KATILIM BANKACILIĞINDA PAZAR PAYINI SINIRLAYAN FAKTÖRLER: TERCİH ETMEYEN MÜŞTERİLER ÜZERİNE NİTEL BİR ANALİZ

Yıl 2026, Cilt: 7 Sayı: 13 , 16 - 28 , 31.03.2026

Mustafa Beybur , Hüseyin Yavuz

https://doi.org/10.51727/tbj.1904708

https://izlik.org/JA22FG83WF

Öz

Despite having a history of approximately 41 years in the Turkish banking system, participation banks hold a market share of only 9.24% as of January 2026, falling short of their potential despite the country's predominantly Muslim population. While existing literature extensively examines the reasons for choosing participation banking, there is a notable scarcity of research focusing on the reasons for non-preference. This study aims to identify the underlying factors that lead individual and commercial customers to refrain from using participation banking services. Within the scope of the research, semi-structured interviews were conducted with 10 participants who do not prefer participation banks, and the data were evaluated through frequency analysis. The findings indicate that although participants associate participation banking with "interest-free finance," they perceive no structural difference between these institutions and conventional banks. Furthermore, significant gaps in knowledge regarding operational reliability, existing banking habits, and a general lack of institutional recognition were identified as primary barriers to preference. The results suggest that to increase their market share, participation banks must focus on transparent communication and strategic initiatives that clearly demonstrate their differentiation from conventional banking.

Anahtar Kelimeler

Participation Banking , Banking , Reasons for Non-Preference , Bank Selection

Etik Beyan

For the interviews conducted in this study using semi-structured questions with bank customers who do not work with participation banks, ethical committee approval was obtained from the Dicle University Social and Human Sciences Ethics Committee (Meeting Decision No: 23.02.2026-657) and subsequent authorization from the Rectorate of Dicle University (Approval No: 26.02.2026-1099992).

Destekleyen Kurum

This research was conducted without any funding or support.

Teşekkür

I would like to thank everyone who contributed/will contribute to the publication of this study.

FACTORS LIMITING THE MARKET SHARE IN PARTICIPATION BANKING: A QUALITATIVE ANALYSIS OF NON-PREFERRING CUSTOMERS

https://izlik.org/JA22FG83WF

Öz

Türk bankacılık sistemi içerisinde yaklaşık 41 yıllık bir geçmişe sahip olan katılım bankaları, faizsizlik prensibiyle çalışmalarına rağmen Ocak 2026 verilerine göre sektörden aldıkları %9,24'lük pay ile potansiyelinin altında bir gelişim sergilemektedir. Literatürde bu kurumların tercih edilme nedenlerine odaklanan pek çok çalışma bulunmasına karşın, tercih edilmeme nedenlerini irdeleyen araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, katılım bankacılığını tercih etmeyen bireysel ve ticari müşterilerin bu yöndeki eğilimlerinin altında yatan temel faktörleri belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma kapsamında, katılım bankalarını tercih etmeyen 10 katılımcı ile yarı yapılandırılmış mülakatlar gerçekleştirilmiş ve elde edilen veriler frekans analiziyle değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, katılımcıların katılım bankacılığını "faizsiz finansman" kavramıyla özdeşleştirmesine rağmen, bu kurumların geleneksel bankalarla yapısal bir farkının bulunmadığı algısına sahip olduklarını ve işleyiş güvenilirliği konusunda bilgi eksikliği yaşadıklarını göstermektedir. Ayrıca mevcut bankacılık alışkanlıkları ve kurumların yeterince tanınmaması, tercih edilmeme noktasında öne çıkan temel engeller olarak tespit edilmiştir. Sonuçlar, katılım bankalarının pazar payını artırabilmesi için geleneksel bankacılıktan farklarını daha şeffaf bir şekilde ortaya koyan tanıtım ve ikna stratejilerine odaklanmaları gerektiğini ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler

Katılım Bankacılığı , Bankacılık , Tercih Edilmeme Nedenleri , Banka Tercihi

Etik Beyan

Bu çalışmada katılım bankası ile çalışmayan banka müşterilerine yarı yapılandırılmış sorular kullanılarak gerçekleştirilen mülakat için Dicle Üniversitesi Sosyal ve Beşeri Bilimler Etik Kurulu’nun 23.02.2026-657 sayılı toplantı kararına istinaden, Dicle Üniversitesi Rektörlüğü’nden 26.02.2026-1099992 sayılı olur ile etik kurul izni alınmıştır.

