Bakır, Çinko ve Krom Madenlerinin Madencilik Faaliyetleri ve Maden İhracatı Açısından Değerlendirilmesi

Öz

Tarihte olduğu gibi günümüzde de önemleri ve hayatımızdaki yerleri tartışılmaz olan madenler içerisinde metalik madenlerin ayrı bir yeri vardır. Özellikle altın, gümüş, bakır, kurşun, çinko gibi metalik madenlerin dünyada ve Anadolu’da kullanımı binlerce yıl öncesine dayanmaktadır. Krom madenin kullanımı belirtilen metalik madenler gibi eski tarihlere dayanmasa da günümüzde birçok açıdan önemli bir maden durumundadır. Metalik madenlere yönelik gerçekleştirilen madencilik faaliyetlerinin ekonomi, endüstri ve istihdam alanlarında oldukça önemli etkileri bulunmaktadır. Doğal taşlar, yakın geçmiş döneme kadar maden ihracatının ürün grubunda ilk sırada yer alırken son yıllarda ilk sırayı metalik cevherler almıştır. Metalik cevherler ürün grubu, 2024 yılında 2,3 milyar dolar ihracat değeri ve maden ihracatı içerisindeki %38,8 oranı ile en yüksek seviyesine ulaşmıştır. Maden ihracatı, ürün bazında değerlendirildiğinde ise bakır, çinko ve krom cevherleri 2023 ve 2024 yıllarında ilk beş sıra içerisinde yer almıştır. Bu çalışma ile maden ihracatı içerisinde önemli bir ürün grubu olan metalik cevherlerin ihracatı içerisinde ön plana çıkan bakır, çinko ve krom cevherlerine yoğunlaşılmıştır. Bu madenlerin Türkiye’deki maden oluşumlarına, ruhsat durumuna ve üretim değerlerine yer verilmiştir. Bu bağlamda, bakır, çinko ve krom madenciliğinin Türkiye açısından öneminin vurgulanması amaçlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Metalik Madenler
• Bakır
• Çinko
• Krom
• Madencilik
• Maden ihracatı

Evaluation of Copper, Zinc and Chromium Mines in Terms of Mining Operations and Mineral Exports

Öz

Abstract: As in history, metallic minerals have a special place among minerals whose importance and place in our lives are indisputable today. In particular, the use of metallic minerals such as gold, silver, copper, lead and zinc dates back thousands of years in the world and in Anatolia. Although chromium ore does not date back as far as the aforementioned metallic minerals, it is an important mineral in many ways today. Mining activities targeting metallic minerals have significant impacts on the economy, industry and employment. Natural stones, which had been the top product group in mineral exports until recently, have been replaced by metallic ores in recent years. The metal ore product group reached its highest level in 2024 with an export value of 2.3 billion dollars and a 38.8% share of mineral exports. In terms of mineral exports in 2024, copper ores ranked second with 663.6 million USD, chrome ores ranked fourth with 404.56 million USD, and zinc ores ranked fifth with 402.35 million USD. This study focuses on copper, zinc and chromium ores, which stand out in the export of metallic ores, an important product group within mineral exports. The study includes information on the mineral formations, licensing status and production values of these minerals in Türkiye. In this context, the aim is to highlight the importance of copper, zinc and chromium mining for Türkiye.

