2017-2023 YILLARI ARASINDA DOĞU TÜRKİSTAN TOPLAMA KAMPLARINDAKİ İNSAN HAK İHLÂLLERİ

Yıl 2025, Cilt: 137 Sayı: 272, 201 - 226, 30.06.2025

Serap Öner

https://doi.org/10.55773/tda.1577056

Öz

Çalışmamızda, Çin Halk Cumhuriyeti’nin Doğu Türkistan’da kurduğu toplama kamplarında 2017-2023 yılları arasında yaşanan insan hakları ihlâlleri incelenecektir. Bu ihlâller arasında yaşama hakkı, organ hırsızlığı, doğum kontrolü, işkence, eşitlik ve sağlık hakkı ile siyasî ve dini özgürlükler yer almaktadır. Çin hükümeti, Doğu Türkistan’da aşırılık ve bölücülük suçlamalarıyla bireyleri yargısız olarak toplama kamplarında alıkoymakta ve uluslararası hukuk standartlarına aykırı bir şekilde hapsetmektedir. Radikal Eğilimin 48 Şüpheli İşareti temel alınarak yapılan tutuklamalar, Çin’in baskıcı politikasını göstermektedir. Toplama kamplarında işkence, zorla çalıştırma, hijyen ve beslenme yetersizlikleri gibi insanlık dışı uygulamalar yaygındır. Bu koşullar, sistematik insan hakları ihlâllerinin boyutunu ortaya koymaktadır. Çalışmamız, Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’ne dayanarak, Doğu Türkistan’daki hak ihlâllerinin uluslararası platformlarda gündeme getirilmesinin ve kamuoyunun desteğinin önemini vurgulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Doğu Türkistan , İnsan Hakları , Toplama Kampları , Hukuk , Çin Halk Cumhuriyeti

HUMAN RIGHTS VIOLATIONS IN EAST TURKESTAN CONCENTRATION CAMPS BETWEEN 2017 AND 2023

Öz

In our study, human rights violations in the concentration camps established by the People’s Republic of China in East Turkestan between 2017 and 2023 will be analysed. These violations include the right to life, organ theft, birth control, torture, equality and the right to health, political and religious freedoms. In East Turkestan, the Chinese government detains individuals in concentration camps without trial on charges of extremism and separatism and imprisons them in violation of international legal standards. Arrests based on the 48 Suspicious Signs of Radical Tendency demonstrate China’s repressive policy. Inhuman practices such as torture, forced labour, hygiene and nutrition deficiencies are common in concentration camps. These conditions reveal the extent of systematic human rights violations. Based on the United Nations Universal Declaration of Human Rights, our study emphasises the importance of raising the rights violations in East Turkestan on international platforms and public support.

Anahtar Kelimeler

East Turkestan , Human Rights , Concentration Camps , Law , People’s Republic of China.

