1961’den Günümüze Anayasa Mahkemesi Kararlarında Davaların Birleştirilmesi Kurumunun Gelişimi: Tarihsel ve Hukuki Bir Analiz

Öz

Bu çalışma, Türk Anayasa Yargısında davaların birleştirilmesi kurumunu, 1961 ve 1982 Anayasaları dönemindeki tarihsel gelişim, yasal dayanaklar ve mahkeme içtihatları ışığında incelemektedir. Usul ekonomisi ve hukuk güvenliği ilkelerine hizmet eden ve çelişkili kararların önlenmesini amaçlayan bu müessese, Anayasa Mahkemesi pratiğinde uzun süre istikrarsız bir seyir izlemiştir. Çalışmada, Mahkemenin kuruluş yıllarında aralarında bağlantı bulunan davalarda birleştirme kararı vermekten kaçındığı, ancak zamanla –özellikle 2001 yılından sonra– bu yola daha sık başvurduğu tespit edilmiştir. Norm denetimi yargılamalarında açık yasal dayanak eksikliğine rağmen Mahkemenin “hukuki irtibat” kavramına dayanarak geliştirdiği uygulama analiz edilmiştir. Ayrıca, 6216 sayılı Kanun sonrası bireysel başvurularda birleştirme usulünün yasal zemine kavuşması, buna karşın norm denetiminde yasal boşluğun devam etmesi sorunu irdelenmiştir. Sonuç olarak çalışma, Mahkemenin birleştirme kararlarındaki kavramsal belirsizlikleri ve şeffaflık sorunlarını eleştirerek, hukuki öngörülebilirlik adına açık bir normatif düzenleme ve içtihat birliği gerekliliğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Anayasa Mahkemesi
• davaların birleştirilmesi
• usul ekonomisi
• norm denetimi
• 1982 Anayasası

Die Entwicklung der Rechtsprechung zur Verfahrensverbindung vor dem Verfassungsgericht von 1961 bis zur Gegenwart: Eine historische und rechtliche Analyse

Öz

The Development of Case Consolidation Decisions in Constitutional Court Cases from 1961 to the Present Day: A Historical and Legal Analysis

Öz

This study examines the institution of the consolidation of cases (joinder of cases) in Turkish Constitutional Judiciary in light of historical developments, legal bases, and court jurisprudence during the periods of the 1961 and 1982 Constitutions. This institution, which serves the principles of procedural economy and legal certainty while aiming to prevent conflicting rulings, has followed an inconsistent course in the practice of the Constitutional Court for a long time. The study determines that while the Court refrained from issuing consolidation decisions in connected cases during its founding years, it has resorted to this method more frequently over time, particularly after 2001. The practice developed by the Court based on the concept of "legal connection," despite the lack of an explicit legal basis in norm control proceedings, is analyzed. Furthermore, the issue of the consolidation procedure gaining a legal ground in individual applications after Law No. 6216, while the legal gap persists in norm control, is examined. In conclusion, the study criticizes the conceptual ambiguities and transparency issues in the Court's consolidation decisions, emphasizing the necessity for explicit normative regulation and jurisprudential unity for the sake of legal foreseeability.

Kaynakça

1. Abdurrahman Eren, Anayasa Hukuku Dersleri Genel Esaslar – Türk Anayasa Hukuku, 2. Bs., Seçkin Yayıncılık, 2020, Ankara.
2. Abdullah Sezer, Anayasa Yargısında Güvence-İstikrar İkilemi: On Yıllık Norm Denetimi Yasağı (1982 Anayasası m. 152/son), On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2022.
3. Bahtiyar Akyılmaz, Murat Sezginer ve Cemil Kaya, Açıklamalı – İçtihatlı Türk İdari Yargılama Hukuku, Savaş Yayınevi, Ankara, 2019.
4. Bahri Öztürk, “Bir Ceza Mahkemesi Olarak Anayasa Mahkemesi: Yüce Divan”, Anayasa Yargısı, 1995, Sayı 12, s. 59-108.
5. Baki Kuru, Hukuk Muhakemeleri Usulü 3. Cilt, 6.bs., Demir Demir Yayıncılık, İstanbul, 2001.
6. Berkan Hamdemir, “Türkiye’de Yüce Divan: Eleştiriler ve Çözüm Önerileri”, Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C. XXIV, S. 1-4, Aralık 2020, 1-40.
7. Cahit Özkan, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinde Yargılama Usulü, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2005.
8. Caner Yenidünya, “Ceza Muhakemesinde Bağlantılı Uyuşmazlıklar ve Sonuçları”. https://caneryenidunya.com/ceza-muhakemesinde-baglantili-uyusmazliklar-ve-sonuclari/. E.T. 20.11.2025.

