BİLGE KAĞAN YAZITI G 14'TEKİ AD SAN ÖBEĞİ TAMAN TARKAN MIDIR, ATAMAN TARKAN MIDIR?
Öz
Makalemizde anılan sözcüğün üzerinde durulmuş, doğru biçimin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Araştırma ve incelemelerimiz sonucunda vardığımız karara göre ataman sözcüğü yapı bakımından Türkçe olmasına karşın Türk lehçelerinde yerli bir sözcük değildir. Çeşitli Türk lehçelerine Rusçadan veya Rusça kanalıyla geçmiştir; yazım ve anlamı bunu göstermektedir. Ataman sözcüğü Almanca Hauptmann, Çekçe heytman, Polca hetman sanlarının ilk elemanının (Haupt-, heyt-, het-) sessel ve anlamsal olarak Türkçenin ata sözünü çağrıştırmasıyla doğmuştur. Başka deyişle dil biliminde bulaşma, karışma dediğimiz olay meydana gelmiştir.
Sonuç olarak Türkçede Ataman adına veya unvanına XV. - XVI. Yüzyıllardan önce rastlanmadığı, Taman sanının Ataman okunmasına Rus ve Ukrayna Kazaklarının ataman unvanının neden olduğu, öbeğin Ataman Tarkan değil, Taman Tarkan olduğu ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aydın, Erhan ; Orhon Yazıtları, Bilge Kültür-Sanat y., İstanbul 2018.
- Atalay, [Besim] (Toplayan, Kütahya Mebusu) ; Türk Büyükleri veya Türk Adlar (TBMM Maarif Vekâleti Telif ve Tercüme Heyetince kabul olunmuşdur), Matbaa-i Amire, İstanbul 1339 [1923]. Arap harfleriyle.
- ------------------- ; Türk Büyükleri veya Türk Adları, 2. basım, Devlet m., İstanbul 1935.
- Giraud, René ; Göktürk İmparatorluğu, çev. İsmail Mangaltepe, Ötüken n., İstanbul 1999.
- Moravcsik, Gyula ; Byzantinoturcica II, Sprachreste der Türkvölker quellen, Akademie Verlag, Berlin 1958.
- Tekin, Talat ; Orhon Yazıtları, 3. b., TDK y., İstanbul 2008.
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Dilbilim
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yazarlar
Yusuf Gedikli
*
0000-0002-6681-5750
Türkiye
Yayımlanma Tarihi
30 Ekim 2021
Gönderilme Tarihi
24 Nisan 2021
Kabul Tarihi
30 Ekim 2021
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2021 Cilt: 129 Sayı: 254
