TÜRKİSTANLI BİR ŞAİRENİN OTOBİYOGRAFİSİ: DİLŞAD BERNA VE TARİH-İ MUHACİRAN

Hokand Hanlığı’nın ünlü şairelerinden Dilşad Berna 1800 yılında günümüzde Tacikistan sınırları içerisinde yer alan Öretepe şehrinde dünyaya geldi. 1813 yılında yetim, 1814 yılında da öksüz kalan şaire babaannesiyle yaşamaya başladı. 1817 yılında Hokand hükümdarı Ömer Han (1810-1822)’ın Öretepe’yi ele geçirmesiyle Hoaknd şehrine getirilen ve hareme alınan şaire, Ömer Han’ın emriyle haremden atıldı. Haremden atıldıktan sonra Dilşad Berna Hokand’a Taş Mahmud isimli bir imamla evlendi ve muallimelik yapmaya başladı. 1905-1906 yıllarında vefat ettiği tahmin edilen şaire hayat hikayesini Tarih-i Muhaciran ismiyle Farsçanın Tacik lehçesinde kaleme aldı ve daha sonradan kendisi Çağatay Türkçesine tercüme etti. Eserine savaş mağdurları ve muhacirlerin anısına Tarih-i Muhaciran ismini veren şaire Hokand’da Ömer Han’ın büyük gayretleriyle oluşturduğu edebi ortamda yetişti. Kendisi Ömer Han’ın eşi Mahlar Ayim’den destek gördüğü gibi şiirlerini kaleme alırken Mahlar Ayim ve Cihan Atın’ı örnek aldı. Şairenin otobiyografisi olan Tarih-i Muhaciran Hokand Hanlığı’nın kültürel hayatı hakkında bilgiler vermenin yanı sıra Hokand Hanlığı’nda yetişen şaireler hakkında malumatlar sunar. Ayrıca bir asırdan fazla ömür süren şairenin yaşadığı dönemde meydana gelen olaylara karşı halkın bakış açısını yansıtmaktadır.