Kaynakça

• “İngiliz ordusunun güneş panellerinin üretiminde Çin’de Uygurların zorla çalıştırılması mı rol oynuyor?” BBC News, 3 Aralık 2023. https://www.bbc.com/turkce/articles/cd1pdwdg26zo.
• Alptekin, İsa. Doğu Türkistan Davası. İstanbul: Otağ Yayınları, 1975.
• Ayata, Ali ve Burak Kaya. “Uluslararası Hukuk Bağlamında Çin’in Doğu Türkistan Uygulamalarının Analizi.” Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 5, no 2 (2021): 77-91, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2010331.
• Aynural, Salih. “Açık Cezaevi Doğu Türkistan.” Türk Dünyası Araştırmaları 122, 240 (2019): 205-218, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1470239.
• Bağ, Mustafa. “Çin’in yurt dışına ihraç ettiği maskelerin üretiminde Uygurları zorla çalıştırdığı iddia edildi.” Euronews, 10 Temmuz, 2020. https://tr.euronews.com/2020/07/20/cin-in-yurt-d-s-na-ihrac-ettigi-askelerin-uretimindeuygurlar-zorla-cal-st-rd-g-ortaya-c.
• Bağ, Mustafa. “Uluslararası Af Örgütü’nden Doğu Türkistan için açık mektup:Zulümlere karşı harekete geçilmeli.” Euronews, 29 Temmuz, 2024. https://tr.euronews.com/2021/10/12/uluslararas-af-orgutu-nden-dogu-turkistandan-icin-ac-k-mektup-zulumlere-kars-harekete-gec.
• Buğra, Mehmet Emin. Şarki Türkistan, haz. Abdullah Oğuz. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2021.
• Çakan, Varis. “Tarihte ve Bugün Doğu Türkistan Meselesi,” Asya Araştırmaları Uluslararası Sosyal Bilimler Dergisi, 7 (2023): 1-6, /https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/3617692.
• Çandarlıoğlu, Gülçin. Uygur Devletleri Tarihi ve Kültürü. İstanbul: Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı, 2013.
• Dauliatova, Şahzada. “Çin’in Doğu Türkistan Politikası.” Yayımlanmamış Doktora Tezi, Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2007. Yök Tez Merkezi (207230).
• Forbes, Andrew D. W. Doğu Türkistan’daki Harp Beyleri. Çev. Enver Can. İstanbul: Bayrak Yayıncılık, 1991.
• Human Rights Foundation. “What’s Happening in China’s Concentration Camps? Q&A with Uyghur Camp Survivors.” Erişim 05 Temmuz, 2024. https://hrf.org/whatshappening-in-chinas-concentration-camps-qa-with-uyghur-camp-survivors/.
• Human Rights Watch. “China: Hundreds of Uyghur Village Names Change.” Erişim 28 Haziran, 2024. https://www.hrw.org/news/2024/06/18/china-hundredsuyghur-village-names-change.
• Human Rights Watch. “Eradicating Ideological Viruses.” Yayınlanma 9 Eylül, 2018. https://www.hrw.org/report/2018/09/10/eradicating-ideological-viruses/chinas-campaign-repression-against-xinjiangs.
• İsa, Dolkun. “Doğu Türkistan’da İnsan Hakları İhlâlleri.” İçinde Çin’de İnsan Hakları ve Hak İhlâlleri, Ömer Kul (Edt), Çev. Abdullah Oğuz. İstanbul: Doğu Kütüphanesi, 2022.
• İzbasar, Nureddin. “Toplama Kampları.” İçinde Doğu Türkistan Raporu, Alimcan İnayet (edt), 31-48. İstanbul: Uygur Akademisi 2020. https://www.akademiye.org/ug/wp-content/uploads/2020/10/Dogu-Turkistan-Raporu-Uygur-Akademisi.pdf.
• İzbasar, Nureddin. Doğu Türkistan Raporu. İstanbul: İNSAMER, 2020. https://ihh.org.tr/public/news/4/4462/dogu-turkistan-raporu---nurettin-izbasar.pdf.
• Kafesoğlu, İbrahim. Türk Milli Kültürü. İstanbul: Ötüken Neşriyat, 2010.
• Kanada Dışişleri ve Uluslararası Kalkınma Daimî Komitesi’nin Uluslararası İnsan Hakları Alt Komitesi. “Çin’in Sincan İlindeki Uygurların ve Diğer Türk Müslümanlarının İnsan Hakları Durumuna İlişkin Uluslararası İnsan Hakları Alt Komitesi’nin Açıklaması.” Erişim 04 Ağustos, 2024. www.ourcommons.ca/DocumentViewer/en/43-2/SDIR/news-release/10903199.