Destekleyen Kurum

Çalışma için herhangi bir kurum ya da kuruluştan finansal destek alınmamıştır.

Teşekkür

Çalışmanın yayınlanmasında emeği geçen/geçecek herkese teşekkür ederim.

Kaynakça

• Akkaya, C., & Sakur, R. (2022). Finansmana Erişimde Katılım Bankacılığının Kullanımı: Diyarbakır İli Üzerine Bir Araştırma. Dicle Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(24), s.499-529. Doi:https://doi.org/10.53092/duiibfd.1139435
• Alasrag, H. (2010). Global Financial Crisis and Islamic Finance. s. 1-70. Doi: 10.2139/ssrn.1591563
• Atukalp, M. E. (2023). Türkiye Cumhuriyeti’nin Birinci Yüzyılında Bankacılık Tarihi. Paradigma: İktisadi ve İdari Araştırmalar Dergisi(12), s.202-211. Doi:https://izlik.org/JA99TU29HC
• Ayyub, S., Xuhui, W., Asif, M., & Ayyub, R. M. (2020). Determinants of Intention to Use Islamic Banking: A Comparative Analysis of Users and Non-Users of Islamic Banking: Evidence from Pakistan. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 13(1), s.147-163. Doi:https://doi.org/10.1108/IMEFM-05-2017-0135
• BDDK. (2026). Aylık Bankacılık Sektörü Verileri (Temel Gösterim). Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu: https://www.bddk.org.tr/BultenAylik. Erişim Tarihi: 06.03.2026
• Belwal, R., & Maqbali, A. (2019). A Study of Customers’ Perception of Islamic Banking in Oman. Journal of Islamic Marketing, 10(1), s.150-167. Doi:https://doi.org/10.1108/JIMA-02-2016-0008
• Bley, J., & Kuehn, K. W. (2004). Conventional Versus Islamic Finance: Student Knowledge and Perception in the United Arab Emirates. International Journal of Islamic Financial Services, 5(4), s.17-30.
• Brekke, T. (2018). Halal Money: Financial Inclusion and Demand for Islamic Banking in Norway. Research ve Politics, 5(1), s.1-7. Doi:10.1177/2053168018757624
• Butt, I., Saleem, N., Ahmed, H., Altaf, M., Jaffer, K., & Mahmud, C. (2011). Barriers to Adoption of Islamic Banking in Pakistan. Journal of Islamic Marketing, 2(3), s.259-273. Doi:https://doi.org/10.1108/17590831111164787
• Dayı, F. (2019). Katılım Bankacılığının Tercih Nedenlerinin Sadakat ve Güven Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(4), s.1788-1806. Doi:https://doi.org/10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.12.1213
• Denata, B., Izmuddin, I., Zuwardi, Z., & Alfin, A. (2025). Analysis of Community Preferences in Islamic Banking. International Journal of Education, Information Technology, and Others, 8(4), s.63-80. Doi:https://jurnal.peneliti.net/index.php/IJEIT/article/view/13464
• Dilmaç, M., & Sumer, S. (2021). Kırsalda Katılım Bankacılığı Algısı: Oltu Örneği. Liberal Düşünce Dergisi, 26(103), s.259-278. Doi:https://doi.org/10.36484/liberal.911855
• Gençtürk, M., & Çobankaya, F. T. (2015). Katılım Bankalarının Batı Akdeniz Bölgesindeki Farkındalık Düzeyinin Tespiti. Bankacılar Dergisi, 26(93), s.82-105.
• Güngör Karyağdı , N. (2021). Kamu Çalışanlarının Katılım Bankalarını Tercih Etme/Etmeme Nedenlerinin Araştırılması: Muş İlinde Bir Uygulama. Siirt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 9(2), s.346-357. Doi:10.53586/susbid.1015375
