SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855)

Altan Çetin; Alyagout Yousif Hassan Amid

doi:10.55773/tda.1105394

SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855)

Öz

Bu çalışma, Türklerin 1821 yılında Sudan’a hâkim olmalarının akabinde bölgenin gelişmesi için gösterdikleri çabaları konu edinmektedir. Bu faaliyetler en başta Sudan’ın siyasî sınırlarının çizilmesi, siyasî ve idarî koşullara dikkat edilerek düzenlemeler yapılmasını içermektedir. Yine Sudan’ın Türkler tarafından kurulan başkenti Hartum’dan yönetilen modern bir idarî sistem altında birliğinin sağlanması gibi hususlarla temsil edilmektedir. Hükümet görevlerinde yer alabilecek Sudanlıların istihdamıyla bağlantılı olarak modern eğitim de bu devirde başlatılmıştır. İncelenen devirde tarım sektörüne önem verilmiş, modern tarım makineleri getirilmiş ve Sudanlılar bu konuda eğitilmiştir. Hayvancılığın gelişimi, yeni doğan yavruların korunması ve iyileştirilmesi, endüstrinin gelişmesi yine bu devrede başlamıştır. Özellikle nehir taşımacılığı ile ilgili gemi imalatı Nil Nehri kaynaklarının keşfi ve kullanılmasına önemli katkıda bulunmuştur. Demiryolları, telgraf ve posta, bu dönemde tanınmıştır. Modern ulaşım araçları hem iç hem de dış ticaretin genişlemesine katkı sağlamıştır. Matbaa, ilk kez Sudan’da bu dönemde tanınmıştır. Türklerin Sudan’daki faaliyetleri ve katkıları, bu alandaki başarılar muhtelif siyasî, ekonomik, sosyal ve kültürel yönleri içermekte ve etkileri günümüze kadar devam etmektedir. Bu durum bugün Sudan-Türkiye ilişkilerinin gücüne tanıklık etmekte ve geleceğine dair de bir zemin oluşturmaktadır

Anahtar Kelimeler

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

Yok

Teşekkür

Yok

Kaynakça

ABU ALİ, Ahmed bin Al-Hajj, Mahtutat Kâtib eş-Şuna fî Tarih es-Saltana elsinaria ve el-İdare el-Misriyye, Tahkik: Al-Shater Busaili Abdul Jalil, Dar İhya el-Kitab Al-Arabi, Kahire, 1961.
AHMED, Ahmed Sayed Ahmed, Tarih Madinat el-Hartum: That Al-Hukm el-Mısrî, 1820-1885, Dar el-Kutuba Yayınları, 2000.
ÂŞÛR, S.A. el-‘Asr el-Memâlîkî fî Mısr ve’ş Şâm, Kahir,1976. Beykbaşı Salim Kubtan, rihla 'iilaa 'aeali el-niyl el'abyad 1839 - 1840, elmuasasa elarabiye lildirasat ve elneşr, bayrut, 2002.
EL-CABRÎ, Muhammed Ahmed, Fî Şe’nillah Ev Tarih es-Sudan Kema Yarvih Ehluhu, Dar el-Fikr el-Arabi, Kahire, 1947.
EL-CEMAL, Şevki, Tarih Sudan Vadi en-Nil, Hadaratuh ve Alakatuh bi- Misr min Akdem el-Usur alâ Vaktina el-Hadır, c.2, Anglo-Mısır Kütüphanesi, Kahire 1969.
COLLINS, Robert, A History Of Modern Sudan, Cambridge University, 2008.
DİRAR, Saleh Dirar, Tarih es-Sudan El-hadis, Al-Hayat Kütüphanesi, Beyrut, 1968.
AL-GHANİM, Süleyman Muhammed: Kıra’a Cedide li-Siyaset Muhammed Ali Paşa et-Tavassuiiyye (1811-1840) fî el-Cezira el-Arabiyye ve es-Sudan ve el-Yunan ve Suriye, el-Merkez es-Sekafî el-Arabî, el-Daar el-Bayda, 2004.

