İRAN’DA BULUNAN KAHRAMÂN-NÂME’NİN TÜRKÇE ELYAZMA NÜSHASININ TANITIMI

Öz

İran Türkleri gerek halk edebiyatı ürünleri gerekse inanç sistemleri bakımından Anadolu kültürünün şekillenmesine ve zenginleşmesine önemli katkılar sağlamıştır. Horasan Erenleri, Anadolu’nun Türkleşmesi ve İslamlaşması sürecinde belirleyici bir rol üstlenmişlerdir. Kahramân-nâme ve Erselan-nâme gibi eserler, İran ile Anadolu’nun ortak kültürel mirasını yansıtan ve Türk-İslam edebiyatının gelişiminde önemli bir yere sahip olan edebi ürünlerdir. Türk ve Fars edebiyatında kahramanlık maceralarını olağanüstü motiflerle işleyen Kahramân-nâme’nin dünya kütüphanelerinde çok sayıda Farsça ve Türkçe el yazma nüshası bulunmaktadır. Bu çalışma, İran Meclis Kütüphanesi’nde 8019 numaralı kayıtla yer alan ve 18. yüzyılda Azerbaycan Türkçesiyle kaleme alınmış Kahramân-nâme adlı Türkçe el yazma nüshayı tanıtmayı amaçlamaktadır. Eserin mevcut nüshaları, fiziki özellikleri, dil yapısı ve edebî değeri ayrıntılı biçimde incelenmiş; bu inceleme sonucunda söz konusu metnin İran Türk edebiyatındaki konumu ve işlevi ortaya konmuştur. Çalışmanın temel amacı, İran sahası Türkoloji araştırmalarında önemli bir yere sahip olan bu eseri bilim dünyasına kazandırmak, akademik çevrelere tanıtmak ve araştırmacıların kullanımına sunmaktır.

Anahtar Kelimeler

• Kahramân-nâmeler
• İran Türk Elyazmaları
• İran Türk Edebiyatı
• Güney Azerbaycan.

Destekleyen Kurum

Yok

Proje Numarası

YOK

Etik Beyan

Gerek yok

Kaynakça

1. Albayrak, Nurettin. “Enûşirvan (Edebiyat).” TDV İslâm Ansiklopedisi, cilt 11. İstanbul: TDV Yayınları, 1995, 45–47.
2. Azeroğlu, Nabi. İran Azerbaycanı Âşık Destanları I: Şikâri Destanı. Ankara: TDK Yayınları, 2013.
3. Azeroğlu, Nabi. “İran ve Anadolu Sahasında Erselan-nâmeler.” Türkiyat Mecmuası 31, no. 1 (2021): 87–121.
4. Azeroğlu, Nabi. Tebriz Âşıklık Geleneği ve Âşık Edebiyatı. Adana: Karahan Yayınları, 2013.
5. Blochet, Edgard. Catalogue des Manuscrits Turcs, Bibliothèque Nationale. Paris: Bibliothèque Nationale, 1932, 135–138.
6. Bulut, Gökçe. Kitâbu Kıssa-i Kahramân-i Kâtil (Vr. 41–80 İnceleme-Metin-Dizin). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2016.
7. Cemşidov, Şamil. “Kahramân-nâme Üzerine Notlar.” Azerbaycan Filoloji Araştırmaları Dergisi (1984): 13–25.
8. Direkci, Bekir. Kahraman-Name (Giriş-İnceleme-Metin-Dizin-Tıpkıbasım). Konya: Palet Yayınları, 2020.

9. Direkci, Bekir. “Kitâbu Kıssa-ı Kahramân-ı Kâtil’in Paris Bibliothèque Nationale (Supp. 344) Nüshası Üzerine Bir Değerlendirme.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 49 (2020): 73–91.
10. Erdoğan, Yusuf Can. Ali Bin Abdullah Kahramân-nâme (Giriş-İnceleme-Metin-Sözlük-Özel Adlar Dizini). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2019.
11. Günbattı, Hikmet. “Kahramân-nâme’nin Paris Nüshası.” Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Ankara Üniversitesi, 1998.
12. İpek, İmran. Paris Bibliothèque Nationale Supp. Turc 344’te Kayıtlı Bir Kahramân-nâme. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2018.
13. Kavruk, Hasan. Şeyhülislam Yahya Divanı. Ankara: MEB Yayınları, 2001.
14. Kızgınçelik, Selahattin. Kıssa-i Kahramân-i Kâtil (Vr. 1–40 İnceleme-Metin-Dizin). Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, 2019. Mirzâ Muhammed Veled-i Muhammed Hüseyin-i İsfǝhlânî. Kahramân-nâme İran Meclis Nüshası. 1826.
15. Muin, Muhammed. Ferheng-i Fârsî (Muîn). Tahran: İntişârât-i Emîr Kebîr, 1971, cilt 2.
16. Rahimova, Aybeniz. Qəhrəmannamə. Bakü: Elm ve Tehsil Yayınevi, 2022.
17. Pârsâ Taleb, Abbâs. Kahramân-Nâme (Dastan-i Kahramân-i Kâtil). İsfahan: Neşr-i Hamuş Yayınları, 2019.
18. Tefazzülî, Ahmed. "Enûşirvân", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi. org.tr/enusirvan#1 (19.07.2023).
19. Toprak, İsmail. Kahraman Katil. İstanbul: Büyük Ay Yayınları, 2014.
20. Zülfe, Ömer. “Osmanlı Şiirinde Tìġ-i Gamġam Tabiri.” Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 1 (2015): 1–8.
21. Elektronik Kaynaklar
22. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/558746 (portal.yek.gov.tr in Bing).
23. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/398932 (portal.yek.gov.tr in Bing).
24. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/161437 (portal.yek.gov.tr in Bing).
25. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/168606 (portal.yek.gov.tr in Bing).
26. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/520361 (portal.yek. gov.tr in Bing).
27. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/526764 (portal.yek.gov.tr in Bing).
28. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/353727 (portal.yek.gov.tr in Bing).
29. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/346999 (portal.yek.gov.tr in Bing).
30. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/655849 (portal.yek.gov.tr in Bing).
31. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 3 Şubat 2025. https://portal.yek.gov.tr/works/detail/346474 (portal.yek.gov.tr in Bing).
32. Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı. “Hikâye-i Kahramân.” Erişim 1 Eylül 2024. https://kasif.mkutup.gov.tr/1548270 (kasif.mkutup.gov.tr in Bing).
33. İslam Ansiklopedisi. “Enûşirvan (Edebiyat).” Erişim 19 Temmuz 2023. https://islamansiklopedisi. org.tr (islamansiklopedisi.org.tr in Bing).