An Evaluation of Accessibility and Adequacy of Disaster-Based Temporary Shelter Areas: Afyonkarahisar Example

Öz

Disasters that occur as a result of natural or human-made hazards can cause significant loss of life. Ensuring that disaster victims have safe access to temporary shelter areas after a disaster constitutes an important stage of disaster management. Shelter areas are temporary settlements where houses of people are destroyed or damaged after a disaster and residents will stay until their permanent homes are built. In the present study, the adequacy, usability and accessibility of temporary shelter areas for the total population in the central district of Afyonkarahisar were examined on a neighbourhood scale. There are a total of 105 assembly and 17 temporary shelter areas where tent and container can be established in Afyonkarahisar. The size of temporary shelter areas, service area, spatial standards and proximity to residential areas were analysed. According to the network analysis results, 57.5% of the total population lives within 500 m of assembly and temporary shelter areas. At the neighbourhood scale, the accessibility of the total population to temporary shelters varies depending on the spatial distribution of assembling and sheltering areas.

Anahtar Kelimeler

• Disaster
• Disaster planning
• Temporary shelter areas
• Accessibility
• Afyonkarahisar

Afet Temelli Geçici Barınma Alanlarının Erişilebilirlik ve Yeterlilik Analizi: Afyonkarahisar Örneği

Öz

Doğal ya da insan kaynaklı tehlikeler sonucunda oluşan afetler büyük ölçüde can kaybına neden olabilmektedir. Afet sonrası afetzedelerin geçici barınma alanlarına güvenli şekilde ulaşabilmelerinin sağlanması afet yönetiminin önemli bir aşamasını oluşturmaktadır. Barınma alanları afet sonrasında evleri yıkılan ya da zarar gören insanların kalıcı konutları inşa edilene kadar kalacakları geçici iskân yerleridir. Bu çalışmada Afyonkarahisar merkez ilçesine ait geçici barınma alanlarının toplam nüfusa yeterliliği, kullanılabilirliği ve ulaşılabilirliği mahalle ölçeğinde incelenmiştir. Afyonkarahisar’da toplam 105 toplanma ve 17 çadır ve konteyner kurulabilecek geçici barınma alanı bulunmaktadır. Geçici barınma alanlarının büyüklüğü, meskûn alanlara yakınlığı, hizmet alanı ve mekânsal standartları analiz edilmiştir. Ağ analizi sonuçlarına göre toplam nüfusun %57.5’i toplanma alanlarına 500 m erişim mesafesinde yaşamaktadır. Mahalle ölçeğinde ise toplanma ve barınma alanlarının mekânsal dağılışına bağlı olarak insanların barınma alanlarına ulaşılabilirliği farklılık göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

• Afet
• Afet planlaması
• Geçici barınma alanları
• Ulaşılabilirlik
• Afyonkarahisar

Kaynakça

1. AFAD, 2020. Toplanma alanları hakkında basın açıklaması-15.11.2020, T.C. İçişleri bakanlığı Afet ve acil Durum Yönetimi Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.afad.gov.tr/toplanma-alanlari-hakkinda-basin-aciklamasi-15112020.
2. Afyonkarahisar Valiliği, 2020. Afyonkarahisar İl Afet Risk Azaltma Planı- (İRAP), T.C. Afyonkarahisar Valiliği İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, Erişim adresi: https://afyonkarahisar.afad.gov.tr/kurumlar/afyonkarahisar.afad/Kutuphane/Il-Planlari/IRAP-AFYONKARAHISAR-26012021.pdf.
3. Aksoy E., Akgun E., Softa M., Kocbulut F., Sozbilir H., Tatar O., Erol S.C., 2023. Effect on the Eastern Anatolian Fault Zone Erkenek and Pazarcik Segments of the 6 February 2023 Pazarcik (Kahramanmaras) Earthquake: Observations from Celikhan-Golbasi (Adiyaman), Turk Deprem Arastirma Dergisi, 5(1), 85-104, https://doi.org/10.46464/tdad.1280408.
4. Aliağaoğlu A., 2003. Afyon’da şehir morfolojisinin iki unsuru: cadde-sokak sistemi ve konutlar, Coğrafi Bilimler Dergisi, 1(2), 63-83, https://doi.org/10.1501/Cogbil_0000000032.
5. Altay N., Green W.G., 2006. OR/MS research in disaster operations management, European Journal of Operational Research, 175(1), 475-493, https://doi.org/10.1016/j.ejor.2005.05.016.
6. Altun T., 2019. Doğal afet önlemlerinin politik ekonomisi, International, Journal of Public Finance, 4(1), 75-98.
7. Aşıkkutlu H.S., Aşık Y., Yücedağ C., Kaya L.G., 2021. Olası deprem durumunda mahalle ölçeğinde Burdur kenti acil toplanma alanlarının yeterliliğinin saptanması, Journal of Mehmet Akif Ersoy University Economics and Administrative Sciences Faculty, 8(1), 442-456, https://doi.org/10.30798/makuiibf.835883.
8. Aydın Y., 2023. Deprem ve Konut, (Deprem ve Toplum Sosyalbilimsel Projeksiyonlar içinde, Editor: Çakı F., Canatan K., 517 s), 377-390.

