An Educational Institution Opened by the Turkish Heart in the Republican Period: Ayvalık Orphanage and Art School

Öz

The losses in the successive wars fought by the Ottoman Empire in the first quarter of the 20th century were not limited to soldiers fighting on the front lines. The civilian population behind the front lines also suffered serious hardship; as a result of the destructive effects of war, a large number of orphaned and abandoned children were left behind. Consequently, the idea of integrating war-affected children who were in need of protection into society came to the fore, paving the way for the establishment of various social institutions. Services for children in need of protection were clearly identified during the National Struggle period, and similar initiatives were resolutely continued during the Republican period. Within the framework of the activities of the Turkish Associations, the Orphanage and Art School established in Ayvalık are examples of such social service institutions of the Republican period. This study will focus on the establishment of the Ayvalık Orphanage and Art School, as well as the activities and assistance provided to the children residing in the orphanage. The Ayvalık Newspaper was used as the primary source for this research, while archival documents and other studies were also utilized.

Anahtar Kelimeler

• Ayvalık
• Orphanage and Art School
• Republican era
• war

CUMHURİYET DÖNEMİ TÜRK OCAĞI TARAFINDAN AÇILAN BİR EĞİTİM KURUMU: AYVALIK ÖKSÜZ YURDU VE SANAT MEKTEBİ

Öz

20. yüzyılın ilk çeyreğinde Osmanlı Devleti’nde art arda meydana gelen savaşlardaki kayıplar, yalnızca cephede savaşan askerlerle sınırlı kalmamıştır. Cephe gerisindeki sivil nüfus da ciddi mağduriyetler yaşamış; savaşın yıkıcı etkileri sonucunda geride çok sayıda öksüz, yetim ve sahipsiz çocuk kalmıştır. Bunun üzerine savaş mağduru korunmaya muhtaç çocukların topluma kazandırılma düşüncesi gündeme gelmiş ve beraberinde çeşitli sosyal kurumların oluşturulmasına zemin hazırlanmıştır. Korunmaya muhtaç çocuk konusundaki hizmetler, Milli Mücadele döneminde de belirgin şekilde hissedilmiş ve bunu takiben Cumhuriyet döneminde benzer girişimler kararlılıkla devam ettirilmiştir. Türk Ocaklarının faaliyetleri çerçevesinde, Ayvalık’ta kurulan Öksüz Yurdu ve Sanat Mektebi, Cumhuriyet döneminin bu türden sosyal hizmet kurumlarına bir örnek teşkil etmektedir. Bu çalışmada, Ayvalık Öksüz Yurdu ve Sanat Mektebi’nin kuruluşu, yuvada barınan çocuklar için yapılan faaliyetler ve yardımlar üzerinde durulacaktır. Yapılan araştırma için Ayvalık Gazetesi temel kaynak olarak alınmakla birlikte, arşiv vesikaları ve diğer araştırmalardan da faydalanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Ayvalık
• Öksüz Yurdu ve Sanat Mektebi
• Cumhuriyet dönemi
• savaş

Kaynakça

1. Arşiv Belgeleri
2. BOA, 180-9-0-0/18-95-22/31.01.1926.
3. Süreli Yayınlar
4. Ayvalık, 22 Haziran 1925, No:40.
5. Ayvalık, 7 Eylül 1925, No:51.
6. Ayvalık, 9 Teşrinisani (Kasım) 1925, No:60.
7. Ayvalık, 16 Teşrinisani (Kasım) 1925, No:61.
8. Ayvalık, 7 Kanunuevvel (Aralık) 1925, No:64.

