, M 3 K 11.2963, 26.02.2013, openJur.
44. İHAM, Behar ve Gutman/Bulgaristan, B. No. 29335/13, 2021.
45. İHAM, Belçika Dil Davası/Belçika, B. No. 1474/62, 23.07.1968.
46. İHAM, Budinova ve Chaprazov/Bulgaristan, B. No. 12567/13, 16.02.2021.
47. İHAM, D.H. ve diğerleri/Çek Cumhuriyeti [B.D.], B. No. 57325/00, 13.11.2007.
48. İHAM, Sampanis ve diğerleri/Yunanistan, B. No. 32526/05, 05.06.2008.
49. İHAM, Oršuš ve diğerleri/Hırvatistan, B. No. 15766/03, 16.03.2010.
50. İHAM, Sampani ve diğerleri/Yunanistan, B. No. 59608/09, 11.12.2012.
51. İHAM, Horváth ve Kiss/Macaristan, B. No. 11146/11, 29.01.2013.
52. İHAM, Kurić ve Diğerleri/Slovenya [B.D.], B. No. 26828/06, 26. 06.2012.
53. İHAM, Lavida ve diğerleri/Yunanistan, B. No. 7373/10, 30.05.2013.
54. İHAM, Muñoz Díaz/İspanya, B. No. 49151/07, 08.12.12.2009.
55. İHAM, Sejdić and Finci/Bosna Hersek [B.D.], B. No. 27996/06 34836/06, 22.12.2009.
56. İHAM, X ve diğerleri/Arnavutluk, B. No. 73548/17 45521/19, 31.05.2022.
57. İHAM, Thlimmenos/Yunanistan [B.D.], B. No. 34369/97, 06.04.2000.