Türkiye’de Mera Mevzuatının Gelişim Sürecine Dair Bir Değerlendirme

Öz

Cumhuriyetin ilanından sonra mera alanlarına ilişkin müstakil bir mevzuat bulunmamaktadır. Bununla birlikte farklı kanunlar kapsamında çözüm üretilmeye çalışılmıştır. Ancak bu süreç mevcut sorunların çözümüne katkı sağlamak yerine yeni ve daha karmaşık problemlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Mera alanlarında görülen amaç dışı kullanım, aşırı otlatmaya bağlı bozulmalar ve ıslah çalışmalarının etkin ve sürdürülebilir bir biçimde gerçekleştirilememesi bu problemlerin başlıca nedenleri arasında yer almaktadır. Söz konusu sorunlara yönelik kalıcı ve bütüncül çözümler geliştirilememesi ise mera alanlarının zaman içerisinde giderek azalmasına ve bunun sonucunda işlevlerini büyük ölçüde yitirmesine neden olmuştur. Bu çalışmada, Türkiye’de mera alanlarının hukuki durumu, Cumhuriyetin ilanından günümüze kadar yürürlükte olan yasal düzenlemeler çerçevesinde incelenmektedir. Bu kapsamda Mera Kanunu yürürlüğe girene kadar mevzuatta yer alan hükümler ile Mera Kanunu’nun yürürlüğe girmesi sonrasında getirilen düzenlemeler karşılaştırmalı olarak değerlendirilmiştir. Mera Kanunu öncesi dönemde uygulanan hükümlerin birbiriyle çelişen ve uygulamada belirsizlik üreten karmaşık bir mevzuat yapısını oluşturduğu anlaşılmaktadır. Mera Kanunu’nun yürürlüğe girmesiyle birlikte bu çelişkiler büyük ölçüde giderilerek hükümler güncellenmiştir. Ayrıca yetki ve sorumlulukların tek bir kurumsal yapı altında toplanmasıyla kurumlar arası koordinasyon eksikliği azaltılmıştır. Buna ek olarak mera alanlarının bakım, ıslah ve korunmasına yönelik düzenlemelerle birlikte bu çalışmalara kaynak sağlanmasına ilişkin hükümler daha kapsamlı biçimde ele alınmıştır. Sonuç olarak Mera Kanunu, mera alanlarının hukuki statüsünü önemli ölçüde netleştirmiş olup amaç dışı kullanımın önlenmesi için yaptırımların güçlenmesi ve etkin biçimde uygulanmasını zorunlu kılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mera Mevzuatı
• Mera Kanunu
• Meraların Hukuki Durumu

Destekleyen Kurum

Bu çalışma herhangi bir dış finansman almamıştır.

Etik Beyan

Çalışmada, araştırma ve yayın etiği ilkelerine aykırı herhangi bir husus bulunmadığı beyan edilmiş ve araştırmanın kapsamı itibarıyla etik kurul onayı gerektirmediği onaylanmıştır.

An Evaluation of the Development Process of Pasture Legislation in Türkiye

Öz

Following the proclamation of the Republic, there is no separate legislation concerning pasture areas. However, attempts have been made to find solutions under various laws. This process, however, has led to the emergence of new and more complex problems rather than contributing to the solution of existing ones. Misuse of pasture areas, overgrazing, and the inability to effectively and sustainably carry out rehabilitation efforts are among the main causes of these problems. The failure to develop permanent, holistic solutions to these problems has led to a gradual decrease in pasture areas and, consequently, a significant loss of their function. This study examines the legal status of pasture areas in Turkey within the framework of legal regulations in force from the proclamation of the Republic to the present day. In this context, the provisions of the legislation in effect before the enactment of the Pasture Law and the regulations introduced thereafter are compared. It is understood that the provisions applied before the Pasture Law created a complex legislative structure that contradicted itself and generated ambiguity in practice. With the enactment of the Pasture Law, these contradictions were largely resolved, and the provisions were updated. Furthermore, the lack of inter-institutional coordination has been reduced by consolidating powers and responsibilities under a single institutional structure. In addition, regulations concerning the maintenance, improvement, and protection of pasture areas, along with provisions for funding these activities, have been addressed more comprehensively. As a result, the Pasture Law has significantly clarified the legal status of pasture areas and necessitated strengthening sanctions and ensuring their effective implementation to prevent misuse.