9. Ayvalık, 14 Kanunuevvel (Aralık) 1925, No:65.
10. Ayvalık, 1 Şubat 1926, No:72.
11. Ayvalık, 15 Mart 1926, No:78.
12. Ayvalık, 28 Haziran 1926, No:92.
13. Ayvalık, 22 Teşrinisani (Kasım) 1926, No:113.
14. Ayvalık, 14 Şubat 1927, No:130.
15. Ayvalık, 16 Nisan 1927, No:249.
16. Ayvalık, 27 Teşrinievvel (Ekim) 1927, No:202.
17. Ayvalık, 19 Kanunuevvel (Aralık) 1927, No:217.
18. Ayvalık, 1 Teşrinisani (Kasım) 1928, No:304.
19. Ayvalık, 26 Eylül 1929, No:353.
20. Kitaplar ve Makaleler
21. Ali Çetinkaya’nın Milli Mücadele Dönemi Hatıraları, Ankara: Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Atatürk Araştırma Merkezi, 1993.
22. Anbarlı Bozatay, Şeniz ve Burak Yavaşan. “Ayvalık Türk Ocağı’nın Kültürel Birliği Tesis Etme Sürecinde Üstlendiği Öncü Rol (1923-1931).” Cumhuriyetin 100. Yılında Balıkesir Armağanı, 115- 131. İstanbul: Kriter Yayınevi, 2023.
23. As, İzzetin. “Bir Sosyal Hizmet Kurumu Olarak Darüleytam.” Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2020.
24. Bayraktar, Bayram. Osmanlı’dan Cumhuriyet’e Ayvalık Tarihi, Ankara: AKDTYK Atatürk Araştırma Merkezi, 1998.
25. Çapa, Mesut. “Yunan İşgalinin Anadolu Rumları Üzerindeki Etkileri.” İçinde Mora Katliamı ve Anadolu’da Yunan Mezalimi Sempozyumu (15-16 Kasım 2021) Bildiri Kitabı, ed. Neşe Özden, c. 1, 581. Ankara: Türk Tarih Kurumu, 2024.
26. Doğan, Fazıl. Milli Mücadele Hatıralarım. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2018.
27. Edhem Ruhi Efendi. Uşak Şefkat Yurdu Çiçekleri. Transkripsiyon: Adnan Şişman. Uşak: Batıkol Matbaası, 2003
28. Kaptan, M. Salim, Faruk Ergelen ve M. Müjdat Soylu. Yılların İçinden Ayvalık. İstanbul: Kazmaz Matbaacılık, 2019.
29. Kaya, Nilgün. “Ayvalık Türk Ocağı 90 Yıl Sonra Yeniden Kuruldu.” Gazete Ayvalık. Erişim 30 Haziran 2025. https://www.gazeteayvalik.com/2021/11/06/ayvalik-turk-ocagi-90-yil-sonra-yeniden-kuruldu/.
30. Kesgin, Safiye. “Osmanlı’nın Son Döneminde Kimsesiz ve Korunmaya Muhtaç Çocukların Eğitimi ve Topluma Kazandırılması: Kastamonu Örneği”, Dini Araştırmalar Dergisi 19, no. 50 (2016): 135-158.
31. Köstüklü, Nuri. Kazım Karabekir ve Eğitim, Konya: Çizgi Kitabevi, 2001.
32. Okay, Cüneyd. Belgelerle Himaye-i Etfal Cemiyeti 1917-1923, İstanbul: Şûle Yayınları, 1999.
33. Taşdemir, Serap. “Ayvalık Türk Ocağı ve Etkinlikleri.” Türklük Bilimi Araştırmaları 28 (Şubat 2010): 341-362.
34. Taşdemir, Serap. “Tek Partili Döneminde Ayvalık’ta Eğitim Faaliyetleri (1923-1950).” Modern Türklük Araştırmaları Dergisi 7, no. 2, (2010): 218-241.
35. Üner, Merve. “Cumhuriyet Dönemi Bir Sosyal Hizmet Kurumu: Karesi (Balıkesir) Şehit Çocukları Yuvası Örneği.” Vakanüvis-Uluslararası Tarih Araştırmaları Dergisi 10, no. 2 (2025): 2493-2524.
36. Yorulmaz, Ahmet. Ayvalık’ı Gezerken, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2008.
37. Yurt Ansiklopedisi, İstanbul: Anadolu Yayıncılık, 1982.