HMK m. 315/1 Hükmü Çerçevesinde Sulh Nedeniyle Davanın Konusuz Kalması

Öz

Derdest bir davada yargılama dışında gerçekleşen bir nedenle, yargılamaya devam edilmesine ve davanın esası hakkında bir karar verilmesine gerek olmaması halinde, davanın konusuz kalmasından söz edilir. Davanın konusuz kalması halinde yargılama, mahkemece esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilerek sona erdirilir. Uygulamada birçok davanın, konusuz kalma nedeniyle karara bağlandığı sıklıkla görülen bir durumdur. Bu bağlamda, bir davanın konusuz kalmasına neden olan vakıa, taraflar arasında yapılmış bir sulh sözleşmesi de olabilir. Nitekim HMK m. 315/1 hükmüne göre “Sulh, ilgili bulunduğu davayı sona erdirir ve kesin hüküm gibi hukuki sonuç doğurur. Mahkeme, taraflar sulhe göre karar verilmesini isterlerse, sulh sözleşmesine göre; sulhe göre karar verilmesini istemezlerse, karar verilmesine yer olmadığına karar verir”. Düzenlemeden de anlaşılacağı üzere, kanun koyucu bu hükümde, taraflara, esasında davaya son veren bir taraf işlemi olan mahkeme içi sulhe dayanarak hüküm verilmesini isteme yönünde bir olanak tanımıştır. Taraflarca bu yönde bir tercihte bulunulmaması, yani sulhe göre karar verilmesinin talep edilmemesi halinde, davanın konusuz kalacağı varsayılarak, bu halde karar verilmesine yer olmadığına karar verilerek yargılamanın sona erdirilmesi esası benimsenmiştir. Bu noktada sulh kavramıyla davanın konusuz kalması kavramı arasındaki ilişkinin ve bunların bazı açılardan birbirine etkisinin incelenmesi önem taşımaktadır. Bu bağlamda çalışmada; karar verilmesine yer olmadığı kararının hem mahkeme içi sulh hem de mahkeme dışı sulh halinde verilip verilemeyeceği; iki tarafın mutabık kalarak davanın konusuz kaldığına yönelik beyanının, sulh sözleşmesi olarak nitelendirilmesinin mümkün olup olamayacağı; gerek mahkeme içi gerekse mahkeme dışı sulh sözleşmesinde taraflarca yargılama giderleri hakkında bir belirleme yapılmış olması halinde, yargılama giderlerine sulh sözleşmesin göre mi yoksa davanın konusuz kalmasına göre mi karar verileceği; aynı şekilde her iki çeşit sulh sözleşmesinde de yargılama giderleri hakkında bir belirleme yapılmamışsa, yargılama giderlerinin neye göre belirleneceği gibi meseleler incelenmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Davanın konusuz kalması
• sulh
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 315/1
• medeni usul hukuku

Die Erledigung der Hauptsache aufgrund eines Vergleichs nach Art. 315 Abs. 1 der türkischen Zivilprozessordnung (HMK)

Öz

The Impact of Settlement on the Loss of Subject Matter of the Action Within the Scope of Article 315/1 of the Code of Civil Procedure

Öz

In a pending action, if a circumstance arising outside the course of the proceedings eliminates the need to continue the trial or to render a judgment on the merits, the action is deemed to have become moot. In such cases, the court terminates the proceedings by issuing a decision of “no need to adjudicate on the merits.” In practice, it is frequently observed that many cases are concluded on the basis of mootness. Within this framework, the factual event that renders an action moot may also be a settlement agreement concluded between the parties. Indeed, pursuant to Article 315(1) of the Code of Civil Procedure (CCP), “A settlement terminates the action to which it relates and produces legal effects equivalent to res judicata. If the parties request a decision in accordance with the settlement, the court shall render judgment accordingly; if they do not request such a decision, the court shall rule that there is no need to adjudicate.” As is clear from the provision, the legislator grants the parties the option to request a judgment based on an in-court settlement, which, in essence, constitutes a bilateral procedural act that terminates the action. If the parties do not make such a request—that is, if they do not ask the court to render a judgment in accordance with the settlement—the action is presumed to have become moot, and the proceedings are concluded through a decision of no need to adjudicate. At this juncture, it becomes important to examine the relationship between the concept of settlement and the concept of mootness, as well as their reciprocal effects in certain respects. In this regard, the study explores several issues: whether a decision of no need to adjudicate may be rendered in cases of both in-court and out-of-court settlements; whether the parties’ joint declaration that the action has become moot may be characterized as a settlement agreement; whether, where the parties have made a determination regarding litigation costs in either type of settlement agreement, the costs should be decided in accordance with the settlement or based on the action’s becoming moot; and, conversely, how litigation costs should be determined if the settlement agreement—whether in-court or out-of-court—does not address them.

