TÜRKİYE’NİN TÜRK DÜNYASI ASKERÎ VE GÜVENLİK İLİŞKİLERİ: TÜRKİYE-AZERBAYCAN ASKERÎ İLİŞKİLERİ ÖRNEĞİ

Öz

Türkiye ile Azerbaycan arasındaki siyasi, ekonomik, kültürel, askerî ve stratejik alanlarda geliştirilen derin iş birliğinin diğer Türk devletleri açısından önemli bir model teşkil edebileceğini savunan bu çalışma bağlamında; dikkat çeken en önemli örneklerden biri İkinci Karabağ Savaşı’dır. Bu savaşta, Türkiye’nin Azerbaycan’a diplomatik açıdan desteği, askerî danışmanlığı, teknik yardımı ve uluslararası sağladığı siyasi dayanışma ile zafer elde edilmiş ve iki ülke arasındaki stratejik ortaklığın somut sonuçlarını gözler önüne sermiştir. Türk Silahlı Kuvvetleri, Azerbaycan Silahlı Kuvvetleri için bir model hâline gelmiş, Azerbaycan askerî gücünü teknik ve doktrin anlamında modernize etmiştir. Türkiye-Azerbaycan askerî iş birliğinin İkinci Karabağ Savaşı’ndaki belirleyici rolü, 2020 yılı sonrasında Türkistan coğrafyasındaki Türk devletlerinin Türkiye ile askerî iş birliğini derinleştirme yönünde somut adımlar atmasında önemli bir katalizör işlevi görmüştür. İkinci Karabağ Savaşı’nın Türkiye ile Türkistan’daki Türk devletleri arasında askerî ilişkiler üzerindeki olumlu etkisi iki temel eksende kendini göstermiştir: Bunlardan birincisi; Türkiye ile Azerbaycan arasındaki çok boyutlu stratejik iş birliğinin somut ve ölçülebilir bir başarı göstermesi diğer Türk devletleri için ikna edici bir model oluşturulmasına katkı sağlamıştır. İkinci olumlu etki ise başta Silahlı/İnsansız Hava Araçları (S/İHA) olmak üzere Türk savunma sanayisinin ulaştığı teknolojik yeterlilik düzeyinin görünür hâle gelmesidir.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Türk Dünyası
• Askeri İlişkiler
• Azerbaycan
• Güvenlik.

TÜRKİYE’S MILITARY AND SECURITY RELATIONS WITH THE TURKIC WORLD: THE EXAMPLE OF TÜRKİYE-AZERBAIJAN MILITARY RELATIONS

Öz

In the context of this study, which argues that the deep cooperation between Türkiye and Azerbaijan in political, economic, cultural, military and strategic fields constitutes an important model for other Turkic states, the most striking example is the Second Karabakh War. In this war, Azerbaijan was victorious thanks to Türkiye's, such as diplomatic support, military consultancy, technical assistance and political solidarity on international platforms, and this situation revealed the concrete results of the strategic partnership between the two countries. The Turkish Armed Forces have become a model for the Azerbaijani Armed Forces. The decisive role of Turkish-Azerbaijani military cooperation in the Second Karabakh War served as a significant catalyst for the Turkic states in the Turkestan region to take concrete steps towards deepening military cooperation with Türkiye after 2020. The positive impact of the Second Karabakh War on military relations between Türkiye and the Turkic states of Turkestan has manifested itself in two main axes. First, the fact that the multidimensional strategic cooperation between Türkiye and Azerbaijan was a tangible and measurable success created a convincing model for other Turkic states. Second, the level of technological competence achieved by the Turkish defence industry, particularly in Armed/Unmanned Aerial Vehicles (A/UAVs), has become visible.

Anahtar Kelimeler

• Türkiye
• Turkish World
• Military Relations
• Azerbaijan
• Security.

