İnceleme Makalesi
PDF EndNote BibTex Kaynak Göster

HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI

Yıl 2022, Cilt 131, Sayı 258, 13 - 32, 20.06.2022
https://doi.org/10.55773/tda.1087929

Öz

Makalede Hunların İ-chih-hsieh, Göktürklerin İ-hsi-chi, Uygurların İ-ti-chien hükümdar unvanları üzerinde durulmuş, Hunca unvanın *İgis, Göktürkçe unvanın *İsig, Uygurca unvanın *İdigen olduğu ortaya konulmuştur. Bunların hepsi “Tanrısal, İlahi; kutsal” anlamındadır. Hunca *İgis sanı Ahmed Yesevî ve Nevaî’de geçen İge “sahip; Rab”dandır. Göktürkçe *İsig sanı Yunus Emre’de geçen ısı, isi “sahip”, Nevaî’de geçen ısı “sahip”tendir. Uygurca *İdigen sanıysa Orkun yazıtlarında geçen idi “sahip”, Ahmed Yesevi’de geçen İdi “sahip; Rab”dan gelişmiştir. Ayrıca *İdigen sözünün i- > e- > ö- evrimiyle Ötüken olduğu belirtilmiştir. Varılan sonuçların en önemlilerinden biri Hunca *İgis sanının Hunların Türkçe konuştuğunu kanıtlayan sözlerden biri olması, öbürü Ötüken “Tanrısal, İlahi; kutsal yurt” adının köken ve anlamının açıklanmasıdır.

Kaynakça

  • Ögel, Bahaeddin; Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi, KB y., Ankara 1981, c. 1, 2.
  • Onat vd., Ayşe; Han Hanedanlığı Tarihi - Hsiung-nu (Hun) Monografisi, TTK, Ankara 2004.
  • Divanü Lûgat-it-Türk Dizini ; TDK, Ankara 1972.
  • Tekin, Talat; Orhon Yazıtları, 3. b., TDK, Ankara 2008.
  • Tekin, Şinasi; Maytrısimit - Burkancıların Mehdîsi Maitreya ile Buluşma Uygurca İptidaî Bir Dram, AtaTürk Üniversitesi y., Ankara 1976.

Ayrıntılar

Birincil Dil Türkçe
Konular Dil Bilim
Bölüm Araştırma Makaleleri
Yazarlar

Yusuf GEDİKLİ> (Sorumlu Yazar)
Bir kuruma bağlı değildir
0000-0002-6681-5750
Türkiye

Yayımlanma Tarihi 20 Haziran 2022
Başvuru Tarihi 14 Mart 2022
Kabul Tarihi 20 Mayıs 2022
Yayınlandığı Sayı Yıl 2022, Cilt 131, Sayı 258

Kaynak Göster

Chicago Gedikli, Y. "HUNCA İ-CHİH-HSİEH, GÖKTÜRKÇE İ-HSİ-CHİ, ESKİ UYGURCA İ-Tİ-CHİEN SANLARIYLA ÖTÜKEN YURT ADININ KÖKEN ve ANLAMI". Türk Dünyası Araştırmaları 131 (2022 ): 13-32