• Kasım, Mehmetali. “Çin’in Doğu Türkistan’daki Zorlu Çalıştırma Kampları ve Ekonomik Çıkarları.” TURAN-SAM Uluslararası Bilimsel Hakemli Dergisi 14, 54 (2022): 98-106, https://www.turansam.org/TURAN-SAM_54.pdf.
• Kaşıkçı, Mehmet Volkan. “Toplama Kamplarının Global Tarihi ve Doğu Türkistan.” T24, 29 Aralık 2018. https://t24.com.tr/haber/toplama-kamplarinin-globaltarihi-ve-dogu-turkistan,785501#_ftn20.
• Köseoğlu, Ferhan. “Kampta Tutulan Bekali: Orası Eğitim Kampı Değil Zulüm ve İşkence Olan Bir Hapishane.” Perspektif, 1 Kasım, 2019. https://perspektif.eu/2019/11/01/kampta-tutulan-bekali-orasi-egitim-kampi-degil-zulum-veiskence-olan-bir-hapishane/.
• Kul, Ömer. “Osman Batur ve Doğu Türkistan Millî Mücadelesi (1941-1951).”Yayımlanmamış Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2009. Yök Tez Merkezi (262961).
• Kuzu, Burhan. “Doğu Türkistan Raporu ve İnsan Hakları İhlalleri.” İçinde Doğu Türkistan’da İnsan Hakları İhlalleri, Ş. Ceylanlı, Y. Akdoğan ve R. Kırkık (Edt). İstanbul: Aydınlar Ocağı Yayını, 1999.
• Li, Sheng. Çin’in Xinjiang Bölgesi Geçmişi ve Şimdiki Durumu. Çeviren Xu Xinyue. Urumçi: Xinjiang Halk Yayınevi, 2006.
• Maizland, Lindsay. “China’s Repression of Uyghurs in Xinjiang.” Council on Foreign Relations, günc. 22 Eylül 2022. www.cfr.org/backgrounder/china-xinjianguyghurs-muslims-repression-genocide-human-rights.
• Taşağıl, Ahmet. “Türkistan,” içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 41, 556-560. Ankara: TDV Yayınları 2012.
• Türköz, Ahmet. Doğu Türkistan’da İnsan Hakları. İstanbul: Doğu Kütüphanesi, 2010.
• Uluslararası Af Örgütü. “Çin on yıllık adaletsizliğe artık son vermeli.” Erişim 07 Ekim 2024. https://www.amnesty.org.tr/icerik/cin-on-yillik-adaletsizlige-artik-sonvermeli.
• United Nations Human Rights. OHCHR Assessment of Human Rights Concerns in the Xinjiang Uyghur Autonomous Region, People’s Republic of China. 31 Ağustos 2022. https://www.ohchr.org/sites/default/files/documents/countries/2022-08- 31/22-08-31-final-assesment.pdf. United Nations. “Universal Declaration of Human Rights.” Erişim 3 Temmuz, 2024, https://www.un.org/en/about-us/universal-declaration-of-human-rights.
• United States Commission On International Religious Freedom. 2023 Annual Report. Washington DC: Nisan 2023, 16-18, www.uscirf.gov/sites/default/files/2024-01/AR%202023.pdf.
• Utku, Ahsen. Doğu Türkistan: İpek Yolu’nun Mahzun Ülkesi. İstanbul: İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı Yayınları, 2006.
• Uydu Yücel, Muallâ. “Kalmuklar,” içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 21, 267-268. Ankara: TDV Yayınları, 2001.
• Uydu Yücel, Muallâ. “Yâkub Beg,” içinde Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, C. 43, 277-278. Ankara: TDV Yayınları, 2001.
• Uygur, Feyzullah. “Mançuların İlk Doğu Türkistan İstilâsı.” Tarih Dergisi 63 (2016): 27-40, https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/353859.
• Wang, Maya. “China’s ‘Beautiful Xinjiang’ Continues to Oppress Uyghurs.” Human Rights Watch. Erişim 19 Nisan 2024. www.hrw.org/news/2023/09/13/chinasbeautiful-xinjiang-continues-oppress-uighurs.
• Yılmaz, Murat. Doğu Türkistan’da Toplama Kampları Adım Adım Soykırım. İstanbul: İnsan Hak ve Hürriyetleri İnsani Yardım Vakfı Yayınları, 2020.