Araştırma Makalesi

HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI

Cilt: 122 Sayı: 240 25 Haziran 2019
  • Yusuf Gedikli
PDF İndir

HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI

Öz

Makalemizde ilk olarak 359’da Diyarbakır kuşatmasına katılan Hunsu Türklerinin önderi Grumbates’in kökeni ve anlamı üzerinde durduk. Bu sözün Hun Türkçesindeki biçiminin *Gurbat ve anlamının askerî ve idarî yüksek bir unvan olduğunu açıkladık (Aşağıdaki adların hepsinin anlamı askerî ve idarî yüksek bir unvandır). İkinci olarak Büyük Bulgaristan’ı kuran Crobatus ~ Kovratos (605-641) üzerinde durduk. Unvanın yeniden oluşturmasının *Korbat olduğunu ve bunun *Gurbat ile aynı söz olduğunu ortaya koyduk. Üçüncü olarak yine bu hanın diğer adı olan Kourt ~ Kurt’un doğru biçiminin *Kurt olduğunu ve yukarıdaki iki sözle aynı anlamda olduğunu, fakat onlarla kökteş değil, ocaktaş olduğunu açıkladık. Dördüncü olarak Büyük Bulgaristan’ı kuran Crobatus ~ Kovratos veya Kourt ~ Kurt’un oğlu olan Kotragos (VII. yüzyıl) adı üzerinde durduk ve bu adın babasının unvanı olan Kourt ~ Kurt ile aynı olduğunu, sadece baba - oğul durumundan dolayı unvanın *Kortag olduğunu, bunun unvanın küçültmeli biçimi olduğunu söyledik. Beşinci olarak Tuna Bulgar hanı Kormisios ~ Kormisoş’ (739-756)’un Bulgar Türkçesi yeniden oluşturmasının *Kormas olduğunu belirttik. Altıncı olarak Tuna Bulgar hanı Krumesis (803-814)’in adı üzerinde durduk ve bunun da yeniden oluşturmasının *Kurmas olduğunu açıkladık. Yedinci olarak Tuna Bulgar hanı Krumesis (803-814)’in diğer yazılışı olan Krumos’un yeniden oluşturmasının *Kurmas olduğunu meydana çıkardık. Sekizinci olarak Tuna Bulgar hanı Krumesis (803-814)’in Kurmäs ~ Kurmas üzerinden Slavcada *Kurmel olduğunu keşfettik. Dokuzuncu olarak Tuna Bulgar hanı Krumesis (803-814)’in Slav kaynaklarınca zaptedilen *Krug’ unvanını keşfettik.Onuncu olarak Kırım Hun-Bulgarlarının 527-28’deki lideri Gord ~ Gordas ~Grod üzerinde durduk; bunun aslının *Gord olduğunu izah ettik. Böylece 6 kişinin 10 adı (sanı, unvanı) üzerinde durduk ve bu sözlerin birincisinin *Gurbat, ikincisinin *Korbat, üçüncüsünün *Kurt (son iki sözcük aynı kişiye aittir), dördüncüsünün *Kortag, beşincisinin *Kormas, altıncısının *Kurmas, yedincisinin yine *Kurmas (son ikisi aynı sözün farklı yazımlarının yeniden oluşturmasıdır), sekizincisinin *Kurmel, dokuzuncusunun *Krug’ ve onuncusunun *Gord olduğunu ortaya koyduk. Bu sonuçlardan üç kelime öbeği elde ettik. 1. *Gurbat, *Korbat; *Kormas, *Kurmas ve yine *Kurmas, *Kurmel (6 kelime) 2. *Kurt, *Kortag, *Gord (3 kelime). 3. *Kurg (1 kelime). Birinci öbeğin ilkçil biçimi *Gorbad, ikinci öbeğin ilkçil biçimleri *Gord ve *Gordag, üçüncü öbeğin ilkçil biçimi *Gorg’dur. Her üç öbeğin kök ünlüleri -o-’dur. Hepsinin anlamı askerî ve idarî yüksek bir unvandır.

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

  1. ARTAMONOV, M.İ.: Hazar Tarihi, Selenge y., İstanbul 2004.
  2. AVCIOĞLU, Doğan: Türklerin Tarihi, c. 1, Tekin y., İstanbul 1978.
  3. BAŞTAV, Şerif: “Sabir Türkleri”, Belleten, II. Kânun - Nisan 1941.
  4. CAFEROĞLU, Ahmet: Eski Uygur Türkçesi Sözlüğü, 3. b., Enderun k., İstanbul 1993.
  5. DEGUIGNES, Joseph: Büyük Türk Tarihi, çev. Hüseyin Cahid [Yalçın], haz. Selahaddin Alpay, 1. b., c. 2, Türk Kültür y., İstanbul 1976.
  6. Divanü Lügat’it - Türk Dizini, TDK, Ankara 1972.
  7. ESIN, Emel: “Sûlîler İslam ile karşılaşan ilk Türkler Sûl (Çöl? Çor?) boylarından, Selçuklulara kadar, Hazar Denizi kıyılarındaki Oğuzlara dâir”, İslam Tetkikleri Enstitüsü Dergisi, c. VII, cüz 3 - 4, 1979.
  8. FEHÉR, Géza: Bulgar Türkleri Tarihi, TTK, Ankara 1984.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Dilbilim

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Yusuf Gedikli Bu kişi benim
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

25 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

10 Nisan 2019

Kabul Tarihi

15 Mayıs 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Cilt: 122 Sayı: 240

Kaynak Göster

APA
Gedikli, Y. (2019). HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI. Türk Dünyası Araştırmaları, 122(240), 55-80. https://izlik.org/JA36JG49HH
AMA
1.Gedikli Y. HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI. TDA. 2019;122(240):55-80. https://izlik.org/JA36JG49HH
Chicago
Gedikli, Yusuf. 2019. “HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI”. Türk Dünyası Araştırmaları 122 (240): 55-80. https://izlik.org/JA36JG49HH.
EndNote
Gedikli Y (01 Haziran 2019) HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI. Türk Dünyası Araştırmaları 122 240 55–80.
IEEE
[1]Y. Gedikli, “HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI”, TDA, c. 122, sy 240, ss. 55–80, Haz. 2019, [çevrimiçi]. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36JG49HH
ISNAD
Gedikli, Yusuf. “HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI”. Türk Dünyası Araştırmaları 122/240 (01 Haziran 2019): 55-80. https://izlik.org/JA36JG49HH.
JAMA
1.Gedikli Y. HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI. TDA. 2019;122:55–80.
MLA
Gedikli, Yusuf. “HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI”. Türk Dünyası Araştırmaları, c. 122, sy 240, Haziran 2019, ss. 55-80, https://izlik.org/JA36JG49HH.
Vancouver
1.Yusuf Gedikli. HUN VE BULGAR TÜRKÇESİ ÜZERİNE ARAŞTIRMA VE İNCELEMELER 26: HUNSULARA AİT GRUMBATES, TUNA BULGARLARINA AİT CROBATUS ~ KOVRATOS, KOURT ~ KURT, KOTRAGOS, KORMİSİOS ~ KORMİSOŞ’, KRUMESİS ~ KRUMOS, KRUMEL, KRUG VE KIRIM HUN-BULGARLARINA AİT GROD ~ GORDAS KİŞİ ADLARININ (UNVANLARININ) KÖKEN VE ANLAMLARI. TDA [Internet]. 01 Haziran 2019;122(240):55-80. Erişim adresi: https://izlik.org/JA36JG49HH