En Uygun Yer Analizi ile Toplanma Alanlarının Uygunluğunun Değerlendirilmesi: Mustafakemalpaşa İlçesi (Bursa) Örneği

Öz

Afet Yönetim süreçlerinin ilk basamaklarından birisini toplanma alanlarının planlanması ve yönetimi oluşturmaktadır. Nitekim bu alanlar deprem gibi büyük ölçekli afetler sonrası yaşanan kaosu önleme, insanların güvenli bir şekilde toplanabilmesi ve yardım hizmetlerine ulaşabilmesini sağlama açısından hayati önem taşırlar. Çalışmada Mustafakemalpaşa ilçesinde yer alan toplanma alanlarının lokasyon özellikleri, alanların yeterlilik ve uygunluk durumlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Toplanma alanlarının uygunluğunu belirleme sürecinde En Uygun Yer Analizi ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) kullanılmıştır. Böylece uygun olan ve olmayan toplanma alanları tespit edilmiştir. Sonuçlara göre mevcut 37 toplanma alanından 6 tanesinin afet toplanma alanı olarak kullanılmasının uygun olmadığı, 24 toplanma alanının ise kişi başı 2,5 m² olan nüfus kriterini karşılamadığı belirlenmiştir. Elde edilen bulgular ve geliştirilen öneriler çerçevesinde Mustafakemalpaşa ilçesinde yer alan toplanma alanlarının yeniden revize edilmesinin gerekliliği ortaya konulmuştur.

Anahtar Kelimeler

• Deprem
• Toplanma alanı
• En Uygun Yer Analizi
• Analitik Hiyerarşi Süreci
• Mustafakemalpaşa

Evaluation of the Suitability of Assembly Areas with Optimum Location Analysis: The Case of Mustafakemalpaşa District (Bursa)

Öz

Planning and management of assembly areas constitute one of the first steps of disaster management processes. As a matter of fact, these areas are of vital importance in terms of preventing the chaos after large-scale disasters such as earthquakes and ensuring that people can gather safely and access relief services. In the study, it was aimed to determine the location characteristics of the assembly areas in Mustafakemalpaşa district, the adequacy and suitability of the areas. Optimal Location Analysis and Analytical Hierarchy Process (AHP) were used in the process of determining the suitability of the assembly areas. Thus, suitable and unsuitable assembly areas were identified. According to the results, it was determined that 6 of the 37 existing assembly areas are not suitable to be used as disaster assembly areas and 24 assembly areas do not meet the population criterion of 2.5 m² per person. Within the framework of the findings obtained and the suggestions developed, it was revealed that the earthquake assembly areas in Mustafakemalpaşa district should be revised again.

Anahtar Kelimeler

• Earthquake
• Assembly area
• Optimal Location Analysis
• Analytical Hierarchy Process
• Mustafakemalpaşa

Kaynakça

1. AFAD, 2024. Afet ve Acil Toplanma Alanları, Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/kurumlar/afad.gov.tr/39521/xfiles/toplanma_alanlari.pdf.
2. Aksoy Y., Turan A.Ç., Atalay H., 2009. İstanbul Fatih İlçesi Yeşil Alan Yeterliliğinin Marmara Depremi Öncesi ve Sonrası Değerleri Kullanılarak İncelenmesi, Uludağ Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 14(2), 137-150.
3. Aşıkkutlu H.S., Aşık Y., Yücedağ C., Kaya L.G., 2021. Olası Deprem Durumunda Mahalle Ölçeğinde Burdur Kenti Acil Toplanma Alanlarının Yeterliliğinin Saptanması, Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 8(1), 442-456.
4. Ateş Ş., Aktimur H.T., 2019. Arazi Kullanım Planlaması Yerbilim Verileri ve Araştırma Yöntemleri: Bursa Örneği. TMMOB jeoloji Mühendisleri Odası, 27. Dönem, 1. Çevre Jeolojisi ve Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Eğitim Semineri, Erişim adresi: https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/412641923e14cf3_ek.pdf.
5. Aydoğdu M., 2023. Malatya İlindeki Toplanma Alanlarının Yeterliliğinin Nüfus Parametresine Göre Değerlendirilmesi, Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 1186-1201.
6. Bursa Valiliği, 2021. Bursa Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, İRAP İl Afet Risk Azaltma Planı, Erişim adresi: https://bursa.afad.gov.tr/kurumlar/bursa.afad/Bursa-IRAP.pdf.
7. Bursa Valiliği, 2024. Mustafakemalpaşa, Erişim adresi: http://www.bursa.gov.tr/mustafakemalpasa.
8. Çınar A.K., Akgün Y., Maral H., 2018. Afet Sonrası Acil Toplanma ve Geçici Barınma Alanlarının Planlanmasındaki Faktörlerin İncelenmesi: İzmir-Karşıyaka Örneği, Planlama Dergisi 28(2), 179-200.