9. Claire L‘Heureux-Dubé, “The Dissenting Opinion: Voice of the Future?” Osgoode Hall Law Journal, 2000, 38 (3): 495-517.
10. Cumhur Rüzgaresen, Medeni Muhakeme Hukukunda Usul Ekonomisi İlkesi, Yetkin Yayıncılık, Ankara, 2013.
11. Efe Dırenisa, “Anayasa Mahkemesi’nin Bireysel Başvurularda Uyguladığı ve Yorumladığı Medenî Usûl Hukuku Kuralları”, Legal Hukuk Dergisi, C. 17 S. 198, s. 2421-2495
12. Ender Türk, “Türk Anayasa Yargısında Sözün Bittiği Yer: Karar Verilmesine Yer Olmadığı (KVYO) Kararı”, Türkiye Barolar Birliği Dergisi, 2024, 175, s. 87-130.
13. Erdener Yurtcan ve Begüm İrtiş, Ceza Muhakemesi Kanunu Şerhi, 10.bs. Yetkin Yayınevi, Ankara 2023.
14. European Parliament, Policy Department C: Citizens' Rights and Constitutional Affairs, Dissenting opinions in the Supreme Courts of the Member States, 2012.
15. Gül Üstün, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununda Bağlantılı Davalar ve Aynı Dilekçeyle Dava Açılabilecek Haller. XII Levha Yayıncılık, İstanbul, 2018.
16. Hasan Tunç, Karşılaştırmalı Anayasa Yargısı (Denetimin Kapsamı ve Organları), Yetkin Yayınevi, Ankara, 1997.
17. Hikmet Sami Türk, Seçim Hukukunun Temel Sorunları ve Çözüm Önerileri, 1977, Ankara, Tesav Yayınları.
18. İbrahim Ermenek, “Hakem Yargılamasında Bağlantılı Davalar”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Özel Sayı (Prof. Dr. Hakan Pekcanıtez’e Armağan), C. 16, 2014, s. 1215-1252.
19. İbrahim Ermenek, Medeni Usul Hukukunda Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması, Yetkin Yayınları, Ankara, 2014.
20. İlhami Öztürk ve Arif Emre Sümer, “Siyasi Parti Kapatma Davalarının Hukuki Niteliği”. İstanbul Hukuk Mecmuası, Cilt 79, Sayı 4, 2021, pp. 1323-56.
21. Kadir Özkaya, “Sınırlama Sorunu ve “Davada Uygulanacak Kural” Kavramıyla İlişkisi”, Turhan, Mehmet/Tülen, Hikmet (Editörler) Anayasa Yargısı İncelemeleri-1, Anayasa Mahkemesi Yayınları, 2006 Ankara, s.291-328.
22. Marieta Safta, The Role of Dissenting and Concurring Opinions in The Constitutional Jurisdiction, Perspectives of Business Law Journal, Volume 5, Issue 1, November 2016, 207-212.
23. Melikşah Yasin, “İdari Yargıda Bağlantılı Davalar”, E-Akademi Hukuk, Ekonomi ve Siyasal Bilimler Aylık İnternet Dergisi, Şubat 2007-Sayı 60, para. 1-81
24. Miraç Beyza Elmalı, Ceza Muhakemesinde Bağlantılı Uyuşmazlıkların Birleştirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Kamu Hukuku Anabilim Dalı Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2023.
25. Muhammet Özekes, Pekcanıtez Medeni Usul Hukuku Cilt 2, 15.bs., On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2017.
26. Murat Sevinç, “Anayasa Mahkemesi Kararlarının Resmî Gazete’de Yayımı ile Bağlayıcılığı Arasındaki İlişki”, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, 60/1, 2005, ss. 173-190.
27. Nur Centel ve Hamide Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, 15.bs., Beta Yayıncılık, İstanbul, 2018.
28. Ömer Faruk Saçar, Medeni Usul Hukukunda Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, İstanbul 2015.
29. Report of the Venice Commission on Separate Opinions of Constitutional Courts, CDL-AD (2018)030 Adopted by the Venice Commission at its 117th Plenary Session (Venice, 14-15 December 2018).
30. Ruth B. Ginsburg, The Role of Dissenting Opinions, 95, Minnesota Law Review, 1 (2010), 1-8.
31. Sibel İnceoğlu, Adil Yargılanma Hakkı Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru El Kitapları Serisi – 4, Avrupa Konseyi Ankara Program Ofisi, Ankara 2018.
32. Sultan Tahmazoğlu Uzeltürk, “Türk Anayasa Mahkemesi Kararlarında Seçim Sistemleri”, Anayasa Yargısı, Sayı 23, 2006, 237-278.
33. Taylan Barın, "Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün Anayasallığı", İnsan Hakları Yıllığı, 2025, C.43, 1-26.
34. Turgut Candan, Açıklamalı İdari Yargılama Usulü Kanunu, 8. bs., Yetkin Yayınevi, Ankara, 2020.
35. Turhan Tufan Yüce, “Türk Ceza Muhakemesinde Bağlantılı Davaların Birleştirilmesi ve Ayrılması”, Adalet Dergisi, Yıl: 1976, Cilt: 67, Sayı: 67, s. 427-445.
36. Yılmaz Aliefendioğlu, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve Anayasal Açıdan Adil Yargılanma Hakkı”, Anayasa Yargısı 10, 1993, 359-372.
37. Yunus Eraslan, “Türk İdari Yargı Sisteminde Davaların Birleştirilmesi Usulü Üzerine Bir İnceleme”, Akdeniz Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, Aralık 2021, Cilt: 11, Sayı: 2, s. 209-259.
38. Zeynep Duygu Kıyak, Uluslararası Tahkimde Davaların Birleştirilmesi, İstanbul Bilgi Üniversitesi Lisansüstü Programlar Enstitüsü Özel Hukuk Doktora Programı Yayınlanmamış Doktora Tezi, İstanbul 2021.