Anahtar Kelimeler

• Pasture Legislation
• Pasture Law
• Legal Status of Pastures

Destekleyen Kurum

This study did not receive any external funding

Etik Beyan

The study was declared to contain no violations of research and publication ethics principles, and it was confirmed that the scope of the research did not require ethical committee approval.

Kaynakça

1. 442 sayılı Köy Kanunu, (1924). Kabul Tarihi : 18/3/1924, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 7/4/1924 ve Sayısı: 68, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 3 Cilt: 5.
2. 743 sayılı Medeni Kanun, (1926). Kabul Tarihi : 17/2/1926, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 4/4/1926 ve Sayısı: 339, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 3 Cilt: 7.
3. 766 sayılı Tapulama Kanunu, (1966). Kabul tarihi: 28/6/1966 , Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12/7/1966 ve Sayısı: 12346, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 5 Cilt: 5
4. 1580 sayılı Belediye Kanunu, (1930). Kabul Tarihi : 3/4/1930, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 14/4/1930 ve Sayısı : 1471, Yayımlandığı Düstur ; Tertip : 3 Cilt : 11 (Mülga).
5. 1757 sayılı Toprak ve Tarım Reformu Kanunu, (1973). Kabul tarihi: 25/6/1973, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 19/7/1973 ve Sayısı: 14599, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 5 Cilt: 12.
6. 2510 sayılı İskan Kanunu, (1934). Kabul Tarihi : 14/6/1934, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 21/6/1934 ve Sayısı : 2733, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 3 Cilt : 15 (Mülga).
7. 2644 sayılı Tapu Kanunu, (1934). Kabul Tarihi: 22/12/1934, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 29/12/1934 ve Sayısı: 2892, Yayımlandığı Düstur; Tertip: 3 Cilt: 16.
8. 3083 sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair Tarım Reformu Kanunu, (1984). Kabul Tarihi: 22/11/1984, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 1/12/1984 ve Sayısı: 18592, Yayımlandığı Düstur; Tertip: 5 Cilt: 24.