9. Emre Ö., Doğan A., Yıldırım C., Şaroğlu F., 2005. Active Fault Pattern and Bend Kinematics in NW Anatolia, International Symposium on the Geodynamics of Eastern Mediterranean: Active Tectonics of the Aegean Region, 15-18 June 2005, Kadir Has University, Abstracts, s. 98, İstanbul.
10. Emre Ö., Duman T.Y., Doğan A., Özalp S., Yıldırım C., Kürçer A., Özaksoy V., Elmacı H., Koç G., 2009. Batı Türkiye’nin Diri Fay Geometrisi ve Güncel Kinematiği, 62. Türkiye Jeoloji Kurultayı, 13-17 Nisan 2009, Ankara.
11. Erdin H.E., Celik H.Z., Silaydin M.B., Partigoc N.S., 2023. The Determination of Criteria and Method for Social Infrastructure Areas as Gathering Areas in case of Disaster and Emergency Situations, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 5(1), 1-21, https://doi.org/10.46464/tdad.1251998.
12. Erdin H.E., Sılaydın Aydın M.B., Partigöç N.S., Zengin Çelik H., Palazca A., Horoz Ç., 2021. Kent içi Yol Kademelenmesinin Afet Durumunda Toplanma Alanlarının Erişilebilirliğine Etkisi Açısından İrdelenmesi, Academic Platform Journal of Engineering and Science, 9(1),103-111.
13. Eyidoğan H., Güçlü U., Utku Z., Değirmenci E., 1991. Türkiye Büyük Depremleri Makro-Sismik Rehberi, (1900-1988), İTÜ Maden Fakültesi, İstanbul.
14. Gerdan S., Şen A., 2020. Kocaeli/Başiskele İlçesi Afet ve Acil Durum Toplanma Alanlarının Yeterliklerinin Değerlendirilmesi, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(2), 489-500.
15. Gökgöz B.İ., İlerisoy Z.Y., Soyluk A., 2020. Acil Durum Toplanma Alanlarının AHP Yöntemi ile Değerlendirilmesi, Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi 19, 935-945.
16. Günaydın A.S., Şahin İ.K., 2023. Afet Sonrası Toplanma Alanlarının Mevcut Durumunun İrdelenmesi: Malatya Kent Merkezi Örneği. Journal of Architectural Sciences and Applications, 8(2), 450-470.
17. JICA, 2002. Türkiye Cumhuriyeti İstanbul İli Sismik Mikro-Bölgeleme Dahil Afet Önleme/Azaltma Temel Planı Çalışması, Japon Uluslararası İşbirliği Ajansı (JICA), Pacific Consultants International OYO Corporation, Son Rapor, Cilt V.
18. Kalkan M., 2022. Uşak Kentinde Belirlenen Afet ve Acil Durum Toplanma Alanlarının Yeterliklerinin Değerlendirilmesi, Dirençlilik Dergisi, 6(2), 269-285.
19. Kart B., Yağcı C., Gözgörer B., Avcı E., İşcan F., 2023. Afet Yönetimi İçin Mobil Uygulama Tasarımı ve CBS ile Acil Durum Toplanma Alanlarının Uygunluğunun İrdelenmesi: Konya İli Örneği, Doğ Afet Çev Derg, 9(1), 1-15.
20. Kırçın P.N., Çabuk S.N., Aksoy K., Çabuk A., 2017. Ülkemizde Yeşil Alanların Afet Sonrası Toplanma Alanı Olarak Kullanılma Olanaklarının Artırılması Üzerine Bir Araştırma, 4. Uluslararası Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, 11-13 Ekim 2017, Anadolu Üniversitesi, Eskişehir.
21. Koçan N., Sürün S., 2020. I. Derece Deprem Kuşağında Yer Alan Balıkesir-Burhaniye Kenti İçin Deprem Parkı Önerisi, Nevşehir Bilim ve Teknoloji Dergisi, 9(1), 14-31.
22. Kop A., Özalp S., Elmacı H., Kara M., Duman T.Y., 2016. Active Tectonic and Palaeoseismological Features of the Western Section of Mustafakemalpaşa Fault; Bursa, NW Anatolia, Geodinamica Acta, 28(4), 363-378.
23. Maral H., Akgün Y., Çınar A.K., Karaveli A.S., 2015. İzmir’deki Afet Sonrası Toplanma ve Acil Barınma Alanları Üzerine Bir Değerlendirme, 3. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, 14-16 Ekim 2015, İzmir, Türkiye.
24. Melikoğlu Y., Kayıhan S.K., 2023. Potential Usage of Mosques in Earthquake Management in Contemporary Cities: The Case of Diyarbakır, Journal of Architectural Sciences and Applications, 8, 1-25.