Anahtar Kelimeler

• Mootness of the action
• settlement
• Article 315(1) of the Code of Civil Procedure
• civil procedure law

Kaynakça

1. ADDOR Felix, Die Gegenstandslosigkeit des Rechtsstreits, Stämpfli Verlag, Bern, 1997.
2. AKİL Cenk, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda Sulh ve Sulh Yoluyla Şarta Bağlı Hüküm Verilip Verilemeyeceği Meselesi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XVI, S. 2012/ 4, s. 1-17
3. AKİL Cenk, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nda Sulh Ve Sulh Yoluyla Şarta Bağlı Hüküm Verilip Verilemeyeceği Meselesi”, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XVI, 2012/4, s. 1-18.
4. AKYOL ASLAN Leyla, “Dava Konusu Dışında Kalan Hususların Sulhun Kapsamına Dâhil Edilmesi (HMK m. 313/3)”, Prof. Dr. Ejder YILMAZ’a Armağan, C. 1, Yetkin Yayınları, Ankara, 2014, s. 167-210.
5. AKYOL ASLAN Leyla, Medeni Usul Hukukunda Davadan Feragat, Yetkin Yayınları, Ankara, 2011.
6. ARSLAN Ramazan/YILMAZ Ejder/TAŞPINAR AYVAZ Sema/HANAĞASI Emel, Medeni Usul Hukuku, B. 9, Yetkin Yayınları, Ankara, 2024.
7. ASLAN Kudret, “Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Davaya Son Veren Taraf İşlemlerine İlişkin Hükümleri Hakkında Düşünceler”. Prof. Dr. Ejder YILMAZ’a Armağan, C. 1, Yetkin Yayınları, Ankara, 2014, s. 307-377 (“Düşünceler”).
8. ASLAN Kudret, Medeni Usul Hukukunda Davanın Geri Alınması, Yetkin Yayınları, Ankara, 2016 (“Geri Alma”).

9. ERMENEK İbrahim, Medeni Usul Hukukunda Davayı Kabul, Adalet Yayınevi, Ankara, 2009.
10. GÖPPINGER Horst, Die Erledigung des Rechtsstreits in der Hauptsache, Kohlhammer Verlag, Stuttgart, 1958.
11. HANAĞASI Emel, Davada Menfaat, Yetkin Yayınları, Ankara, 2009.
12. IŞIK Melih, Medeni Yargılama Hukukunda Davanın Konusuz Kalması, On İki Levha Yayınları, C. 1, İstanbul, 2024.
13. KARAUZ Agah Kürşat, Sulh Sözleşmesi, Adalet Yayınları, Ankara, 2014.
14. KARSLI Abdürrahim, Medeni Usul Hukukunda Usulî İşlemler, Kudret Basım, İstanbul, 2001.
15. KILINÇ Ayşe, “Mahkeme Dışında Yapılan Sulh ve Yargılamaya Etkisi”, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası, C. 77, S. 2, 2019, s. 503-521.
16. KOÇ Evren, “Aşırı Yararlanmanın Sulhe Etkisi”, Süleyman Demirel Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 2021/1, s. 307-330.
17. KURU Baki, Medeni Usul Hukuku El Kitabı, C. I, Yetkin Yayınları, Ankara, 2020.
18. MERİÇ Nedim, Medeni Yargılama Hukukunda Tasarruf İlkesi, Yetkin Yayınları, Ankara, 2011
19. ÖNEN Ergun, “Feragat ve Kabul Kesin Hüküm Teşkil Etmez”, Ankara Barosu Dergisi, 1976/1, s. 26-39 (“Feragat ve Kabul”).
20. ÖNEN Ergun, Medeni Yargılama Hukukunda Sulh, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yayınları, Ankara, 1972.
21. RÜZGARESEN Cumhur, Medeni Usul Hukukunda Dosyanın İşlemden Kaldırılması, Yetkin Yayınları, Ankara, 2021.
22. SOY Ayşe, Türk Medenî Yargılama Hukukunda Sulh, Adalet Yayınevi, Ankara, 2017.
23. TANRIVER Süha, “6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun Revizyonu Üzerine Bazı Düşünceler”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, C. 99, 2012, s. 15-34 (“Revizyon”).
24. TANRIVER Süha, “Mahkeme Huzurunda Yapılan Sulhler”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 49, S. 1994/1, s. 333-348 (“Sulh”).
25. TANRIVER Süha, “Şarta Bağlı Hüküm Kavramı ve Verilip Verilemeyeceği Sorunu”, Makalelerim I, Asil Yayıncılık, Ankara, 2005, s. 83-87 (“Şart”).
26. TANRIVER Süha, İlamlı İcra Takibinin Dayanakları ve İcranın İadesi, Yetkin Yayınları, Ankara, 1996 (“İlamlı İcra”).
27. TANRIVER Süha, Medeni Usul Hukuku, C. I, Yetkin Yayınları, Ankara, 2018.
28. TAŞPINAR Sema, Medeni Yargılama Hukukunda İspat Sözleşmeleri, Yetkin Yayınları, Ankara, 2011.
29. ULUSAN İlhan, “Maddi Hukuk ve Usul Hukuku Bakımından Sulh Sözleşmesi”, Mukayeseli Hukuk Araştırmaları Dergisi, S. 1971/7, s. 149-203.
30. YILMAZ Ejder, Medeni Yargılama Hukukunda Islah, Yetkin Yayınları, 5. Baskı, Ankara, 2021.