Kaynakça

1. Abdukerimov, Bahtiyar: “Özbekistan–Türkiye–Pakistan ortak tatbikatı sona erdi,” Anadolu Ajansı, 2019, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ozbekistan-turkiye-pakistan-ortak-tatbikati-sona-erdi/1463668.
2. Abdukerimov, Bahtiyar: “Özbekistan ve Türkiye özel kuvvetler ortak tatbikatı sona erdi,” Anadolu Ajansı, 2021, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ozbekistan-ve-turkiye-ozel-kuvvetler-ortak-tatbikati-sona-erdi/2188191.
3. Aliyev Tayfur, Nazir: “Türkiye, Kırgızistan’a askerî ve teknik teçhizat yardımında bulundu,” Anadolu Ajansı, 2022, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turkiye-kirgizistana-askeri-ve-teknik-techizat-yardiminda-bulundu/2506162.
4. Altunsuyu, Sidika İrem: “Türkiye–Azerbaycan güvenlik işbirliğinde Zengezur Koridoru,” Düşünce Dünyasında Türkiz 16, no. 2 (2025): 159–186.
5. Anadolu Ajansı: “Şuşa Beyannamesi bölgesel barış ve iş birliğinin teminatı,” 2021, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/susa-beyannamesi-bolgesel-baris-ve-is-birliginin-teminati/2280430.
6. Armenian Press: “Freezing membership to CSTO is sufficient at this moment – PM,” 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://armenpress.am/en/article/1198725.
7. Asbarez: “Moscow Warns Yerevan to Pay CSTO Membership Fees,” 2025, erişim 1 Nisan 2025, https://asbarez.com/moscow-warns-yerevan-to-pay-csto-membership-fees/.
8. Askarov, Арсен: “Казахстан и Турция договорились о военном сотрудничестве,” 2019, erişim 1 Nisan 2025, https://kapital.kz/gosudarstvo/83157/kazakhstan-i-turtsiya-dogovorilis-o-voyennom-sotrudnichestve.html.