25. Özcan N.S., Erdin H.E., Zengin H., 2013. Kentlerde Açık ve Yeşil Alan Sistemlerinin Afet Yönetimi Bağlamında Kullanılabilirliğinin Değerlendirilmesinde Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS): İzmir Örneği, Tmmob Coğrafi Bilgi Sistemleri Kongresi, 11-13 Kasım 2013, Ankara.
26. Öcal T., Yıldız A., 2023. 06 Şubat 2023 Kahramanmaraş Depremleri Öncesi Toplanma Alanlarının Coğrafi Analizi: Antakya ve Çevresi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 20(52), 132-157.
27. Özalp S., Emre Ö., Doğan A., 2013. Kuzey Anadolu Fayı Güney Kolu’nun Segment Yapısı ve Gemlik Fayı’nın Paleosismik Davranışı, KB Anadolu, MTA Dergisi, 147(1), 1-17.
28. Özaydın N., 2017. Arşiv Belgeleri Işığında 1855 Depremi ve Bursa Yapılarına Etkisi, Yayımlanmamış Doktora Tezi, Uludağ Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, İslam Tarihi Bilim Dalı, 260 s.
29. Özdemir H., 2004. Afetlere Hazırlık Çalışmalarında Geçici İskân Alanlarının Belirlenmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, 12, 239-259.
30. Öztürk F., Kaya G.K., 2020. Afet Sonrası Toplanma Alanlarının Promethee Metodu ile Değerlendirilmesi, Uludağ Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Dergisi, 25(3), 1239-1252.
31. Palazca A., Partigöç N.S., 2018. Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) ve Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS) Kullanılarak Afet Sonrası Potansiyel Toplanma Alanlarının Yer Seçimi: Denizli Kenti Örneği, VII. Uzaktan Algilama-CBS Sempozyumu (UZAL-CBS 2018), 18-21 Eylül 2018, Eskişehir.
32. Partigöç N.S., 2023. Afet Sonrası Toplanma Alanlarına Yönelik Kapasite Yeterliliğinin Değerlendirilmesi: Merkezefendi İlçesi (Denizli) Örneği, Afet ve Risk Dergisi 6(1), 128-147.
33. Partigöç N.S., Erdin H.E., 2024. 30 Ekim 2020 Ege Denizi Depremi Sonrası Toplanma Alanlarına Yönelik Kapasite Yeterliliğinin Değerlendirilmesi: Bayraklı İlçesi, Afet ve Risk Dergisi, 7(1), 242-255.
34. Saaty T.L., 1990. An Exposition of the AHP Inreply to the Paper 'Remarks on the Analytic Hierarc Hyprocess, Management Science 36, 259-268.
35. Saaty T.L., 2008. Decision Making With the Analytic Hierarchy Process, Int. J. Services Sciences, 1(1), 83-98.
36. Saygılı H.B., Akpınar A., 2022. Aydın/Efeler Kentsel Yeşil Alanlarının Afet ve Acil Durum Toplanma Alanları Açısından Yeterliliğinin İncelenmesi, ADÜ Ziraat Dergisi, 19(2), 305-311.
37. Sılaydın Aydın M.B., Partigöç N.S., Zengin Çelik H., Erdin H.E., 2020. Potansiyel Toplanma Alanı Olabilecek Sosyal Altyapı Alanlarının İmar Planlarındaki Durumu: İzmir Kenti Örneği, Dirençlilik Dergisi, 4(2), 373-389.
38. Şaroğlu F., Emre Ö., Kuşçu İ., 1992. Türkiye Diri Fay Haritası, MTA Genel Müdürlüğü, Ankara.
39. Şirin M., Ocak F., 2020. Gümüşhane Şehrinde Afet ve Acil Durum Toplanma Alanlarının Coğrafi Bilgi Sistemleri Ortamında Değerlendirilmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44), 85-106.
40. TÜİK, 2023. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Sonuçları, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr.
41. Uyar H.E., Özkan E., 2023. Deprem Sonrası İlk Durak: İstanbul’da Toplanma Alanlarına Dair Bir İnceleme, Afet ve Risk Dergisi 6(1), 226-242.
42. Yücel G., 2017. Deprem Ve Güvenli Tahliye Alanı Değerlendirme: İstanbul Avcılar Örneği, 4. Uluslararası Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı 11-13 Ekim 2017, Eskişehir.
43. Zengin Çelik H., Partigöç N.S., Erdin H.E., 2017. Afet ve Acil Durumlarda Halkın Toplanma Alanlarının Kullanılabilirliğini Belirleyen Kriterler, 4. Uluslararası Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı 11-13 Ekim 2017, Eskişehir.