İnceleme Makalesi
PDF EndNote BibTex RIS Kaynak Göster

OSMANLI DEVLETİNİ KURAN OSMAN BEY’İN ADI SORUNU

Yıl 2021, Cilt 129, Sayı 255, 449 - 480, 14.12.2021

Öz

Osmanlı devletinin kurucusu Osman Bey’in esas adının ne olduğu hususu, XVIII. yüzyılın ortalarından beri tartışılmaktadır. İlk defa J. Deguignes (ok. Döginyi, 1721 - 1800), daha sonra E. Gibbons (1737 - 1794) bu hususta görüş bildirmiş, Osman Bey’in gerçek adının Osman olmadığını söylemişlerdir. F. Giese (1879 - 1945) kuşkusunu gizlememiş, F. Babinger (1891 - 1967), Osman’ın gerçek adının Atman, Azman olabileceğini belirtmiş, J. H. Kramers (1891 - 1951), İslam ve Hristiyan kaynaklarındaki isim farklılığına dikkati çekmiştir. Daha sonra Macar Türkoloğu Moravcsik (1892 - 1972), 1937’de toplanan 2. Türk Tarih Kongresine sunduğu bildiride Osman Bey’in Bizans tarihlerinde Otman, Atman, Atuman vb. şekillerde geçtiğini kaydetmiştir. Türk yazarlarından ilkin E. B. Şapolyo 1935’te konu üzerinde durmuş, “Osman’ın adı Otman’dır” demiştir. İkinci olarak Hasan Adnan Erzi 1942’de sorunu irdelemiş, yukarıda yazdığımız yabancı görüşleri özetlemiş, adın Otman veya Tuman olabileceğini söylemiştir. Üçüncü olarak M. Tayyip Gökbilgin İA’daki “Osman I” maddesinde adın Otman olduğunu yazmış, dördüncü olarak O. Turan da Türkmenler arasında Osman adının Otman biçiminde söylendiğine vurgu yapmıştır. Gökbilgin ve O. Turan’ın görüşleri önemlidir. Çünkü ikisi de derin tarihçidir. Tarihçi F. Sümer, Dede Korkut’u çalışan O. Şaik Gökyay da benzer görüşler sergilemişlerdir. Bunlardan başka birçok Türk yazarı soruna ilgi duymuş, Osman adının Otman, Ataman olduğunu söylemiştir. Adın Osman olmadığına en çok Bizans tarihlerindeki Otman, Atman, Atuman (Ataman değil, Ataman Bizans tarihlerinde geçmez) vb. şekillerden, el Ömerî’nin (1301 - 1349) Tuman kaydından, bir de o devir kişi adlarının hepsinin Türkçe kökenli oluşundan varılmıştır. Konu tarafımızdan titizlikle, enine boyuna araştırılmış, irdelenmiş, adın Otman olduğu anlaşılmıştır. Otman kişi adına tarihsel eserlerimizde raslanır. En başta akla gelen velayetname sahibi Otman Baba’dır. Ayrıca birçok yer adı Otman veya Otman unsurludur. Kelimenin anlamının “yırtıcı bir kuş” olması yüksek bir olasılıktır.

Kaynakça

  • Moravcsik, Gyula ; “Türklüğün tetkiki bakımından Bizantolojinin ehemmiyeti”, İkinci Türk Tarih Kongresi, Devlet b.e., İstanbul 1937, s. 483-498.
  • Erzi, H. Adnan ; “Osmanlı devletinin kurucusunun ismi meselesi”, Türkiyat Mecmuası, Istanbul 1942, c. VII - VIII, s. 323-326.
  • Gökbilgin, M. Tayyib ; “Osman I”, İA, c. 9, s. 431-443.
  • Turan, Osman ; Selçuklular Zamanında Türkiye, Turan Neşriyat Yurdu, İstanbul 1971.
  • Şihabeddin b. Fazlullah el - Ömerî ; Türkler Hakkında Gördüklerim ve Duyduklarım Mesâliku’l-Ebsâr, çev. D. A. Batur, Selenge y., İstanbul 2014.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Sosyal
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Yusuf GEDİKLİ> (Sorumlu Yazar)
Serbest
0000-0002-6681-5750
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 14 Aralık 2021
Gönderilme Tarihi 11 Temmuz 2021
Kabul Tarihi 23 Kasım 2021
Yayınlandığı Sayı Yıl 2021, Cilt 129, Sayı 255

Kaynak Göster

Chicago Gedikli, Y. "OSMANLI DEVLETİNİ KURAN OSMAN BEY’İN ADI SORUNU". Türk Dünyası Araştırmaları 129 (2021 ): 449-480