9. Aydoğdu M., 2023. Malatya ilindeki toplanma alanlarının yeterliliğinin nüfus parametresine göre değerlendirilmesi, Afet ve Risk Dergisi, 6(3), 1186-1201.
10. Ayhan F., 2021. İdari coğrafya açısından bir inceleme: Afyonkarahisar İli, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 23(3) 840-860.
11. Bektaş Y., Sakarya A., 2020. An evaluation of an integrated disaster management and an emergency assembly area: The case of Kadıköy, Istanbul, ICONARP International Journal of Architecture and Planning, 8(2), 745-770, https://doi.org/10.15320/ICONARP.2020.135.
12. CRED, 2023, Disasters Year in Review 2022, CRED Crunch Newsletter, Issue No: 70 April 23, PreventionWeb, UNDRR, Erişim adresi: https://www.preventionweb.net/publication/cred-crunch-newsletter-issue-no-70-april-2023-disasters-year-review-2022.
13. Çal D.Y., Aydemir E., 2018. Yerleşke içi acil durum toplanma yerlerinin belirlenmesi: Süleyman Demirel Üniversitesi örneği, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 6(3), 520-531.
14. Çavdur F., Köse-Küçük M., Sebatlı A., 2016. Allocation of temporary disaster response facilities under demand uncertainty: an earthquake case study, International Journal of Disaster Risk Reduction, 19, 159-166.
15. Çınar A.K., Akgün Y., Maral H., 2018. Afet sonrası acil toplanma ve geçici barınma alanlarının planlanmasındaki faktörlerin incelenmesi: İzmir-Karşıyaka örneği, Planlama 28(2), 179-200, https://doi.org/10.14744/planlama.2018.07088.
16. Doğan O., 2023. İş güvenliği uzmanlarının bakış açısıyla acil durum toplanma alan özelliklerinin AHP yöntemi ile değerlendirilmesi, Doğal Afetler ve Çevre Dergisi 9(1), 112-124, https://doi.org/10.21324/dacd.1174380.
17. Galindo G., Batta R., 2013. Review of recent developments in or/ms research in disaster operations management, European Journal of Operational Research, 230(2), 201-211.
18. Gerdan S., Şen A., 2019. Afet ve acil durumlar için belirlenmiş toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi: İzmit örneği, İdealkent Dergisi, 10(28), 962-983.
19. Gerdan S., Şen A., 2020. Kocaeli/Başiskele ilçesi afet ve acil durum toplanma alanlarının yeterliklerinin değerlendirilmesi, Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 8(2), 489-500.
20. HGM, 2023. Harita Genel Müdürlüğü Verileri, Erişim adresi: https://www.harita.gov.tr/urunler.
21. Jega I.M., Comber A.J., Tate N.J., 2017. Spatial planning under data paucity: dasymetric interpolation of population, validated by Google Earth, to support health facility location modelling, SSRG International Journal of Geoinformatics and Geological Science, 4(3), 1-11.
22. Kadıoğlu M., 2008. Modern, Bütünleşik Afet Yönetimin Temel İlkeleri, (Afet Zararlarını Azaltmanın Temel İlkeleri içinde, Editor: Kadıoğlu M., Özdamar, E., 368 s) 1-34.
23. Kalkan M., Ozcetin Z., Doğan M.C., Ay M., 2024. Investigation of the Adequantness of Emergency Assembly Areas After the 6 February 2023 Earthquakes: The Case Study of Malatya Province, Turk Deprem Arastirma Dergisi, 6(1), 46-59, https://doi.org/10.46464/tdad.1390770.
24. Kesik O.A., 2020. Analyzing the behaviors of people with disabilities using a space-time approach to determine accessibility in urban areas of Turkey, Fresenius Environmental Bulletin, 29(9) 7355-7366.