Anahtar Kelimeler

• Copper
• Zinc
• Chromium
• Mining
• Mineral exports
• Metallic minerals

Kaynakça

1. Fidan, E. (2016). Tarih öncesi dönemlerde Anadolu'da kullanılmış olan maden yatakları. MT Bilimsel (9), 49-59. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtb/issue/32055/354906
2. Ehsani, A. ve Yazıcı, E. Y. (2016). Anadolu’da bakır madenciliği ve kullanımının kısa tarihçesi. MT Bilimsel (9), 43-48. https://dergipark.org.tr/tr/pub/mtb/issue/32055/354905
3. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2001a.) Sekizinci beş yıllık kalkınma planı, madencilik özel ihtisas komisyonu raporu, metal madenler alt komisyonu, kurşun-çinko-kadmiyum çalışma grubu raporu, dpt:2628-öik:639. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Sekizinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-Madencilik-OIK-Raporu-MetalMadenlerAltKomisyon-Kursun-Cinko-Kadmiyum-Calisma-Grubu-Raporu.pdf
4. Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü (MTA). (t.y). Çinko. https://www.mta.gov.tr/v3.0/metalik-madenler/cinko
5. Daş, B., Arık, F., Öztürk, A. ve Altay, O. (2012). Krom madenciliği ve geçmişten günümüze insanlık tarihi üzerindeki etkileri. Batman Üniversitesi Yaşam Bilimleri Dergisi, 1(2), 77-88. https://dergipark.org.tr/tr/pub/buyasambid/issue/29823/320810
6. Demir, B. G., Özdoğan, A. K. ve Akbulut, A. (2023). Türkiye krom potansiyeli, üretimi ve ihracatının genel bir değerlendirmesi. Uluborlu Mesleki Bilimler Dergisi, 6(1), 92-101. https://dergipark.org.tr/tr/pub/umbd/issue/78951/1221891
7. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB). (2023). 2022 yılı çalışma raporu. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/cr2022.pdf
8. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB). (2024). 2023 yılı çalışma raporu. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/2023-1.pdf

9. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB). (2025). 2024 yılı çalışma raporu. https://imib.org.tr/upload/2024-Faaliyet-Raporu.pdf
10. Maden Kanunu. (1985). https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3213&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
11. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı (ETKB). (2025). Türkiye Kritik ve Stratejik Madenler Raporu. https://enerji.gov.tr/Media/Dizin/TKDB/tr/Belgeler/Tu%CC%88rkiye_Kritik_ve_Stratejik_Madenler_Raporu.pdf
12. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB). (2021). 2020 yılı çalışma raporu. https://imib.org.tr/wp-content/uploads/cr2020.pdf
13. İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB). (2022). 2021 yılı çalışma raporu. Erişim adresi: https://imib.org.tr/wp-content/uploads/cr2021.pdf
14. Devlet Planlama Teşkilatı (DPT). (2001b.) Sekizinci beş yıllık kalkınma planı, madencilik özel ihtisas komisyonu raporu, metal madenler alt komisyonu, bakır-pirit çalışma grubu raporu, dpt:2627-öik:638. https://www.sbb.gov.tr/wp-content/uploads/2022/08/Sekizinci-Bes-Yillik-Kalkinma-Plani-Madencilik-OIK-Raporu-MetalMadenlerAltKomisyon-Bakir-Pirit-Calisma-Grubu.pdf
15. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG). (2025a). 2024 Yılı Sonu Ruhsat Listesi (Genel Müdürlükten e-mail yolu ile bilgi alınmıştır)
16. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü (MAPEG). (2025b). Maden İstatistik, Maden Üretim Değerleri. https://www.mapeg.gov.tr/Sayfa/Madenistatistik İstanbul Maden İhracatçıları Birliği (İMİB). (t.y). Çinko. https://imib.org.tr/maden/cinko/
17. Doğu Anadolu Kalkınma Ajansı (DAKA). (2020). Hakkari ili izabe tesisi kurşun ve çinko ön fizibilite raporu. https://www.yatirimadestek.gov.tr/pdf/assets/upload/fizibiliteler/hakkari-ili-izabe-tesisi-on-fizibilite-raporu2020.pdf
18. Güngör, N. ve Özdoğan, A.K. (2025). ÇED Yönetmeliklerinde metalik madenlerin yeri ve önemi. Uluslararası Katılımlı 77. Jeoloji Kurultayı. https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/662575e8a4e2055_ek.pdf
19. Türkiye Geneli Rehabilite Edilmiş Maden Sahaları ile Madencilik Sosyal Sorumluluk Çalışmalarının Tespiti Projesi. (TÜRMES). (2024). Katalog. Maden ve Petrol İşleri Genel Müdürlüğü yayını. https://mapeg.gov.tr/uploads/dosyalar/TurmesKatalog/index.html