9. Aslanlı, Araz: “Şuşa Beyannamesi bölgesel barış ve iş birliğinin teminatı,” Anadolu Ajansı, 2021, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/susa-beyannamesi-bolgesel-baris-ve-is-birliginin-teminati/2280430.
10. Avetisyan, Ani: “Armenian PM insists country has irrevocably broken with the Russia-led CSTO,” Eurasianet, 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://eurasianet.org/armenian-pm-insists-country-has-irrevocably-broken-with-the-russia-led-csto.
11. Bakioğlu, Sinan: “Türkistan’ın yükselen gücü: Kırgız ordusu modernleşmeyi hızlandırıyor,” Jurnal.ist, 23 Kasım 2025, erişim 23 Kasım 2025, https://www.gzt.com/jurnalist/kirgizistanin-ordusu-hakkinda-ne-biliyoruz-dunya-haberleri-3821198.
12. Bekmurzaev, Nurbek: “Kazakhstan and Türkiye make steady progress in expanding military cooperation,” Eurasia Daily Monitor 20, no. 192 (2023), erişim 1 Nisan 2025, https://jamestown.org/program/kazakhstan-and-Türkiye-make-steady-progress-in-expanding-military-cooperation/.
13. Cornell, Svante E.: “Friends at Last: The rapid rise of Türkiye–Uzbekistan relations,” The Central Asia–Caucasus Analyst, 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://www.cacianalyst.org/resources/240514_FT_Cornell.pdf.
14. DefenseTürk: “Türkiye ile Kazakistan Arasında Askerî İş Birliği Anlaşması İmzalandı,” 2021, erişim 1 Nisan 2025, https://www.defenceturk.net/turkiye-ile-kazakistan-arasinda-askeri-is-birligi.
15. Duyar, Zeynep: “Türk Savunma Sanayisinin Milli Ürünleri Dünya Ordularının Radarında,” Anadolu Ajansı, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/turk-savunma-sanayisinin-milli-urunleri-dunya-ordularinin-radarinda/3461010.
16. Erdem, Ali Kemal: “Tunceli-Çemişgezekli Korgeneral Ersay Azerbaycan savunma bakanına danışman oldu,” IndyTurk, 26 Aralık 2023, erişim 23 Kasım 2025, https://www.indyturk.com/node/587866/tunceli-%C3%A7emi%C5%9Fgezekli-.
17. Fikir Turu: “Türk Birliği mümkün mü?,” 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://fikirturu.com/jeo-politika/turk-birligi-mumkun-mu/.
18. G. Yıldırım: “Savunma sanayisinde 2023 ihracat şampiyonu Baykar,” Anadolu Ajansı, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/ekonomi/savunma-sanayisinde-2023-ihracat-sampiyonu-baykar/3100667.
19. Göksel Yıldırım: “Özbekistan’da Türk zırhlısı ‘Ejder Yalçın’a benzer prototip araç ortaya çıktı,” Anadolu Ajansı, 2020, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ozbekistanda-turk-zirhlisi-ejder-yalcina-benzer-prototip-arac-ortaya-cikti/1949491.
20. İlyas Tayfun Salcı: “İngiltere Savunma Bakanı Türkiye’nin İHA’ları Kullanışının ‘Oyun Değiştirici’ Olduğunu Söyledi,” Anadolu Ajansı, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/ingiltere-savunma-bakani-turkiyenin-ihalari-kullanisinin-oyun-degistirici-oldugunu-soyledi/1911325.
21. Informburo: “Proizvodstvo Tureckix Dronov v Kazaxstane Planiruyut Nacat v-2024godu." ” 2023, erişim 1 Nisan 2025, https://informburo.kz/novosti/proizvodstvo-tureckix-dronov-v-kazaxstane-planiruyut-nacat-v-2024-godu.
22. Keskinkılıç, Büşranur: “Milletlerarası anlaşmalar Resmî Gazete’de yayımlandı,” Anadolu Ajansı, 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/gundem/milletlerarasi-anlasmalar-resmi-gazetede-yayimlandi/3436364.
23. Korgambaev, Mederbek: “Tyreckie sistemy pvo nadejnaia zashita neba kyrgyzstana,” 2024, erişim 1 Nisan 2025, www.vb.kg/doc/436652_tyreckie_sistemy_pvo_nadejnaia_zashita_neba_kyrgyzstana.html.
24. Kudayarov, Kanybek: “Kyrgyz–Turkish cooperation in the military sphere,” Russia and the Moslem World 2, no. 320 (2023): 26–34.
25. Kussainova, Meiramgul: “Tokayev, ‘Kazakistan’ın sözde Donetsk ve Luhansk Halk Cumhuriyetlerini tanımayacağını’ açıkladı,” Anadolu Ajansı, 2022, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/tokayev-kazakistan-in-sozde-donetsk-ve-luhansk-halk-cumhuriyetlerini-tanimayacagini-acikladi/2616593.