HAMİDA, Bashir Koko, “el-Hidiv İsmail ve el-talim ed-Dinî ve el-Medenî fî es-Sudan 1863-1879”, Mecellat Dirasat Sudaniya, c. 16, S. 2, Hartum, 1982.
HASAN, Yusuf Fadl, Melamih el-Alakat es-Sudaniyye et-Turkiyye, Afrika ve Asya Araştırmaları Enstitüsü, Hartum, 2004.
HASAN, Yusuf Fadl: Mukaddime fî Târihi’l-Memâlîki’l- İslamîyye fi’s-Sudani’ş-şarkî(1450-1821), Hartum, SUADTek Limited, 2003.
HILL, Richard, Egypt in the Sudan, London, 1959.
HOLT, P.M., A Modern History of the Sudan, London, 1961.
HÜSEYİN, Abdullah, es-Sudan min et-Tarih el-Kadim alâ rihlat el-Biasa el-Misriyye, c.1, Kahire, 1935.
İBRAHİM, Hassan Ahmed, Muhammed Ali fî es-Sudan, Dar et-Telif ve el-Terceme ve en-Neşr, Hartum, Tarihsiz.
KAVAS, Ahmet, Sudan, D.İ.A., c. 37, İstanbul, 2009.
KERKÜKLÜ MEHMED MİHRÎ, Rihlat Misr ve el-Sudan, Matbaat el-Hilal, Kahire, 1914.
LUDWIG, Emil, The Nile The Life Story of A River, Garden City Publishing, New York, 1935.
MOOREHEAD, Alan, The White Nile, The Reprint Society, London, 1960.
MOOREHEAD, Alan, The Blue Nile, Hamish Hamilton, London, 1922.
ORHONLU, Cengiz, Osmanlı İmparatorluğu’nun Güney Siyaseti: Habeş Eyaleti, Ankara, TTK Yayınları, 1996.
RAMAZAN, Muhammed Rıfat, Vade es-Sudan fî Nitâk el-Alakat beyn Misr ve ed-Devletu el-Osmaniyye hatta âm 1863, Matbaat Lecnat el-Beyan el-Arabî, al-Kahirata, Kahire, 1955.
EBU SALİM, Muhammed İbrahim, Tarih el-Hartum, Dar el-Jeel, Beyrut, 1979.
ŞUKRRİ, Muhammad Fuad, el-Hukm el-Misrî fî es-Sudan 1820- 1886, Dar Al-Fikr el-Arabiyye, 1971.
ŞUKAYR, Na’ûm, Tarihu’s-Sudan, Matbaatu Dari’l-Cîl, Beyrut, 1981.
ŞÜBEYKE, Mekki, es-Sudan Abre’l-kurûn, Matbaatu Lecneti’t-Telif ve’t-Tercüme ve’n-Neşr, Kahire, 1964.
UTKU, Nihal Şahin, Kızıldeniz Çöl, Gemi ve Tacir, Klasik Yayinlar, İstanbul, 2012.
YILMAZ, Tuğrul Oğuzhan, “Türklerin Sudan’daki Hâkimiyet ve İdaresi”, Türk Dünyası Araştırmaları, c. 118, s. 233, Mart-Nisan 2018, s.147-180.
Yayınlanmış Arşiv Belgeleri, Osmanlı İdaresinde Sudan, T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları, İstanbul, 2013.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Altan Çetin ^*
0000-0002-2029-1373
Türkiye

Alyagout Yousif Hassan Amid Bu kişi benim
0000-0003-4837-6253
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

20 Haziran 2022

Gönderilme Tarihi

19 Nisan 2022

Kabul Tarihi

30 Mayıs 2022

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2022 Cilt: 131 Sayı: 258

DOI

https://doi.org/10.55773/tda.1105394

IZ

https://izlik.org/JA98LH44LM

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Çetin, A., & Amid, A. Y. H. (2022). SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855). Türk Dünyası Araştırmaları, 131(258), 159-180. https://doi.org/10.55773/tda.1105394

AMA

1.Çetin A, Amid AYH. SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855). TDA. 2022;131(258):159-180. doi:10.55773/tda.1105394

Chicago

Çetin, Altan, ve Alyagout Yousif Hassan Amid. 2022. “SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855)”. Türk Dünyası Araştırmaları 131 (258): 159-80. https://doi.org/10.55773/tda.1105394.

EndNote

Çetin A, Amid AYH (01 Haziran 2022) SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855). Türk Dünyası Araştırmaları 131 258 159–180.

IEEE

[1]A. Çetin ve A. Y. H. Amid, “SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855)”, TDA, c. 131, sy 258, ss. 159–180, Haz. 2022, doi: 10.55773/tda.1105394.

ISNAD

Çetin, Altan - Amid, Alyagout Yousif Hassan. “SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855)”. Türk Dünyası Araştırmaları 131/258 (01 Haziran 2022): 159-180. https://doi.org/10.55773/tda.1105394.

JAMA

1.Çetin A, Amid AYH. SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855). TDA. 2022;131:159–180.

MLA

Çetin, Altan, ve Alyagout Yousif Hassan Amid. “SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855)”. Türk Dünyası Araştırmaları, c. 131, sy 258, Haziran 2022, ss. 159-80, doi:10.55773/tda.1105394.

Vancouver

1.Altan Çetin, Alyagout Yousif Hassan Amid. SUDAN’DA ‘TÜRKİYE DEVRİNDE’ TÜRKLERİN SUDAN’IN GELİŞMESİNE KATKILARI (1821-1855). TDA. 01 Haziran 2022;131(258):159-80. doi:10.55773/tda.1105394