• Islam, J., & Rahman, Z. (2017). Awareness and Willingness towards Islamic Banking among Muslims: An Indian Perspective. International Journal of Islamic and Middle Eastern Finance and Management, 10(1), s.92-101. Doi:https://doi.org/10.1108/IMEFM-01-2016-0017
• Kayalı, B. (2025). Katılım Bankacılığı Algısının Davranışsal İktisat Perspektifinden Analizi. Sakarya Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İslam Ekonomisi ve Finansı Anabilim Dalı Yayınlanmış Doktora Tezi.
• Kocabıyık, T., & Teker, T. (2019). KOBİ’lerin Katılım Bankalarına Bakışı: Isparta İlinde Bir Uygulama. Üçüncü Sektör Sosyal Ekonomi Dergisi, 54(4), s.2010-2024. Doi:10.15659/3.sektor-sosyal-ekonomi.19.12.1256
• Laila, S. R., Kanwal, B., Shahab, A., Ambreen, G., Malik, S. S., Aysha, Z., & Hummera, A. (2022). A Comparison of Conventional Versus Islamic Banking Customers Attitudes and Judgment. Journal of Financial Services Marketing(27), s.206-220. Doi:https://doi.org/10.1057/s41264-021-00113-0
• Öndeş, T., Şimşek, A., & Sumer, S. (2018). Katılım Bankalarının Kredi Kullananlar Açısından Tercih Edilmeme Sebepleri: Atatürk Üniversitesi Akademisyenleri Üzerine Bir Uygulama. Atatürk Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, 32(4), s.897-920. Doi:https://izlik.org/JA65TN28SC
• Özen, E., Şenyıldız, L., & Akarbulut, K. (2016). Faizsiz Bankacılık Algısı: Uşak İli Örneği. Journal of Accounting, Finance and Auditing Studies, 2(4), s.1-19.
• Özkul, G., & Çakır, Ö. (2020). Indicators of Preference for Participation Banking: A Research on People Who Do Not Use Participation Banking in Their Financial Transactions. Uluslararası İşletme, Ekonomi ve Yönetim Perspektifleri Dergisi, 4(2), s.18-30. Doi:10.29228/ijbemp.45917
• Riaz, U., Khan, M., & Khan, N. (2017). An Islamic Banking Perspective on Consumers’ Perception in Pakistan. Qualitative Research in Financial Markets, 9(4), s.337-358. Doi:https://doi.org/10.1108/QRFM-03-2017-0020
• Sohail, A., Hamza, M., Ijaz, F., & Azeem, M. (2014). Perception of Individual Consumers toward Islamic Banking Products and Services in Pakistan. Journal of Poverty, Investment and Development(5), s.179-185.
• Suhartanto, D., Gan, C., Sarah, I. S., & Setiawan, S. (2019). Loyalty towards Islamic Banking: Service Quality, Emotional or Religious Driven? Journal of Islamic Marketing, 11(1), s.66-80. Doi:https://doi.org/10.1108/JIMA-01-2018-0007
• Toraman, C., Ata, H. A., & Buğan, M. F. (2015). İslami Bankacılık Faaliyetlerine Yönelik Müşteri Algısı Üzerine Bir Araştırma. Gaziantep University Journal of Social Sciences, 14(4), s.761-779.
• Turan, Y., & Demirci, İ. (2019). Akademisyenlerin Faiz ve Faizsiz Finans Kullanımına Yönelik Tutumları. Bilimname, 2019(39), s.247-283. Doi:https://doi.org/10.28949/bilimname.594640
• Türkan, Y., & Arpacık, M. (2017). Din Görevlilerinin Katılım Bankacılığına Bakış Açısı: Bingöl'de Ampirik Bir Uygulama. Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(14), s.233-244. Doi:https://doi.org/10.29029/busbed.327862
• Yanıkkaya, H., & Pabuçcu, Y. U. (2017). Causes and Solutions for The Stagnation of Islamic Banking in Turkey. International Journal of Islamic Finance, 9(1), s.43-61. Doi:10.1108/IJIF-07-2017-005