26. Kussainova, Meiramgul: “Rusya’nın Nur Sultan Büyükelçisi: Rusya-Kazakistan gündeminde toprak iddiası gibi bir konu yok,” Anadolu Ajansı, 2022, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/rusyanin-nur-sultan-buyukelcisi-rusya-kazakistan-gundeminde-toprak-iddiasi-gibi-bir-konu-yok/2141446.
27. Ministry of Defense of the Republic of Kazakhstan: “Agreements on military cooperation between Kazakhstan and Turkey have been signed,” 11 Mayıs 2022, erişim 23 Kasım 2025, https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/368784?lang=en.
28. Ministry of Foreign Affairs of Turkmenistan: “President of Turkmenistan received the Minister of National Defense of the Republic of Türkiye,” 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://www.mfa.gov.tm/en/news/4612.
29. Ministry of Industry and Construction of the Republic of Kazakhstan: “Kazakhstan Aselsan Engineering,” 2025, erişim 1 Nisan 2025, https://ke.kz/en/company/affiliates-and-dependents-the-company/443/.
30. Mira, Emrah Roni: “Türkiye’nin artan askerî sanayi gücünün Türk dünyasında bölgesel dengelere etkisi,” 2023, erişim 1 Nisan 2025, https://tudpam.org/turkiyenin-artan-askeri-sanayi-gucunun-turk-dunyasinda-bolgesel-dengelere-etkisi/.
31. MSB: “Mustafa Kemal Atatürk – 2025 tatbikatı basın duyurusu,” 5 Haziran 2025, erişim 23 Kasım 2025, https://www.msb.gov.tr/Basin-ve-Yayin/Aciklamalar/4a858218a5494b6b960e0f63e44da9f7.
32. MSB: “Sarsılmaz Kardeşlik–2025 tatbikatı basın duyurusu,” 5 Haziran 2025, erişim 1 Nisan 2025, https://www.msb.gov.tr/Basin-ve-Yayin/Aciklamalar/fa47a5d684814d968ed3808e62c9a1ec.
33. Nogayeva, Ainur: “Türkiye-Kazakistan ilişkilerinde yeni dönem,” Anadolu Ajansı, 11 Mayıs 2022, erişim 23 Kasım 2023, https://www.aa.com.tr/tr/analiz/turkiye-kazakistan-iliskilerinde-yeni-donem/2590139.
34. Outzen, Richard: “Security and Military Cooperation Among the Turkic States in the 2020s,” Central Asia–Caucasus Analyst, 2023, erişim 1 Nisan 2025, https://www.cacianalyst.org/resources/pdf/231208_FT_Outzen.pdf.
35. Reuters: Trevelyan, Mark: “Hosting Putin, Armenian leader complains of lack of help from Russian-led alliance,” 2022, erişim 1 Nisan 2025, https://www.reuters.com/world/front-putin-armenian-leader-laments-lack-help-russian-led-alliance-2022-11-23/.
36. Rehimov, Ruslan; Varan, Gökhan: “Azerbaycan ve Türkmenistan Hazar’daki ‘Dostluk’ petrol yatağının ortak işletilmesi konusunda anlaştı,” Anadolu Ajansı, 2021, erişim 1 Nisan 2025, https://www.aa.com.tr/tr/dunya/azerbaycan-ve-turkmenistan-hazardaki-dostluk-petrol-yataginin-ortak-isletilmesi-konusunda-anlasti/2118146.
37. Rossiter, Ash ve Cannon, Brendon J.: “Türkiye’s rise as a drone power: Trial by fire,” Defense & Security Analysis 38, no. 2 (2022): 210–229.
38. Sadık, Ramin: “Türk Birliği mümkün mü?,” Fikir Turu, 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://fikirturu.com/jeo-politika/turk-birligi-mumkun-mu/.
39. Sezer, Kıymet: “Azerbaycan’a 4 general,” Yeni Şafak, 24 Ocak 2023, erişim 23 Kasım 2025, https://www.yenisafak.com/gundem/azerbaycana-4-general-3689405.
40. Simavoryan, Arestakes: “Türkiye’s Military-Technical Cooperation With the Turkic Nations,” 2019, erişim 1 Nisan 2025, https://orbeli.am/en/post/316/2019-11-18/Tur-key%E2%80%99s+MilitaryTechnical+Cooperation+With+the+Turkic+Nations.
41. TRT Haber: “Türkistan’da ‘Sınırsız Kardeşlik-III’ tatbikatı,” 2024, erişim 1 Nisan 2025, https://www.trthaber.com/haber/dunya/turkistanda-sinirsiz-kardeslik-iii-tatbikati-878567.html.
42. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı: “Türkiye–Özbekistan Siyasi İlişkileri,” 1 Nisan 2025, erişim 1 Nisan 2025, https://www.mfa.gov.tr/turkiye-ozbekistan-cumhuriyeti-siyasi-iliskileri.tr.mfa.
43. Wezeman, Pieter D.; Djokic, Kristina; George, Matt; Hussain, Zain; Wezeman, Siemon T.: Trends in International Arms Transfers 2023, SIPRI, erişim 1 Nisan 2025, https://www.sipri.org/sites/default/files/2024-03/fs_2403_at_2023.pdf.
44. Wezeman, Pieter D.; Gadon, Joris; Wezeman, Siemon T.: Trends in International Arms Transfers 2022, SIPRI, erişim 1 Nisan 2025, https://www.sipri.org/sites/default/files/2023-03/2303_at_fact_sheet_2022_v2.pdf.