9. 3202 sayılı Köye Yönelik Hizmetler Hakkında Kanun, (1985). Kabul Tarihi: 9/5/1985, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 22/5/1985 ve Sayısı: 18761, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 5 Cilt: 24.
10. 3402 sayılı Kadastro Kanunu, (1987). Kabul Tarihi: 21/6/1987, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 9/7/1987 ve Sayısı: 19512, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 5 Cilt: 26.
11. 4342 sayılı Mera Kanunu, (1998). Kabul Tarihi: 25/2/1998, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 28/2/1998 ve Sayısı: 23272, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 5 Cilt: 38.
12. 4753 sayılı Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu, (1945). Kabul tarihi: 11/6/1945, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 15/6/1945 ve Sayısı: 6032,Yayımlandığı Düstur; Tertip: 3 Cilt: 26.
13. 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu, (2004). Kabul Tarihi: 26/9/2004, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 12/10/2004 ve Sayısı: 25611, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 5 Cilt: 43.
14. 6831 sayılı Orman Kanunu, (1956). Kabul Tarihi: 31/8/1956, Yayımlandığı Resmî Gazete Tarihi: 8/9/1956 ve Sayısı: 9402, Yayımlandığı Düstur ; Tertip: 3 Cilt: 37.
15. Akdeniz, H. B., İnam, Ş., & Çay, T. (2023). Türkiye’de uygulanmış arazi toplulaştırma projelerinin kırsal kalkınmaya etkisi bakımından değerlendirilmesi. ÇOMÜ Ziraat Fakültesi Dergisi, 11(1), 18-30. https://doi.org/10.33202/comuagri.1232016
16. Akgün, M. Z. (1953). Mer’a hukuku. Yeni Cezaevi Matbaası, Ankara.
17. Aşk, M. K. (1987). Yaylak ve mera ıslahı. Kurtuluş Ofset Basımevi, Ankara.
18. Bakır, Ö. (1985). Çayır ve mera ıslahı prensip ve uygulamalar. Ankara Üniversitesi Basımevi, Ankara.
19. Balabanlı, C., Albayrak, S., Türk, M., & Yüksel, O. (2009). 4342 Sayılı Mera Kanunu uygulamasında karşılaşılan sorunlar ve çözüm yolları. Turkish Journal of Forestry, 7(1), 75-81. https://dergipark.org.tr/en/pub/tjf/article/224163
20. Biçkin, İ. (2003). Eski ve yeni mer’a mevzuatı’nın karşılaştırmalı ıncelenmesi ve uygulamaya ılişkin sorunların tarım hukuku açısından değerlendirilmesi: Konya-Altınekin örneği. (Tez No. 134194) [Yüksek Lisans Tezi, Selçuk Üniversitesi], YÖK Ulusal Tez Merkezi.
21. Cevher, C., Ceylan, İ., & Köksal, Ö. (2008). Türkiye’de Mera Kanunu uygulamalarının tarihsel gelisimi. Tarla Bitkileri Merkez Araştırma Enstitüsü Dergisi, 17(1-2), 1-10. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tarbitderg/article/137022
22. Chaudhry, A. S. (2008). Forage based animal production systems and sustainability, an invited keynote. Revista Brasileira de Zootecnia, 37, 78-84.
23. Çay, T., & Sözen, M. N. (2022). Türkiye’de yapılan tarım şuralarının tarım reformu yönünden değerlendirilmesi. International Conference On Emerging Sources In Science, 26-27 May, İstanbul, Türkiye, s.136-149. ISBN: 978-605-73747-1-4
24. Çay, T., & Sözen, M. N. (2023). Comparison of different valuation methods in land consolidation studies. 6th Intercontinental Geoinformation Days (IGD) – 13-14 June – Baku, Azerbaijan, pp. 400-402.
25. Haas, H. J., Evans, C. E., & Miles, E. F. (1957). Nitrogen and carbon changes in Great Plains soils as influenced by cropping and soil treatments (No. 1164). US Department of Agriculture.
26. Holechek, J. L., Pieper, R. D., & Herbel, C. H. (1989). Range management. Principles and practices. Prentice Hail, Englowood Cliffs, New Jersey, 501p.
27. Kerestecioğlu, Ş. Z. (1946). Çayır ve Mera. Çankaya Matbaası, Ankara.
28. Kluth, J., Wyffels, S., Eberly, J., Vermeire, L., Marlow, C., & DelCurto, T. (2024). The interaction of wildfire with post-fire herbivory on arid and semi-arid US rangelands: A review. Grasses, 3(3), 143-153. https://doi.org/10.3390/grasses3030010
29. Demirbağ, N. Ş., Parlak, A. Ö., Acar, R., & Kendir, H. (2025). Çayır ve Meraların Durumu ve Sürdürülebilir Kullanımı. Türkiye Ziraat Mühendisliği X. Teknik Kongresi Bildiriler Kitabı-1, Ankara, 172-185.
30. Şakıyan, İ.R. (1971). Türk Mera Hukuku. Yeni Matbaa, Isparta.
31. Tek, S. (2009). Zilyetliğin uzak hukuki temellerinin meralık vasfına etkisi. (Tez No. 263045) [Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi], YÖK Ulusal Tez Merkezi.
32. Tosun, F., ve Altın, M. (1981). Çayır- mer’a-yayla kültürü ve bunlardan faydalanma yöntemleri. Sevinç Matbaası, Ankara.
33. TÜİK. (2025). Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), www.tuik.gov.tr, Erişim Tarihi: 05.09.2025
34. Uzun, F., Gürel, F., Kumbasar, F., & Uzun, Ö. F. (2024). Mera tescillerindeki uyuşmazlıkların giderilmesinde referans alınabilecek bazı uygulamalar (Kastamonu, İncesu Köyü Merası örneği). International Journal of Life Sciences and Biotechnology, 7(2), 102-111. https://dergipark.org.tr/en/pub/ijlsb/article/1439685
35. Uzun, F., İspirli, K., & Uzun, Ö. F. (2022). Meralarda tahsis amacı değişikliği talebinin mevzuata uygunluk değerlendirmesi: Kayı Köyü Merası örneği, Çorum, Türkiye. Black Sea Journal of Engineering and Science, 5(1), 1-6. https://doi.org/10.34248/bsengineering.980787
36. Vural, H., & Arslan, V. (2024). Türkiye’de çayır ve mera kanunu uygulamalarının tarihsel gelişimi ve genel durumu. XXII. IBANESS İktisat, İşletme ve Yönetim Bilimleri Kongreler Serisi, Ohrid, Kuzey Makedonya Cumhuriyeti, 241-247.
37. Williams, R. E., Allred, B. W., Denio, R. M. & Paulsen, H. A. (1968). Conservation, development, and use of the World’s rangelands. Journal of Range Management, 21(6), 355–360. https://doi.org/10.2307/3896081