25. Kesik O.A., Taştan B., Azgın T., 2024. Engellilerin Afet Toplanma Alanlarına Erişebilirliğinin Ağ Analizi Yöntemiyle Belirlenmesi: Kastamonu İl Merkezi Örneği, Menba Kastamonu Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Dergisi, 10(1), 13-27.
26. Kılcı F., Yetiş Kara B., Bozkaya B., 2015. Locating temporary shelter areas after an earthquake: A case for Turkey, European Journal of Operational Research, 243(1), 323-332, https://doi.org/10.1016/j.ejor.2014.11.035.
27. Köse M., 2021. Coğrafi Planlama, (Coğrafi Planlama içinde, Editor: Doğan M., Köse M., Ayhan F., 327 s) 1-13.
28. Maral H., Akgün Y., Çınar A.K., Karaveli A.S., 2015. İzmir’deki afet sonrası toplanma ve acil barınma alanları üzerine bir değerlendirme, 3. Türkiye Deprem Mühendisliği ve Sismoloji Konferansı, 14-16 Ekim 2014, İzmir-Türkiye, Erişim Adresi: https://www.tdmd.org.tr/pdf/pdf2015/TDMSK_143.pdf.
29. McLoughlin D., 1985. A framework for integrated emergency management, Public Administration Review, 45, 165-172.
30. OpenStreetMap, 2023. OpenStreetMap Data Extarcts, Erişim adresi: https://download.geofabrik.de/.
31. Özkaymak Ç., Sözbilir H., Tiryakioğlu İ., Baybura T., 2017. Bolvadin’de (Afyon-Akşehir Grabeni, Afyon) gözlenen yüzey deformasyonlarının jeolojik, jeomorfolojik ve jeodezik analizi, Türkiye Jeoloji Bülteni 60(2), 169-189, https://doi.org/10.25288/tjb.302914.
32. SBB, 2023. Strateji ve Bütçe Başkanlığı Kahramanmaraş ve Hatay depremleri raporu, T.C. Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı, Erişim adresi: https://www.sbb.gov.tr/2023-kahramanmaras-ve-hatay-depremleri-raporu/.
33. Sorensen J.H., Sorensen B.V., 2007. Community Processes: Warning and Evacuation, (In: Handbook of Disaster Research. Handbooks of Sociology and Social Research, Editor: Rodriguez H., Quarantelli E.L., Dynes R.R., 657) 183-199.
34. Şirin M., Ocak F., 2020. Gümüşhane şehrinde afet ve acil durum toplanma alanlarının coğrafi bilgi sistemleri ortamında değerlendirilmesi, Doğu Coğrafya Dergisi, 25(44), 85-106.
35. TDK, 2024. Türk Dil Kurumu Sözlükleri, Güncel Türkçe Sözlük, Erişim Adresi: https://sozluk.gov.tr/.
36. TKGM, 2024. Parsel Sorgu Uygulaması, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü, Erişim adresi: https://parselsorgu.tkgm.gov.tr/.
37. TMMOB, 2023. Geçici Barınma Alanlarının standartları, Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği (TMMOB), Erişim adresi: https://www.tmmob.org.tr/icerik/gecici-barinma-alanlarina-iliskin-standartlar.
38. TÜİK, 2023. Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi Nüfus Sorgulamaları, Erişim adresi: https://biruni.tuik.gov.tr/medas/?kn=95&locale=tr.
39. Ünlü M., 2021. Doğal Afetlerde Planlama, (Coğrafi Planlama içinde, Editor: Doğan M., Köse M., Ayhan F., 327 s) 263-280.
40. Witherick M., Ross S., Small J., 2001. A modern dictionary of geography (4th edition), Arnold publications, London, U.K., 304 p.
41. Yazıcı H., Koca N., Koca M.K., 2010. Coğrafi faktörlerin mülki yapılanma üzerindeki etkilerine bir örnek: Afyonkarahisar ili, Amme İdaresi Dergisi, 43(3) 109-124.
42. Yıldız A., Dumlupınar İ., Bağcı M., Ulutürk Y., Başaran C., Erdoğan E., 2012. Afyonkarahisar ve çevresinin depremselliği, Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi, 12(2), 1-7.